Ceza Muhakemesinde (CMK m.253) Uzlaştırma Nedir?

Uzlaştırma nedir? Ceza adaleti sistemimizde geleneksel yöntem suç işleyen kişinin devlet eliyle cezalandırılmasıdır. Ancak modern ceza hukukunda tarafların kendi aralarında anlaşarak uyuşmazlığı sonlandırmasına olanak tanıyan Uzlaştırma kurumu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 253-255 hükümleriyle düzenlenmiştir.

A-Uzlaşmanın Hukuki Niteliği

Uzlaşma, hem cezayı ortadan kaldıran veya azaltan bir sebep olarak maddi ceza hukuku kurumu hem de davanın açılmasını engelleyen veya düşüren bir nedenolarak muhakeme hukuku kurumudur.

B-Uzlaşmanın Geçerlilik Şartları

Bir suçun uzlaşma prosedürüne tabi tutulabilmesi için şu üç temel şartın bir arada bulunması gerekir:

• Suçun Uzlaşma Kapsamında Olması: Kanun koyucu, her suçun uzlaşmaya uygun olmadığını kabul etmiştir. Kamu düzenini ağır biçimde sarsan suçlar (Örn: Kasten öldürme, uyuşturucu ticareti) kapsam dışıdır.
• Soruşturulabilir/Kovuşturulabilir Olma: Ortada yeterli şüphe uyandıran bir fiil olmalı ve şikayete bağlı suçlarda şikayet süresi (6 ay) geçmemiş olmalıdır.
• İrade Serbestisi (Gönüllülük): Taraflar baskı altında kalmadan teklifi kabul etmelidir. Tekliften itibaren tarafların 3 gün içinde kararını bildirmesi gerekir; aksi halde teklif reddedilmiş sayılır.

C-Uzlaşma Süreci ve Edim Türleri

Uzlaşma her zaman “para” demek değildir. Taraflar aşağıdaki edimler üzerinde anlaşabilirler ve bu örnekler çoğaltılabilir.

• Maddi veya manevi zararın tamamen ya da kısmen giderilmesi.
• Bir kamu kurumu veya hayır kurumuna bağış yapılması.
• Mağdurdan veya toplumdan kamuya açık şekilde özür dilenmesi.
• Bir eğitim programına katılma veya bir süre gönüllü çalışma.

D-Uzlaşmaya Hakim Olan İlkeler

• Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
• Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.
• Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.
• Birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.

E-Uzlaşmamanın Hukuki Sonuçları

Uzlaşma teklifinin reddedilmesi veya sürecin olumsuz sonuçlanması durumunda “uzlaşmama” hali ortaya çıkar:

1. Dava Süreci: Savcılık iddianame hazırlar ve kamu davası açılır. Fail, mahkemece suçlu bulunursa hapis veya adli para cezası alır.
2. Yargılama Giderleri: Uzlaşmayı reddeden taraf (sanık), yargılama sonunda mahkum olursa uzlaştırmacı ücreti ve tebligat giderleri gibi masrafları ödemek zorunda kalır.
3. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Uzlaşmanın reddedildiği durumlarda, failin daha sonra pişmanlık göstererek zararı gidermesi HAGB kararı verilmesini zorlaştırabilir.

F-Uzlaşmaya Tabi Suçların Tablosu

SIRA NO	SUÇUN ADI	MADDE/FIKRA	ŞİKÂYETE TABİ Mİ?	KANUNDA ÖNGÖRÜLEN CEZA MİKTARI
1	Kasten yaralama	86/1	Hayır	Bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası
2	Kasten yaralama	86/2	Evet	Altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezası, suçun kadına karşı işlenmesi halinde dokuz aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezası
3	Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi	88	–	–
4	Taksirle yaralama	89/1	Evet	Dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
5	Taksirle yaralama	89/2	Evet, (bilinçli taksir halinde hayır)	Birinci fıkraya göre belirlenen cezanın, yarı oranında artırılması
6	Taksirle yaralama	89/3	Evet(bilinçli taksir halinde hayır	Birinci fıkraya göre belirlenen cezanın bir kat artırılması
7	Taksirle yaralama	89/4	Evet(bilinçli taksir halinde hayır	Dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezası
8	Tehdit	106/1 birinci cümle	Hayır	Altı aydan iki yıla kadar hapis cezası
9	Tehdit	106/1 ikinci cümle	Hayır	Dokuz aydan iki yıla kadar hapis cezası
10	Tehdit	106/1 üçüncü cümle	Evet	İki aydan altı aya kadar hapis cezası veya adli para cezası
11	Konut dokunulmazlığının ihlali	116/1	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis cezası
12	Konut dokunulmazlığının ihlali	116/2	Evet	Altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
13	Konut dokunulmazlığının ihlali	116/4	Hayır	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
14	İş ve çalışma hürriyetinin ihlali	117/1, 119/1-c	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
15	Kişilerin huzur ve sükununu bozma	123/1	Evet	Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası
16	Kişinin hatırasına hakaret	130/1	Evet	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
17	Kişinin hatırasına hakaret	130/2	Evet	Üç aydan iki yıla kadar hapis cezası
18	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/1	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
19	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/2	Evet	İki yıldan beş yıla kadar hapis cezası
20	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/3	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
21	Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması	133/1	Evet	İki yıldan beş yıla kadar hapis cezası
22	Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması	133/2	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
23	Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması	133/3	Evet	İki yıldan beş yıla kadar hapis ve dört bin güne kadar adlî para cezası
24	Özel hayatın gizliliğini ihlal	134/1	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
25	Özel hayatın gizliliğini ihlal	134/2	Evet	İki yıldan beş yıla kadar hapis cezası
26	Hırsızlık	141/1	Hayır	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
27	Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde veya bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla hırsızlık	144/1-a,1-b	Evet	İki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
28	Kullanma hırsızlığı	146/1	Evet	–
29	Mala zarar verme	151/1	Evet	Dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası
30	Hakkı olmayan yere tecavüz	154/1	Evet	Altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası
31	Güveni kötüye kullanma	155/1	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası
32	Güveni kötüye kullanma	155/2	Hayır	Bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası
33	Bedelsiz senedi kullanma	156/1	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası
34	Dolandırıcılık	157/1	Hayır	Bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası
35	Dolandırıcılık daha az cezayı gerektiren hal	159/1	Evet	Altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
36	Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf	160/1	Evet	Bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
37	Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi	165	Hayır	Altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası
38	Açığa imzanın kötüye kullanılması	209/1	Evet	Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası
39	Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali	233/1	Evet	Bir yıla kadar hapis cezası
40	Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması	234/1	Hayır	Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası
41	Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması	234/2	Hayır	Birinci fıkra kapsamında verilen cezanın bir katı oranında artırılması
42	Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması	234/3	Evet	Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası
43	Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması	239/1	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası
44	Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması	239/2	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası
45	Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması	239/3	Hayır	Birinci fıkraya göre belirlenen cezanın üçte biri oranında artırılması

F-Uzlaşma Kurumu Hakkında Yargıtay Kararları

1- Uzlaşmaya Tabi Suçlarda Dava Zamanaşımı Süresi Hakkında

<<<… Uzlaştırma sürecinde dava zamanaşımı, taraflardan birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihte duracaktır. Uzlaşma teklifinin reddedilmesi ile birlikte uzlaştırma girişimi sonuçsuz kalmış sayılacağı için duran zamanaşımı ret tarihinde tekrar işlemeye başlayacaktır. Uzlaşma teklifinin kabul edilerek müzakere aşamasına geçilmesi hâlinde ise taraflardan birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihte duran dava zamanaşımı müzakereler devam ettiği sürece duracak ve uzlaştırma müzakeresinin olumlu veya olumsuz sonuçlandığına ilişkin uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihte yeniden işlemeye başlayacaktır. Sanığa atılı dolandırıcılık suçunun yaptırımı TCK’nın 157/1. maddesi uyarınca 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası olup TCK’nın 66/1-(e) maddesi uyarınca bu suçun asli dava zamanaşımı süresi sekiz yıl, 67/4. maddesi göz önüne alındığında ise kesintili dava zamanaşımı süresi on iki yıldır.

Uzlaşma teklifinin katılan tarafından reddedilmesi nedeniyle uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kalması, müzakere sürecinin başlamaması nedeniyle artık uzlaşma raporunun düzenlenmesinin gerekmemesi ve uzlaştırmacının imzaladığı 30.01.2018 tarihli yazının da uzlaşma raporu niteliğinde olmaması hususları dikkate alındığında; katılanın uzlaşma teklifini ret tarihi olan 29.01.2018 tarihinde dava zamanaşımının yeniden işlemeye başladığı…>>> (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2022/15 E. – 2022/627 K. Sayılı Kararı) https://karararama.yargitay.gov.tr/

2- CMK m.253/7 “Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir” Hükmü Bakımından İstisna

<<<…uzlaştırma kurumuna tabi olması için hukuki engel bulunmayan TCK’nın 89/4.maddesineistinaden yürütülmekte olan bir ceza soruşturması ya da görülmekte olan bir dava kapsamında;

a. Her bir (suçun) mağdurun(un), diğerlerinden bağımsız olarak ayrıca uzlaşabileceğinin,

b. Birden fazla mağdur ya da suçtan zarar görenin bulunduğu hâllerde, bunlardan sadece birisi uzlaşmayı kabul etmez ise şüpheli/sanığın eyleminin anılan Kanun’un 89/4. maddesi değil ve fakat 89/1(2-3) maddeleri bağlamında tartışılıp değerlendirilmesi gerektiğinin,

c. Birden fazla mağdur ya da suçtan zarar görenin bulunduğu hâllerde, bunlardan birden fazlasının uzlaşmayı kabul etmemesi hâlinde, şüpheli/sanığın eyleminin anılan Kanun’un 89/4. maddesi bağlamında değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmamakta ise de kabul eden mağdur ya da suçtan zarar görenlerin uzlaşma haklarını kullanmalarına da yasal engel olmadığının kabulünde zorunluluk vardır.

Taksirle katılan … ile şikâyetçi …’nın basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek derecede yaralanmalarına sebep olmak suçundan sanık hakkında yapılan yargılama neticesinde, anılan suçun CMK’nın 253. maddesi uyarınca uzlaşma hükümlerine tâbi olması nedeniyle soruşturma evresinde sanığa ve katılan … ile şikâyetçi …’ya uzlaşma teklif edildiği, sanık ile katılan …’in uzlaşmak istediklerine yönelik beyanda bulunmalarına rağmen şikâyetçi …’nın usulüne uygun olarak yapılan uzlaşma teklifine üç gün içerisinde yanıt vermemesi nedeniyle uzlaşma teklifini reddetmiş sayıldığı, Cumhuriyet savcılığınca CMK253/7.maddesi gereğince usulüne uygun teklif yapılmasına rağmen taraflardan birinin teklifi kabul etmemesi nedeniyle ayrıca katılan … ile sanık arasında uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğinden bahisle89/4. maddeleri uyarınca cezalandırılması talebiyle hakkında kamu davası açılan sanığın aynı suçtan mahkûmiyetine karar verildiği anlaşılan olayda;

Uzlaştırma kurumuna tabi olması için yasal engel bulunmayan TCK’nın 89/4.maddesi kapsamında görülmekte olan dava kapsamında; her bir (suçun) mağdurun(un), diğerlerinden bağımsız olarak ayrıca uzlaşabileceğinden ve birden fazla mağdur ya da suçtan zarar görenin bulunduğu hâllerde, bunlardan sadece birisi uzlaşmayı kabul etmez ise sanığın eyleminin anılan Kanun’un 89/4. maddesi değil ve fakat89/1(2-3). maddeleri bağlamında tartışılıp değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmadığından Yerel Mahkeme hükmünün, uzlaşmak isteyen sanık ile uzlaşmak isteyen katılan … arasında uzlaştırma işlemleri yapılıp tamamlanarak uzlaşma sağlanması hâlinde sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması nedenleriyle bozulmasına karar verilmelidir…>>> (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2021/383 E. – 2024/330 K. Sayılı Kararı)

3- Vekaletname Özel Yetki Olması Halinde Vekil/Müdafinin Uzlaştırmayı Kabul Edebileceği Hakkında

<<<… Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.” ve Ceza muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 31/1 maddesinde yer alan, “Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, sanık, katılan, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, sanık, katılan, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi, müdafi ya da vekilinin haklı bir mazereti olmaksızın müzakerelere katılmaktan imtina etmesi hâlinde, ilgili taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.” şeklindeki düzenlemeler ve vekaletname de müşteki vekilinin uzlaşmaya ilişkin özel yetkisi bulunması karşısında, vekile yapılan uzlaştırma teklifinin geçerli olduğu gözetilmeden, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu kanun yararına bozma talebine dayanılarak ihbar olunduğu anlaşılmıştır…>>> (Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2018/4558 E. – 2018/17633 K. Sayılı Kararı)

İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.