Şikayet Nedir? Türk Ceza Hukukunda Şikayet Kurumu: Mahiyeti, Süresi ve Sonuçları

Şikayet nedir? Ceza muhakemesi hukukunda soruşturma ve kovuşturma şartlarından biri olan şikayet; bir suçun işlendiğinin, o suçun mağduru veya suçtan zarar gören kişi tarafından yetkili makamlara bildirilmesi ve failin cezalandırılmasının istenmesidir. Şikayete bağlı suçlar, genellikle toplumsal huzuru sarsmaktan ziyade, bireyin kişisel alanını ve huzurunu ilgilendiren düşük yoğunluklu suçlardır.

A-Şikayet Nedir? Şikayetin Hukuki Niteliği

Şikayet, bir muhakeme şartıdır. Yani, kanunda şikayete bağlı olduğu belirtilen bir suç söz konusu olduğunda, şikayet hakkı kullanılmadan savcılık soruşturma başlatamaz, dava açamaz. Eğer yanlışlıkla açılmışsa, mahkeme şikayet gerçekleşene kadar davayı durdurur veya düşme kararı verir.

Şikayete bağlı suçlar TCK’da maddelerin içinde “Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır” ibaresiyle belirtilir. Örneğin; basit kasten yaralama (m. 86/2), hakaret (m. 125/1) ve güveni kötüye kullanma (m. 155/1) bu gruptadır.

B-Şikayet Hakkının Sahibi ve Kullanılması

Şikayet hakkı, suçtan zarar gören kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır.

• Mağdur ve Zarar Gören: Suçtan doğrudan fiziksel, ruhsal veya ekonomik zarar gören herkes bu hakkı kullanabilir.
• Küçükler ve Kısıtlılar: Eğer mağdur çocuksa veya kısıtlıysa, şikayet hakkı velisi veya vasisi tarafından kullanılır. Ancak ayırt etme gücüne sahip çocukların bizzat şikayet hakkı olduğu da doktrinde ve yargı kararlarında kabul edilmektedir.
• Mirasçılar: Şikayet hakkı kural olarak mirasçılara geçmez. Ancak mağdur şikayet ettikten sonra ölürse, mirasçılar davaya katılabilir. (İstisna: Ölmüş kişinin hatırasına hakaret suçunda mirasçılar doğrudan şikayet hakkına sahiptir).

Şikayet; Cumhuriyet Başsavcılığına, kolluk birimlerine (polis/jandarma), valiliğe, kaymakamlığa veya mahkemelere yazılı bir dilekçe ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü beyanla yapılabilir.

C-Şikayet Süresi: Altı Aylık Hak Düşürücü Süre

TCK m. 73 uyarınca, şikayete bağlı suçlarda şikayet süresi 6 aydır. Bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren başlar.

• Zamanaşımı ile İlişkisi: Şikayet süresi, dava zamanaşımı süresini geçemez.
• Öğrenme Şartı: Eğer mağdur suçu ve faili hiç öğrenememişse, 6 aylık süre başlamaz; ancak her halükarda dava zamanaşımı süresi dolduğunda şikayet hakkı da sona erer.
• Hak Düşürücü Niteliği: Bu süre geçtikten sonra yapılan şikayetler geçersizdir ve savcılık “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar” (KYOK) verir.

D- Şikayetten Vazgeçme

Şikayetten vazgeçme, mağdurun başlattığı süreci durdurma iradesidir. Vazgeçme iki aşamada gerçekleşebilir:

1. Soruşturma Aşamasında: Savcılık aşamasında şikayetten vazgeçilirse dosya kapatılır (KYOK verilir).
2. Kovuşturma Aşamasında: Mahkeme aşamasında vazgeçilirse, davanın düşmesine karar verilir. (Karar kesinleşinceye kadar vazgeçmek mümkündür).

Vazgeçmenin Özellikleri:

• Kabul Şartı: Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse dava devam eder. Çünkü sanık, yargılanıp beraat ederek aklanmak isteyebilir.
• Bölünmezlik İlkesi: Mağdur birden fazla failden sadece biri hakkında şikayetten vazgeçerse, bu vazgeçme tüm failleri kapsar.
• Geri Dönülemezlik: Şikayetten bir kez vazgeçildikten sonra, aynı olay ve aynı kişi için tekrar şikayetçi olunamaz.

E-Şikayetin Şahsi Olması

• Şahsi Olmama: Şikayet dilekçesinde sadece bir failin adının geçmesi yeterlidir. Şikayet, fiile yöneliktir. Dolayısıyla olayda ismi geçmeyen diğer ortaklar da bu şikayet kapsamında soruşturulur.
• İştirak Halinde Şikayet: İştirak halinde işlenen suçlarda, faillerden biri hakkında yapılan şikayet, kanun gereği diğerlerini de kapsar.

F-Şikayetin Uzlaşma ile İlişkisi

Güncel mevzuatımız uyarınca, soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suçların tamamı (cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar hariç) uzlaşma kapsamındadır. Bu durumda savcılık, dosyayı önce Uzlaştırma Bürosuna gönderir. Uzlaşma sağlanamazsa yargılama süreci devam eder.

E-Şikayet Kavramı Hakkında Hukuki Değerlendirme ve Sonuç

Şikayet kurumu, devletin cezalandırma yetkisini mağdurun iradesiyle dengeleyen bir mekanizmadır. 6 aylık hak düşürücü süre, “öğrenme” kriterine dayandığı için hak kayıplarının önlenmesi adına bu tarihin tespiti hayati önem taşır. Özellikle “vazgeçmenin bölünmezliği” kuralı, mağdurların en çok hata yaptığı alanlardan biridir; zira bir kişiyi affetmek istemek, istemeden diğer faillerin de ceza almasını engellemekle sonuçlanabilir.

G-Şikayet Kurumu Hakkındaki Yargıtay Kararları

1-Sanığın Beraat Edeceği Düşüncesiyle Şikayetten Vazgeçmeyi Kabul Etmemesi Halinde Davanın Düşmesine Karar Verilemeyeceği Hakkında

<<<…(6) Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.” hükümleri düzenlenmiştir. Yukarıda yer verilen yasal mevzuat ve açıklamalardan, kanunda aksi yazılı olmadıkça, şikayetten vazgeçmenin iki taraflı bir hukuki işlem olup, sanığın şikayetten vazgeçmeyi kabul etmemesi halinde hukuki değerinin olmayacağının anlaşılması, somut olayda da, mağdurun şikayetten vazgeçtiğini açıklaması ve sanık …’nun da şikayetten vazgeçmeyi kabul etmemesi karşısında; sanığın şikayetten vazgeçmeyi kabul etmemesi nedeniyle, hukuken geçerli bir vazgeçme söz konusu olmadığından, toplanan delillere göre suçun sübut bulması dolayısıyla sanığın mahkumiyetine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığından kanun yararına bozma talebinin reddine karar vermek gerekmiştir….>>> (Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2016/217 E. , 2016/8619 K. Sayılı Kararı) https://karararama.yargitay.gov.tr/

2-Şikayetten Şartlı Vazgeçmenin Mümkün Olmadığı Hakkında

<<<…Müşteki sanıklardan E.. C..’ nin kendisine yönelik yaralama suçu ile ilgili olarak sanık F.. K.. hakkında23/12/2008 tarihli duruşmada “beni bu olaylara karıştırmaz ise şikayetçi olmam” diyerek şartlı olarak şikayetten vazgeçtiği, ancak şartlı şikayetten vazgeçmenin geçerli olmadığı yine şikayetçi sanık F.. K..’ ın kendisine yönelik hakaret suçu ile ilgili olarak sanık E.. C.. hakkında aynı tarihli duruşmada “ ben sanıktan şikayetçi değildim ancak Emine, benim hakaret ettiğimi iddia edince, bana iftira atınca bende O’ nun hakkında şikayetçi oldum” şeklinde söylediği sözlerin şikayetten vazgeçme anlamına gelmediği anlaşıldığından tebliğnamedeki bozma düşüncesine iştirak olunmamıştır….>>> (Yargıtay 2. Ceza Dairesi 2010/33191 E. – 2012/41294 K. Sayılı Kararı)

3-Denetim Süresinde İşlenen Suç Nedeniyle Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Açıklandığı Dosyada Şikayetten Vazgeçilmesi Halinde Düşme Kararı Verilmesi Gerektiği Hakkında

<<<…İstem yazısında; “ Benzer bir olay sebebiyle Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 20/11/2017 tarihli ve 2017/4372esas, 2017/13189 karar sayılı ilamında yer alan “…sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildikten sonra, deneme süresi içerisinde yeniden suç işlemesi nedeniyle, kesinleşen kararla mahkûm olduğunun belirlenip ihbarda bulunulması üzerine, dosyanın yeniden ele alınarak yapılan14/12/2016 tarihli sanığın da hazır olduğu duruşmada, mağdur Saniye Karaca’nın şikayetten vazgeçmiş olması nedeniyle, sanık hakkında hakaret suçundan açılan kamu davasının, TCK’nın 73/4 ve CMK’nın223/8. maddeleri gereğince düşürülmesine karar verilmesi gerekirken, şikayetten vazgeçme beyanı dikkate alınmadan kurulan mahkumiyet hükmü hukuka aykırıdır.

İncelenen somut olayda; mağdurun 12/11/2019 tarihli oturumda şikayetten vazgeçmiş olması karşısında, sanığa şikayetten vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorularak sonucuna göre hakaret suçundan açılan kamu davasının düşmesine karar verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesi yerine şikayetten vazgeçme beyanı dikkate alınmadan kurulan mahkumiyet hükmü hukuka aykırıdır..>>> (Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2020/19292 E. , 2021/2131 K. Sayılı Kararı)

4-Değişen Yasayla Şikayete Bağlı Olmaktan Çıkarılan Suç Hakkında Sanık Lehine olan Düzenlemenin Uygulanması Gerektiği Hakkında

<<<…Sanığa atılı suç, suç tarihinde şikayete bağlıdır. 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK.nun86/2. maddesine göre ise re’sen takibi gerektiği, ancak eylemin suç tarihinde şikayete bağlı olması nedeniyle şikayete bağlı bir suç olarak değerlendirilmesi sanık lehinedir…>>> (Yargıtay 2. Ceza Dairesi 2005/8209 E., 2005/19963 K. Sayılı Kararı)

H-Genel olarak Şikayete Tabi Suçlar (5237 Sayılı TCK Bağlamında)

Sıra No	Suç	Madde	Şikayete Tabi Mi	Cezası
1	Kasten yaralama	86/2	Evet	Dört aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
2	Taksirle yaralama	89/1	Evet	Üçaydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
3	Taksirle yaralama	89/2	Evet (bilinçli taksir halinde hayır)	Birinci fıkraya göre belirlenen cezanın, yarı oranında artırılması
4	Taksirle yaralama	89/3	Evet(bilinçli taksir halinde hayır	Birinci fıkraya göre belirlenen cezanın bir kat artırılması
5	Taksirle yaralama	89/4	Evet(bilinçli taksir halinde hayır	Altı aydan üç yıla kadar hapis cezası
6	Tehdit	106/1 üçüncü cümle	Evet	Altı aya kadar hapis cezası veya adli para cezası
7	Konut dokunulmazlığının ihlali	116/1	Evet	Altı aydan iki yılakadar hapis cezası
8	Konut dokunulmazlığının ihlali	116/2	Evet	Altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası
9	İş ve çalışma hürriyetinin ihlali	117/1, 119/1-c	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
10	Kişilerin huzur ve sükununu bozma	123/1	Evet	Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası
11	Hakaret	125/1	Evet	Üçaydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
12	Hakaret	125/2	Evet	Üçaydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
13	Hakaret	125/3-b, 3-c	Evet	Alt sınırı bir yıl hapis cezası
14	Kişinin hatırasına hakaret	130/1	Evet	Üçaydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası
15	Kişinin hatırasına hakaret	130/2	Evet	Üç aydan iki yıla kadar hapis cezası
16	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/1	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
17	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/2	Evet	İki yıldan beşyıla kadar hapis cezası
18	Haberleşmenin gizliliğini ihlal	132/3	Evet	Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası
19	Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması	133/1	Evet	İki yıldan beşyıla kadar hapis cezası
20	Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması	133/2	Evet	Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası

İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.