Kaçak Elektrik Cezası Nedir? Dağıtım Şirketlerinin Kaçak Elektrik Kullanımını İddiasında Doğru Tespit ve Doğru Fatura Tahakkuku Yükümlülüğü Nelerdir?

Kaçak Elektrik Cezası Nedir? Dağıtım Şirketlerinin Kaçak Elektrik Kullanımını İddiasında Doğru Tespit ve Doğru Fatura Tahakkuku Yükümlülüğü Nelerdir?

I. Kaçak Elektrik Davalarında Hukuki Dayanaklar Nelerdir?

Dağıtım Şirketlerinin Kaçak Elektrik Kullanımını İddiasında Doğru Tespit ve Doğru Fatura Tahakkuku Yükümlülüğü Nelerdir? Elektrik Piyasası Kanunu (6446 sayılı), Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği (EPTHK) ve ilgili EPDK düzenlemeleri; dağıtım şirketlerinin kaçak elektrik tespiti ve fatura tahakkukuna ilişkin usul ve esaslarını belirlemektedir.

Dağıtım şirketleri, bu düzenlemeler çerçevesinde kaçak elektrik tespitini teknik açıdan doğru ve usulüne uygun biçimde yapmak, tahakkuk ettirilen fatura bedelini mevzuata uygun hesaplamak ve bu hesaplamanın dayanağını aboneye bildirmekle yükümlüdür.

II. Tespit Yükümlülüğünün Kapsamı Nelerdir?

Dağıtım şirketinin kaçak elektrik tespiti yaparken uymak zorunda olduğu temel kurallar şunlardır:

• Kaçak elektrik tespiti yetkili personel tarafından gerçekleştirilmelidir.
• Tespit sırasında düzenlenen tutanak (zabıt), aboneye imzalatılmalı ya da imzadan kaçınması hâlinde bu durum açıkça kayıt altına alınmalıdır.
• Tutanakta tespit edilen kaçak elektrik türü, yöntemi ve teknik bulgular açıkça yer almalıdır.
• Ölçüm araçları (sayaçlar, dönüştürücüler vb.) kalibre ve mevzuata uygun olmalıdır.
• Tespitin fotoğraf ve/veya video gibi teknik belgelerle desteklenmesi gerekmektedir.

III. Tahakkuk Yükümlülüğünün Kapsamı Nelerdir?

Fatura tahakkuku aşamasında dağıtım şirketinin şu yükümlülükleri bulunmaktadır:

• Fatura, yönetmelikte öngörülen hesaplama yöntemine göre düzenlenmelidir.
• Kaçak elektrik miktarı ve bedeli ayrıntılı biçimde gösterilmelidir.
• Tahakkuk tarihinden önceki tüm kaçak döneme ilişkin hesaplama usulüne uygun olmalıdır.
• Tahakkuk ettirilen bedel, yönetmelikte belirlenen azami süreyi aşmamalıdır.

IV. Usulsüz Tespit ve Tahakkukun Sonuçları Nelerdir?

Dağıtım şirketinin yukarıda sayılan yükümlülüklere uymaması, tahakkuk ettirilen faturanın hukuken geçersiz sayılmasına zemin hazırlamaktadır. Yargıtay içtihatlarında, usulsüz düzenlenen kaçak elektrik tespit tutanaklarının ispat gücünden yoksun olduğu ve bu tutanaklara dayalı fatura tahakkuklarının iptale konu edilebileceği kabul edilmektedir.

V. Kaçak Elektrik Kullanım Halleri Nelerdir?

1. Sayaca ve Dağıtım Sistemine Müdahale

• Sayacın ölçüm değerini etkileyen müdahalelerde bulunulması,
• Sayaç bağlantı devrelerine yetkisiz müdahale edilmesi,
• Manyetik, mekanik veya elektronik araçlarla sayacın yavaşlatılması ya da durdurulması.

2. Dağıtım Sistemine Harici Bağlantı

• Dağıtım şirketinin onayı alınmaksızın dağıtım şebekesine harici hat ile bağlantı yapılması,

3. Sözleşme Dışı Kullanım Yoluyla Kaçak Elektrik (Sözleşmesiz Kullanım)

• Perakende Satış Sözleşmesi (P.S.S.) ya da ikili anlaşma olmaksızın elektrik enerjisi tüketilmesi,

4. Dağıtım Şirketi Tarafından Kesilen Enerjinin Açılması

• Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken dağıtım lisansı sahibi tüzel kişinin ilgili mevzuata uygun olarak kestiği elektrik enerjisini, mücbir sebep halleri dışında açması,

VI. Kaçak Elektrik Tespiti ve Sorumluluk Kapsamı Nelerdir?

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca, kaçak elektrik kullanıldığına dair ciddi şüphe oluşturan her durumda dağıtım şirketi denetim yapma yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki, keyfi biçimde kullanılamaz; tespit işlemleri mevzuatta öngörülen usullere uygun gerçekleştirilmek zorundadır.

Kaçak elektrik kullanıldığının tespiti hâlinde abone adına hem cezai hem de hukuki sonuçlar doğabilmektedir. Hukuki açıdan kaçak tüketime ilişkin fatura tahakkuku; cezai açıdan ise Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri (karşılıksız yararlanma suçu) kapsamında yargılamayla karşılaşılabilir.

VII. Kaçak Elektrik Cezası Nedir ve Nasıl Hesaplanır? Kaçak Elektrik Faturası Tahakkuku ve Hesaplama Yöntemi Nasıldır?

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği m.44 kaçak elektrik faturası hesaplamasına ilişkin çeşitli yöntemler öngörmüştür. Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği m.44’te öngörülen kaçak elektrik hesaplamasındaki sıralamaya riayet edilerek kaçak elektrik fatura tahakkuku yapılması gerekmektedir. Elektrik Dağıtım Şirketleri Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği m.44’te alt bentler halinde sıralanan hesaplama yöntemlerinden herhangi birini değil, kaçak elektrik kullanım türüne göre (sayaca müdahale, sözleşmesiz, harici hat v.s.) sistemlerinde var olan verilere göre sıralanan hesaplama yöntemlerinden uygun olan ilk yöntemi uygulamakla mükelleftir. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24630&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

A. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği Madde 42/1-a ve 42/1-c Bentlerinde Düzenlenen Kaçak Elektrik Kullanımı Halleri için Fatura Tahakkukunda Kullanılacak Yöntem

EPTHY m.42/1-a ve 42/1-c bentleri aşağıdaki hallerdir:

EPTHY m.42/1-a >>>“Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşma olmaksızın dağıtım sistemine müdahale ederek elektrik enerjisi tüketmesi”

EPTHY m.42/1-c>>> “Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken sayaçlara veya ölçü sistemine müdahale ederek, tüketimin doğru tespit edilmesini engellemek suretiyle, eksik veya hatalı ölçüm yapılması veya hiç ölçülmeden veya yasal şekilde tesis edilmemiş sayaçtan geçirilerek, mevzuata aykırı bir şekilde elektrik enerjisi tüketmesi”

1. Tüketimi Doğru Kaydetmiş ve Dağıtım Şirketi Tarafından Tesis Edilmiş Sayaç Değerlerine Göre Tahakkuk

Elektrik dağıtım şirketi tarafından kaçak elektrik faturası tahakkukunda hesaplama metodu olarak kullanılması gereken ilk veri “tüketimi doğru kaydetmiş ve dağıtım şirketi tarafından tesis edilmiş sayaç değerleri”dir. Bu tahakkuk metodunun öncelikli olarak kullanılması gereken kaçak elektrik kullanım türü EPTHY m.42/1-a ve 42/1-c bentlerindeki hallerdir.

2. Tüketimi Doğru Olarak Kaydetmiş Olan Dağıtım Şirketince Tesis Edilmiş Sayaç Değerinin Bulunmaması Durumunda, İhtilafsız Aynı Dönemki Tüketim Miktarına Göre Tahakkuk

Elektrik dağıtım şirketi tarafından kaçak elektrik faturası tahakkukunda hesaplama metodu olarak kullanılması gereken ikinci veri “tüketimi doğru olarak kaydetmiş olan dağıtım şirketince tesis edilmiş sayaç değerinin bulunmaması durumunda, ihtilafsız aynı dönemki tüketim miktarı”dır. Bu tahakkuk metodunun ikincil olarak kullanılması gereken kaçak elektrik kullanım türü EPTHY m.42/1-a ve 42/1-c bentlerindeki hallerdir.

Dağıtım şirketi tarafından EPTHY m.42/1-a ve 42/1-c bentlerindeki kaçak elektrik kullanım hallerinde ilk olarak tüketimi doğru kaydetmiş ve dağıtım şirketi tarafından tesis edilmiş sayaç değerleri baz alınarak kaçak elektrik faturası tahakkuku yapılması gerekirken, bu verinin olmaması durumda dağıtım şirketleri tarafından kaçak elektrik tahakkukunda baz alınması gereken ikinci sıradaki veri ihtilafsız aynı dönemki tüketim miktarıdır.

Kaçak kullanım tespitinin yapıldığı tarihten geriye dönük olarak yapılan incelemeler sonucunda, tüketim değerlerinin düşmeye başladığı tarih tespit edilebiliyorsa, bu tarihten önceki aynı dönem, ihtilafsız dönem olarak kabul edilmektedir. Abonenin ya da kullanıcının sayaçtan geçen elektrik tüketim verileri dağıtım şirketinin uhdesinde bulunmakta olup, dağıtım şirketi tarafından tüketim verilerinin incelenerek aynı döneme ait ihtilafsız tüketim verilerinin tespiti ile kaçak elektrik kullanım faturasının tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir.

3. Yukarıda Sayılan Haller Kapsamında Doğru Tespit Edilmiş Tüketim Değerinin Olmaması Halinde Tahakkuk

Doğru tespit edilmiş tüketim değerini olmadığı varsayımında EPTHY Yönetmeliği m.44/2-a ;

“…Kullanım yerinin projesi varsa, projesinde belirtilen kurulu gücün;

Projesi yoksa, tespit edilen kurulu gücün kullanma faktörü olarak alınan 0,60 ile çarpımı sonucu bulunan değer bağlantı gücü olarak kabul edilir ve bu değer 5 kW’nın altında olmamak üzere ortalama günlük çalışma saatlerine göre tüketim miktarı hesaplanır.

Kullanım yerinde tarih ve konum bilgisi de içeren video kaydıyla anlık olarak tespit edilen akım değerine göre hesaplanan gücün, projesinde belirtilen kurulu güçten yüksek olması halinde, akım değeri üzerinden hesaplanan güç değeri esas alınır…”

şeklinde düzenlenmiştir.

4. Yukarıdaki Üç Veriye de Ulaşılamazsa Emsal Yere Göre Tahakkuk

EPTHY m.44/2-b “Bu tür hesaplamaların yapılamaması durumunda, tüketilen elektrik enerjisi miktarı aynı yörede bulunan benzer kullanım yerlerinin ortalama tüketimlerine göre hesaplanarak tespit edilir.” Hükmünü içermektedir.

B. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği Madde 42/1-b Kapsamından Düzenlenen Kaçak Elektrik Kullanımı Halleri için Fatura Tahakkukunda Kullanılacak Yöntem

EPTHY m.42/1-b aşağıdaki kaçak kullanım halidir:

“…Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken ayrı bir hat çekmek suretiyle dağıtım sistemine müdahale ederek sayaçtan geçirilmeksizin elektrik enerjisi tüketmesi..”

1. Kurulu Güce (Kullanılan Cihazların Çektiği Toplam Güce) Göre Tahakkuk

Elektrik dağıtım şirketi tarafından, kaçak elektrik kullanımının EPTHY 42/1-b’ye göre yapıldığının tespit edilmesi halinde tahakkukun ilk olarak EPTHY 44/3-a bendinde düzenlenen yönteme göre yapılması gerekmektedir.

EPTHY m.44/3-a bendi “Tüketilen elektrik enerjisi, bu hat üzerinde tek bir cihazın tespit edilmesi halinde cihazın kurulu gücünün tamamı üzerinden hesaplanan değer, hat üzerinde birden fazla cihaz bulunması halinde cihazların toplam gücünün 0,60 ile çarpılmasıyla bulunan değer veya her durumda ölçülen akım değeri dikkate alınarak hesaplanır. Bu kapsamda hesaplanan gücün, (b) bendi kapsamında hesaplanan güçten fazla olması halinde, (b) bendi kapsamında hesaplanan güç dikkate alınır.” Hükmünü içermektedir.

2. Kablo Kesitine Göre Tahakkuk

Elektrik dağıtım şirketi tarafından, tüketicinin engellemesi sebebiyle kurulu güç tespitinin yapılamadığı durumlarda kaçak elektrik kullanım faturasına ilişkin tahakkukun EPTHY m.44/3-b uyarınca;

“Kullanım yerinde tüketici kaynaklı olarak, (a) bendi çerçevesinde hesaplamanın yapılamaması halinde,

ilgili durumun tarih ve konum bilgisi içerecek video kaydı ile belgelendirilmesi koşuluyla harici hatta yer alan, içerisinden akım geçtiği kanıtlanan kablo için 4/11/1984 tarihli ve 18565 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin 57 nci maddesinde yer alan Çizelge 9’a göre tespit edilen gücün 0,60 ile çarpılmasıyla bulunan değer dikkate alınarak hesaplama yapılır.

Harici hatta yer alan kabloların alüminyum olması halinde, Çizelge 9’da bakır için belirlenen kesit değerlerinden bir düşük olan kesite ait değer, harici hattın fiziken tespit edilmesi ancak cinsi veya kesitinin tespit edilememesi halinde; kullanım yerinin kurulu gücünün 0,60 ile çarpılmasıyla bulunan değer hesaplamada kullanılır.

Mesken amaçlı kullanım yerinde kablo kesitine göre hesaplanan değerin, ilgili kullanım yerinin bağlantı gücünden yüksek olması halinde bağlantı gücü hesaplamada dikkate alınır.” Şeklindedir.

C. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği Madde 42/1-ç Kapsamından Düzenlenen Kaçak Elektrik Kullanımı Halleri için Fatura Tahakkukunda Kullanılacak Yöntem

EPTHY m.42/1-ç aşağıdaki kaçak kullanım halidir:

“Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken dağıtım lisansı sahibi tüzel kişinin ilgili mevzuata uygun olarak kestiği elektrik enerjisini, mücbir sebep halleri dışında açması”

1. Endeksler Arasındaki Farka Göre Tahakkuk

Elektrik dağıtım şirketi tarafından, kaçak elektrik kullanımının EPTHY m.42/1-ç’ye göre yapıldığının tespit edilmesi halinde tahakkukun ilk olarak EPTHY m.44/4 fıkrasında düzenlenen yönteme göre yapılması gerekmektedir.

EPTHY m.44/4 “42’nci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi çerçevesindeki tespitlerde; elektrik enerjisinin kesildiği tarihteki endeks değeri ile kaçak tespitinin yapıldığı tarihteki endeks değeri arasındaki fark dikkate alınarak hesaplama yapılır.  

Ancak elektriğin kesildiği tarih ile tespit tarihi arasındaki sürenin 180 günden uzun olması halinde tespit edilen endeks farkı, günlük ortalama tüketim bulunarak 180 günlük tüketim dikkate alınarak hesaplanır… “ şeklindedir.

VIII. Kaçak Faturasının Hesaplanacağı Süre

A. EPTHY 42/1-a Kapsamındaki Tahakkuklar İçin Azami Faturalandırma Süresi

·       Dağıtım Şirketi tarafından; doğru bulgu ve belgelere dayandırılması kaydıyla kaçak elektrik enerjisi kullanılmaya başlandığı tarih ile kaçak tespitinin yapıldığı tarih arasındaki süre için kaçak elektrik fatura tahakkuku yapılabilir.

·       Ancak bu süre maksimum 360 gün olabilir. Tahakkukun hangi tarih aralığı için yapıldığı kaçak elektrik kullanım faturasında yer alır.

B. EPTHY 42/1-b Kapsamındaki Tahakkuklar İçin Azami Faturalandırma Süresi

·       Bu bent kapsamında kaçak elektrik enerjisi kullanımına ilişkin olarak yapılacak hesaplamada kullanım süresi esas alınır.

·       Ancak bu süre 270 günü geçemez.

C. EPTHY 42/1-c Kapsamındaki Tahakkuklar İçin Azami Faturalandırma Süresi

·       “… mühürleme, kesme-bağlama, sayaç değiştirme işlemleri gibi, sayaç mahallinde dağıtım şirketince gerçekleştirilmiş olan en son işlem tarihi ile kaçak tespitinin yapıldığı tarihe kadar olan süredir ve bu süre ihtilafsız dönem kullanılarak yapılan hesaplamalarda 240 günü, güç üzerinden yapılan hesaplamalarda ise 60 günü geçemez…”

D. EPTHY 42/1-ç Kapsamındaki Tahakkuklar İçin Azami Faturalandırma Süresi

·       Dağıtım şirketi tarafından tüketicinin tespite konu elektrik enerjisinin kesildiği tarih ile kaçak tespitinin yapıldığı tarih arasındaki süre için kaçak elektrik tahakkuku yapılabilir. Bu süre, 32 nci maddenin ikinci fıkrası kapsamındaki haller hariç olmak üzere 180 günü… geçemez.

IX. Yargıtay’ın Hesaplama Yöntemine İlişkin Tutumu

Yargıtay, kaçak elektrik faturası davalarında istikrarlı biçimde şu ilkeleri benimsemektedir:

• Fatura hesabında kullanılan yöntem ile bu yöntemin mevzuata uygunluğu ve uygulanması sırası mutlaka denetlenmelidir.
• Bilirkişi incelemesi sonucunda yönetmelik dışı ya da yönetmeliğe aykırı bir hesaplama tespit edilirse fatura miktarı yeniden belirlenmeli ya da iptal edilmelidir.
• Kaçak süresinin gerçekçi biçimde ve somut delillere dayalı olarak saptanması ve azami sürelere uyulması zorunludur.

X. Kaçak Elektrik Faturası Tahakkuk Ettirilen Abonelerin Yapması Gerekenler Nelerdir?

Kaçak elektrik faturasıyla karşılaşan bir abonenin izlemesi gereken adımlar, hukuki sürecin seyri açısından belirleyici önem taşımaktadır. Bu adımlar aşağıda sırasıyla açıklanmaktadır.

A. Tespit Anında Yapılması Gerekenler

1. Tutanağı dikkatlice inceleyin: Zabıt tutanağında yer alan tespit bilgilerini, tarihi, saati ve teknik bulguları titizlikle okuyun.
2. İmzalamayı düşünün ya da ihtirazi kayıtla imzalayın: Tespit tutanağına ‘kabul etmiyorum’, ‘itirazlıdır’ gibi ihtirazi kayıt düşerek imzalayabilir ya da imzadan imtina edebilirsiniz (imzalamayabilirsiniz).
3. Fotoğraf ve video çekin: Sayaç ve tesisatın mevcut durumunu belgeleyin.

B. Fatura Tebliğinden Sonra Yapılması Gerekenler

• Tahakkuk eden fatura bedelini ve hesaplama yöntemini inceleyiniz.
• Dağıtım şirketine yazılı olarak itiraz ediniz: İtiraz yazısını iadeli taahhütlü posta ya da noter kanalıyla tebliğ etmeniz, itirazınızı belgeleyecektir. İtirazda hangi hususlara ilişkin itiraz ettiğinizi net biçimde açıklayınız.
• Arabuluculuk: Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecini başlatınız.
• Hukuki danışmanlık alınız: Özellikle yüksek bedelli kaçak elektrik faturalarında alanında uzman bir avukattan destek almanız, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

C. İhtiyati Tedbir Alınması

Elektriğin kesileceğine dair bildirim aldığınızda ya da elektriğiniz kesilmişse, bir an önce avukatınızla iletişime geçerek ihtiyati tedbir talebinde bulunabilirsiniz. Bu süreçte:

• Dağıtım şirketinden gelen tüm yazışmaları ve bildirimleri saklayınız.
• Elektrik faturalarınızın son 12 aylık dönemine ait ödeme belgelerini temin ediniz.
• Taşınmazınıza ve tesisatınıza ilişkin teknik belgeler (ruhsat, proje, bağlantı belgesi vb.) ile abonelik sözleşmenizi hazır bulundurunuz.

D. Dava Açma Kararı

Aşağıdaki koşulların bir ya da birkaçının gerçekleşmesi hâlinde dava yoluna başvurmak hukuken yerinde olacaktır:

• Kaçak elektrik tespit tutanağının usulsüz düzenlendiğine dair somut bulgular mevcutsa,
• Fatura hesaplama yönteminin mevzuata aykırı olduğu anlaşılıyorsa,
• Tahakkuk ettirilen bedel, fiili tüketimle kıyaslandığında aşırı ve orantısız ise,
• Kaçak tespitine ilişkin teknik bulgular tartışmalı ve yetersiz ise,
• Dağıtım şirketine yapılan itiraz sonuçsuz kalmışsa.

XI. Kaçak Elektrik Davaları Bakımından Genel Değerlendirme

Kaçak elektrik kullanım iddiasıyla karşılaşan aboneler, bu alanda mevzuatın kendilerine tanıdığı pek çok hukuki güvenceye sahiptir. Elektrik dağıtım şirketlerinin kaçak elektrik tespitine ve fatura tahakkukuna ilişkin yükümlülükleri yönetmelikte ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olup bu yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi, tahakkuk ettirilen faturanın iptali ya da tashihi için yeterli zemin oluşturmaktadır.

Öte yandan, abonenin süreç boyunca hak ve çıkarlarını koruyabilmesi; tespit anından dava sürecine uzanan her aşamada aktif, bilinçli ve belgeye dayalı bir tutum sergilemesine bağlıdır. İhtiyati tedbir, arabuluculuk, menfi tespit ve istirdat davaları gibi araçlar, abonenin elinde önemli birer hukuki silah işlevi görmektedir.

Son olarak şunu vurgulamak gerekir: Kaçak elektrik iddiaları hem hukuki hem de teknik boyut taşıyan karma nitelikli uyuşmazlıklardır. Bu nedenle, söz konusu alanlarda uzman bir hukuk danışmanından destek alınması; hak kayıplarının önlenmesi ve hukuki sürecin doğru biçimde yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

XII. Kaçak Elektrik Davaları Hakkında Sık Sorulan Sorular

İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.