Aile konutu, evli çiftlerin birlikte yaşadığı ve aile hayatının merkezi olan konuttur. Türk hukukunda aile birliğinin korunması amacıyla bu konuta ilişkin işlemler belirli sınırlamalara tabidir. Özellikle eşlerden birinin tek başına yaptığı satış, ipotek veya benzeri işlemler çoğu zaman hukuki uyuşmazlıklara yol açmaktadır.
Bu yazıda aile konutu kavramı, aile konutu şerhi, eş rızası şartı ve konuya ilişkin önemli bir içtihat olan Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/25180 E. – 2018/4327 K. sayılı karar ışığında değerlendirme yapılacaktır. https://karararama.yargitay.gov.tr/#
İçindekiler
Aile Konutu Nedir?
Aile konutu; eşlerin evlilik birliği içinde birlikte yaşadıkları, aile yaşamının sürdürüldüğü ve aile hayatının merkezi olan konuttur.
Bu konutun malikinin kim olduğu önemli değildir. Taşınmaz yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa dahi diğer eşin bu konut üzerinde korunan bir hakkı bulunmaktadır.
Aile konutunun korunmasının temel amacı:
- Eşlerden birinin tek taraflı işlemleriyle aile yaşamının tehlikeye düşmesini önlemek
- Eşlerin barınma hakkını korumak
- Aile birliğini güvence altına almaktır
Aile Konutu Üzerinde Eşin Tek Başına İşlem Yapması
Türk hukukunda aile konutu üzerinde bazı işlemler diğer eşin açık rızasına bağlıdır.
Bu işlemler özellikle şunlardır:
- Aile konutunun satılması
- Bağışlanması
- İpotek edilmesi
- Üzerinde ayni hak kurulması
- Kira sözleşmesinin feshedilmesi
Eğer malik olan eş bu işlemleri diğer eşin açık rızası olmadan gerçekleştirirse, işlem hukuki açıdan tartışmalı hale gelebilir ve iptali talep edilebilir.
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutu şerhi, tapu kütüğüne konulan ve taşınmazın aile konutu olduğunu gösteren bir kayıttır.
Bu şerhin amacı:
- üçüncü kişileri uyarmak
- taşınmazın aile konutu olduğunu göstermek
- eşin haklarını güçlendirmektir.
Ancak uygulamada sıkça sorulan önemli bir soru vardır:
Tapuda aile konutu şerhi yoksa işlem geçerli midir?
Bu sorunun cevabı Yargıtay kararlarıyla netleşmiştir.
Yargıtay Kararı: Şerh Olmasa Bile Aile Konutu Korunur
Konuya ilişkin önemli içtihatlardan biri Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/25180 E. – 2018/4327 K. sayılı karardır.
Bu kararda olay özetle şu şekildedir:
- Taşınmaz eşlerden biri adına kayıtlıdır.
- Malik olan eş, taşınmaz üzerine banka lehine ipotek tesis etmiştir.
- Diğer eş, bu taşınmazın aile konutu olduğunu ve rızasının bulunmadığını ileri sürerek ipoteğin kaldırılmasını talep etmiştir.
- Banka ise tapuda aile konutu şerhi bulunmadığını ve iyi niyetli olduğunu savunmuştur.
Yerel mahkeme, tapuda şerh bulunmaması ve bankanın iyi niyetli olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Yargıtay’ın Değerlendirmesi
Yargıtay kararında son derece önemli bir hukuki ilke vurgulanmıştır.
Karara göre:
- Aile konutu üzerindeki tasarruf yetkisi eşin açık rızasına bağlıdır.
- Bu sınırlama tapuda şerh bulunup bulunmamasına bağlı değildir.
- Aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir.
Başka bir ifadeyle;
Bir konut, şerh konulduğu için aile konutu olmaz.
Aile konutu olduğu için tapuya şerh konulabilir.
Dolayısıyla eşin rızası olmadan yapılan işlemler, tapuda şerh bulunmasa bile hukuka aykırı olabilir.
Üçüncü Kişilerin İyi Niyeti Önemli mi?
Kararda dikkat çeken bir diğer husus da üçüncü kişinin iyi niyetidir.
Yargıtay, aile konutuna ilişkin sınırlamanın emredici nitelikte olduğunu belirtmiştir.
Bu nedenle:
- üçüncü kişinin iyi niyetli olması
- tapuda aile konutu şerhi bulunmaması
tek başına işlemi geçerli hale getirmez.
Aile konutu üzerindeki işlem için diğer eşin açık rızası aranır.
Aile Konutu İpotek Edilebilir mi?
Aile konutu ipotek edilebilir; ancak bunun için:
✔ diğer eşin açık rızası gerekir.
Bu rıza:
- yazılı olabilir
- sözlü olabilir
- ancak açık ve belirli bir işlem için verilmiş olmalıdır.
Genel veya belirsiz bir izin yeterli değildir.
Sonuç
Aile konutu, Türk hukukunda özel olarak korunan bir mülkiyet türüdür.
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan:
- aile konutunu satamaz
- devredemez
- ipotek edemez
- haklarını sınırlayamaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/25180 E. – 2018/4327 K. sayılı karar da açıkça ortaya koymaktadır ki,
- aile konutu şerhi bulunmasa bile konut aile konutu sayılabilir
- şerh açıklayıcı niteliktedir
- eş rızası olmadan yapılan işlemler hukuki ihtilafa konu olabilir.
Bu nedenle aile konutu ile ilgili işlemlerde hukuki danışmanlık alınması, ileride doğabilecek ciddi uyuşmazlıkların önüne geçilmesi açısından önem taşımaktadır.
İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95
