Çarpan Hatası Elektrik Faturası Nasıl İptal Edilir?

Çarpan Hatası Elektrik Faturası Nasıl İptal Edilir? Elektrik aboneleri, zaman zaman kullandıklarından çok daha fazla miktarda elektrik tüketimi fatura edilen bir hatayla karşılaşabilmektedir. Bu hatalardan en yaygın ve teknik açıdan en önemli olanı “çarpan hatası”dır. Dağıtım şirketleri tarafından sayaçlara yanlış çarpan katsayısı tanımlanması ya da sayaçla birlikte kullanılan ölçüm transformatörlerinin (akım/gerilim trafoları) hatalı seçilmesi durumunda tüketici, gerçek tüketiminin kat be kat üzerinde veya altında bir tutarla karşı karşıya kalabilmektedir.

Bu makalede çarpan hatasının teknik ve hukuki boyutları ele alınacak; özellikle Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36. maddesi çerçevesinde dağıtım şirketinin lehine hata tespiti yapılması durumunda tüketiciden tahsil edilebilecek azami sürenin 180 gün ile sınırlandırılmasına ilişkin düzenleme ayrıntılı biçimde incelenecektir.

1. Elektrik Faturasında Çarpan Hatası Nedir?

Endüstriyel ve büyük ölçekli elektrik abonelerinde, sayacın doğrudan yüksek akım ve gerilim değerlerini ölçmesi teknik ve güvenlik açısından mümkün olmayabilir. Bu nedenle ölçüm devrelerine akım trafosü (CT) ve/veya gerilim trafosü (VT) eklenir. Söz konusu transformatörlerin dönüşüm oranı ile sayacın kendi çarpan katsayısının çarpılmasıyla elde edilen değere “çarpan” veya “multiplier” adı verilir.

Sayaç, trafo ve sisteme ait çarpan katsayılarından herhangi birinin hatalı girilmesi ya da sahaya yanlış transformatör monte edilmesi durumunda çarpan hatası meydana gelir. Sonuç olarak sayaç fiziksel olarak doğru ölçüm yapmış olsa bile endeks farkına uygulanan yanlış çarpan, gerçek tüketimden sapan bir aktif/reaktif enerji değeri üretir.

1.1. Çarpan Hatasının Başlıca Türleri

• Sistem çarpanının (multiplier) yanlış programlanması: Dağıtım şirketi veya yetkili personel tarafından sayacın hafızasına hatalı çarpan katsayısı girilmesi.
• Transformatör seçim hatası: Sahaya teknik şartnameye uymayan dönüşüm oranlı akım/gerilim trafosu monte edilmesi.
• Trafo dönüşüm oranının sisteme hatalı işlenmesi: Sahada kullanılan transformatörün doğru olmasına rağmen enerji sistemine (SCADA, faturalama veritabanı) farklı bir dönüşüm oranının girilmesi.
• Endeks çarpanı ile trafo çarpanının karıştırılması: İki ayrı çarpan değerinin birbiriyle karıştırılması sonucu kümülatif hata oluşması.

2. Yasal Çerçeve: Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36’ıncı Maddesi

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Faturalarda ve faturalandırmaya esas unsurlarda hata tespiti” başlıklı 36. maddesi; çarpan hatası, sayacın hatalı okunması, tüketim miktarının hatalı hesaplanması ve yanlış tarife uygulaması gibi hataları düzenlemektedir. Madde, hem dağıtım şirketi hem de tedarikçi kaynaklı hataları kapsamaktadır.

2.1. Tüketicinin Aleyhine Hata: 180 Günlük Azami Faturalama Sınırı

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36/5-a-1 hükmü, yapılan hatalı tespitin giderilmesi işleminin dağıtım şirketi ve/veya tedarikçinin lehine olması durumunda; başka bir deyişle tüketiciden ek ücret tahsil edilmesi gereken hallerde, geriye dönük faturalama süresini sınırlamaktadır. Bu düzenleme şu şekilde formüle edilmiştir:

“Tüketim miktarının hesabında esas alınacak süre; doğru bulgu ve belgenin bulunması halinde 180 günü, bulunmaması halinde ise 90 günü aşamaz.” (EPTKHYÖ m. 36/5-a-1)

Bu hüküm, tüketici aleyhine geriye dönük faturalamanın önünde katı bir engel oluşturmaktadır. Hükme göre iki ayrı senaryo söz konusu olmaktadır:

a) Doğru Bulgu veya Belgenin Bulunması Hâli: En Fazla 180 Gün

Dağıtım şirketi, çarpan hatasının ne zaman başladığını teknik belgelerle (montaj tutanağı, sayaç programlama kaydı, transformatör test raporu, SCADA/AMDM sistem logları vb.) ispat edebiliyorsa, hatanın başladığı tarihten itibaren geriye dönük olarak en fazla 180 günlük (yaklaşık 6 aylık) tüketim faturaya yansıtılabilir. 180 gün üzerindeki fark hiçbir koşulda talep edilemez.

“Doğru bulgu ve belge” kavramının kapsamı Yönetmelikte tanımlanmamış olmakla birlikte uygulamada şu belgeler bu kapsama girmektedir:

• Sayaç değiştirme/programlama tutanakları
• Enerji İzleme Merkezi (EİM) veya SCADA veritabanı kayıtları
• Akım/gerilim trafosu montaj/kabul tutanakları
• Metroloji kalibrasyonu ve test raporları
• Abone tesis dosyası ve teknik şartname belgeleri

b) Doğru Bulgu veya Belgenin Bulunmaması Hâli: En Fazla 90 Gün

Dağıtım şirketi, çarpan hatasının başlangıcına ilişkin tarihsel belge sunamaması durumunda hata faturalaması en fazla 90 günlük (yaklaşık 3 aylık) süreyle sınırlı tutulmaktadır. Bu düzenleme; belge muhafazası konusundaki yükümlülüğü dağıtım şirketine yüklemekte ve ispat yükü bakımından tüketiciyi korumaktadır.

2.2. Tüketicinin Ödeme Yükümlülüğü ve Taksitlendirme Hakkı

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36/5-a-2 hükmü uyarınca, tüketiciden tahsil edilecek tutar; tüketim miktarının hesabında esas alınan süre içindeki ay sayısı kadar eşit taksitler halinde ödenmektedir. Taksitlendirme halinde vade farkı alınmaz; aynı şekilde gecikme zammı da uygulanmaz. Tüketicinin peşin ödeme yapmayı talep etmesi de mümkündür.

3. Tüketicinin Hakkını Nasıl Kullanacağı: İtiraz Süreci

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36/2. fıkrası çerçevesinde tüketici, ödeme bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde tedarikçiye itiraz hakkına sahiptir. İtirazın kullanılmış olması, ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır; ancak itirazın konusu tutar ile bir önceki dönem tüketim bedeli arasındaki farkın yüzde otuzdan fazla olması halinde tüketici, bir önceki dönem tutarı kadar ödeme yapabilmekte; bu durumda aboneliğe herhangi bir kesinti veya ek yaptırım uygulanmamaktadır.

4. Hukuki Değerlendirme

4.1. İspat Yükü

Çarpan hatasının tespiti ve başlangıç tarihinin belirlenmesi konusunda ispat yükü dağıtım şirketindedir. Dağıtım şirketi, sisteme girilen çarpan değerini, bu değerin ne zaman girildiğini ve doğru değerin ne olması gerektiğini teknik belgelerle ortaya koymak zorundadır. Bu belgelerin sunulamaması halinde tüketiciden geriye dönük olarak talep edilebilecek süre otomatik olarak 90 gün ile sınırlı kalmaktadır.

4.2. 180 Günlük Sınırın Emredici Niteliği

Yönetmelik hükmünde yer alan “aşamaz” ifadesi, söz konusu süre sınırının emredici nitelikte olduğuna açıkça işaret etmektedir. Bu sınır, ne dağıtım şirketinin düzenleyici işlemleriyle ne de taraflar arasındaki sözleşmelerle genişletilebilir. 180 günün üzerinde kalan enerji bedeli herhangi bir gerekçeyle talep edilemez; edilmişse tüketicinin bu kısmı ödememe ya da ödediyse iade talep etme hakkı bulunmaktadır.

5. Çarpan Hatası Elektrik Faturası Sonuç

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 36/5-a-1 maddesi, çarpan hatasına dayalı geriye dönük faturalamayı iki aşamalı bir süre sınırına bağlamıştır: doğru teknik belge mevcutsa en fazla 180 gün, yoksa en fazla 90 gün. Bu düzenleme, yıllarca fark edilmeden sürebilecek ölçüm hatalarından kaynaklanan ve tüketiciyi ekonomik olarak derinden sarsabilecek aşırı faturalamayı önlemeye yönelik temel bir tüketici güvencesidir.

Uygulamada çarpan hatası durumu genellikle; elektrik dağıtım şirketi personelleri tarafından yüksek tüketimli abonelerde güç artışı işlemlerinden sonra dağıtım tesisinde kayıtlı eski akım trafosu çarpanını güncellemeyi unutmakta, çarpanın güncel olmadığı sonraki fatura okuma dönemlerinde fark edilmekte, çarpanın güncellenmemesi nedeniyle oluşan zararların tek bir fatura ile tahsil etmeye çalışılması şeklinde ortaya çıkmasıdır. Burada önemli olan husus dağıtım şirketi/tedarikçi tarafından yapılan fatura tahakkukunda 90 ya da 180 günlük süreye riayet edilip edilmediğidir.

6. Çarpan Hatası Halinde Elektrik Dağıtım/Tedarik Şirketi Tarafından En Fazla 180 Günlük Fatura Tahakkuku Yapılabileceği Hakkında Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

<<<… Somut olayda uyuşmazlık konusunun, davacının hatalı çarpan uygulaması yapması sebebiyle, 180 günlük çarpan farkını fatura ederek tahsil ettikten sonra,180 günü aşacak şekilde geriye doğru ek tahakkuk ve tahsil hakkının bulunup bulunmadığı ,davalı şirketin güç artırımı sebebiyle yeniden DBA imzalanması için talepte bulunması ve gerekli işlemleri yapma yükümlülüğünün olup olmadığı ve bu durumun alacak ve miktarına etkisinin olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır.

Mahkemece yargılamada elektrik mühendisi bilirkişiden kök ve ek rapor ile ,yine elektrik mühendislerinden oluşan heyetten raporlar alınmıştır. Yargılamada alınan bilirkişi heyeti raporunda raporunda özetle; Davalı … ‘ ye ait … No lu Dağıtım Merkezinde yer alan İdari binalar ölçü hücresindeki 75/5 A olan akım trafolarının …. onaylı projelerine göre 125/5 A değerindeki …… , ……. , ………… seri no lu 3 adet akım trafosu değişiminin 01.08.2015 tarihinde yapılmış olduğu ve ………………… seri no lu sayaçta bu tarihten itibaren Davacı tarafından yapılan çarpan kayıt hatası sebebiyle davalının tüketimlerinin 8625 ile çarpılarak hesaplanması gerekirken 5175 ile çarpılarak hesaplandığı, bu sebeple Davalının sayacında 01.08.2015 -06.12.2018 tarihleri arasında eksik tüketim kaydının yapılmış olduğu,

Dolayısıyla davalının sayacında okunan tüketim miktarının ( 8625 – 5175 -) 3450 ile çarpımı sonucu ortaya çıkacak miktarın bedeli kadar bir tutarın davacı şirket tarafından davalı kurumdan tahsilinin yapılamadığı ,Davacı şirket … ‘ın eksik tüketim çarpan hatasını tespit ettiği tarihten geriye dönük olarak EPTHY 36.-5-a-1-2 maddesine göre 09.06.2018 ile 06.12.2018 tarih aralığı olan 180 gün için 1.771.758 kwh ilave tüketim hesaplaması yaparak davalı kuruma bu faturayı yansıttığı ve davalı kurumun 1.547.313,00 TL lik faturayı ödediği,

30.05.2018 tarihli Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğine göre yapılan hatalı tespitin giderilmesine ilişkin yapılacak işlemin dağıtım şirketinin ve/veya tedarikçinin lehine olduğu ve doğru bulgu ve belgenin bulunması halinde 180 günü aşamaz hükmünün bulunduğu, davalı şirketin EPTHY nin ilgili maddesi gereğince davalıdan 180 günlük eksik tüketim bedelinin tahsilini yapmış olduğu göz önüne alındığında, aradaki sözleşme ilişkisi ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre sebepsiz zenginleşmeye konu bir alacak bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Sebepsiz zenginleşmeye konu bir alacak olduğu kanaatine varılması durumunda davacı Şirketin , davalıdan ; 01-08-2015 tarihi ile -09.06.2018 tarihleri arasındaki eksik tüketim miktarının bedelinin tahsilini gerçekleştirilemediği ve bu dönem bakımdan eksik tüketim miktarının heyetçe 3.118.896,48 TL olarak hesaplandığı , davacı talebinin ise 3.118.859,00 TL olduğu görüşü bildirilmiştir.

Mahkemece; 03.12.2021 tarihli kök ve 21.06.2022 tarihli ek rapor mülga yönetmelik hükümlerine göre hazırlandığından hükme esas alınmamış, 02.08.2023 tarihli bilirkişi raporu hükme esas alınmıştır. Somut olayda tatbiki gereken Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre bu husustaki alacağın 180 günlük süre dahilinde talep edilebileceği düzenlemesi mevcut olup, bu süreye ilişkin olarak da hatalı çarpan uygulamasından kaynaklanan alacak davalı şirketçe davacıya ödenmiştir.

Davalı tarafça her ne kadar Dağıtım Bağlantı Anlaşması imzalanması gerekliliği Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin Anlaşma Gücü Başlıklı 14/6 ıncı maddesindeki düzenleme uyarınca, güç artışı ile birlikte yeniden dağıtım sistemine bağlantı yapıldığı varsayılarak tüm sürecin baştan başlaması gerektiğine ilişkin istinaf sebeplerinin incelenmesinde; davalı … ‘ ye ait … No lu dağıtım merkezinde yer alan İdari Binalar ölçü hücresindeki 75/5 A olan akım trafolarının … onaylı projelerine göre 125/5 A değerindeki …… , ……. , ……… seri no.lu 3 adet akım trafosu değişiminin 01.08.2015 tarihinde yapılmış olduğu, uyuşmazlığın davacı tarafça hatalı çarpan uygulamasından kaynaklandığı dikkate alındığında yerinde görülmemiştir.

Yargılamada görüşüne başvurulan bilirkişi kurulunca, davalı şirketin EPTHY nin ilgili maddesi gereğince davalıdan 180 günlük eksik tüketim bedelinin tahsilini yapmış olduğu göz önüne alındığında, aradaki sözleşme ilişkisi ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre sebepsiz zenginleşmeye konu bir alacak bulunmadığı şeklindeki görüşünün mevzuata uygun olduğu ve söz konusu raporun hükme esas alınmasında usul ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Böylece, mahkemece verilen kararda maddi vakıa ve hukuki denetim yönlerinden usul ve hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı tarafın istinaf talebinin reddine karar verilmesi gerekmiştir….>>> (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi 2024/3022 E. – 2025/2252 K. Sayılı Kararı) https://emsal.uyap.gov.tr/

İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.