İçindekiler
Çevreye karşı suçlar, Türk Ceza Kanunu‘nun 181 ila 184. maddeleri arasında düzenlenen ve çevre değerlerini, doğayı ve insan sağlığını ceza hukuku aracılığıyla koruma altına alan suç tipleridir. Bu bölüm; çevrenin kasten kirletilmesi (m. 181), çevrenin taksirle kirletilmesi (m. 182), gürültüye neden olma (m. 183) ve imar kirliliğine neden olma (m. 184) olmak üzere dört suçtan oluşur. Bu rehberde bölümün genel çerçevesini ve ortak özelliklerini özetliyor; her bir suç için hazırladığımız ayrıntılı yazılara yönlendiriyoruz. Her somut olayın kendine özgü olduğunu ve kesin değerlendirmenin ancak dosyanızı inceleyecek bir avukatla mümkün olacağını hatırlatırız.
Çevreye Karşı Suçlar Nedir? (TCK 181-184)
Çevreye karşı suçlar, TCK’nın “Topluma Karşı Suçlar” kısmı içinde yer alan ve bireysel bir mağdurdan çok, toplumun tümünü ilgilendiren çevre değerlerini koruyan bir bölümdür. Kanun koyucu bu düzenlemelerle; havanın, suyun ve toprağın kirletilmesini, insan sağlığına zarar verecek gürültüyü ve plansız-denetimsiz yapılaşmayı ceza yaptırımına bağlamıştır. Bu suçların ortak amacı, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkının korunmasıdır. Anayasa‘nın çevreyi geliştirme ve çevre sağlığını koruma ödevini hem devlete hem de vatandaşlara yükleyen anlayışı, bu bölümün de temelini oluşturur.
Bu Suçların Ortak Özellikleri
Çevreye karşı suçların önemli bir bölümü, çerçeve norm niteliği taşır; yani suçun içeriği yalnızca ceza kanunuyla değil, başta 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler olmak üzere çevre mevzuatına atıfla belirlenir. Bu suçlar genellikle tehlike suçu niteliğindedir; çoğu zaman somut bir zararın gerçekleşmesi değil, çevre veya sağlık bakımından tehlike doğması yeterli sayılır. Ayrıca bu suçların büyük bölümü şikâyete tabi değildir ve Cumhuriyet savcılığınca resen soruşturulur. Bir diğer ortak nokta ise, çevre ihlallerinin çoğu zaman hem idari yaptırıma hem de ceza yargılamasına konu olabilmesi; bu iki sürecin birbirinden bağımsız işlemesidir.
Çevreye karşı suçlar, teknik yönü ağır basan ve çoğu zaman bilirkişi incelemesi gerektiren bir alandır. Atığın niteliği, kirliliğin kalıcılığı, gürültünün elverişliliği ya da yapının imar durumu gibi unsurların her biri sürecin sonucunu doğrudan etkileyebilir. Bu rehberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kesin hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışmanız önerilir. Çevre ve diğer ceza hukuku uyuşmazlıklarında sürecin doğru yürütülmesi için deneyimli bir ceza avukatı desteği almak, olası hak kayıplarını önlemek bakımından önemlidir.
Çevrenin Kasten Kirletilmesi (TCK 181)
TCK 181, ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların toprağa, suya ya da havaya kasten verilmesini yaptırım altına alır. Temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis öngörülen suç; atığın izinsiz ithali, kalıcı kirlilik ve ağır sonuçlu atıklarla işlenme hâllerinde daha ağır cezalara bağlanmıştır. Ayrıca belirli fıkralar bakımından tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanabilir. Bu suç, özellikle sanayi ve üretim tesisleri bakımından önem taşır. Ayrıntılar için çevrenin kasten kirletilmesi (TCK 181) yazımızı inceleyebilirsiniz.
Çevrenin Taksirle Kirletilmesi (TCK 182)
TCK 182, çevre kirliliğinin kasten değil; dikkatsizlik, tedbirsizlik ve özensizlik gibi taksir hâlleriyle ortaya çıktığı durumları düzenler. Temel hâlde adli para cezası öngörülen suç, kirliliğin kalıcı etki bırakması hâlinde hapis cezasına dönüşür; ağır sonuçlu atıklarla işlenmesi hâlinde ise ceza artar. Bu madde, 181. maddenin taksirli karşılığı olmakla birlikte, ceza rejimi ve unsurları bakımından ondan önemli farklar taşır. Ayrıntılar için çevrenin taksirle kirletilmesi (TCK 182) yazımıza bakabilirsiniz.
Gürültüye Neden Olma (TCK 183)
TCK 183, ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başkasının sağlığının zarar görmesine elverişli şekilde gürültüye neden olmayı suç sayar. Cezası iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Suçun oluşması için somut bir zarar değil, sağlığa zarar verme elverişliliği aranır. Uygulamada gürültü şikâyetlerinin çoğu idari yaptırımla sonuçlansa da, elverişlilik unsuru taşıyan gürültüler ceza yargılamasına konu olabilir. Ayrıntılar için gürültüye neden olma (TCK 183) yazımızı okuyabilirsiniz.
İmar Kirliliğine Neden Olma (TCK 184)
TCK 184, ruhsat alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapılmasını, ruhsatsız şantiyelere altyapı bağlanmasına izin verilmesini ve iskânsız binalarda sınai faaliyete müsaade edilmesini yaptırım altına alır. Halk arasında “kaçak yapı cezası” olarak da bilinen bu suç, yapının imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilmesi hâlinde önemli bir ıslah imkânı da içerir. Ayrıca Yapı Kayıt Belgesi (imar barışı) ile ilişkisi bakımından güncel bir gündem konusudur. Ayrıntılar için imar kirliliğine neden olma (TCK 184) yazımızı inceleyebilirsiniz.
Ortak Muhakeme Özellikleri
Çevreye karşı suçların ortak bir yönü, hemen hepsinin şikâyete tabi olmaması ve resen soruşturulmasıdır. Bu suçlar, cezalarının miktarına göre kural olarak asliye ceza mahkemesinde yargılanır. Bir diğer ortak özellik, çevre ihlallerinin aynı anda hem 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında idari yaptırıma hem de TCK kapsamında ceza yargılamasına konu olabilmesidir. İdari para cezasının ödenmiş olması, ceza soruşturmasını kendiliğinden sona erdirmez; iki süreç birbirinden bağımsızdır. Bu nedenle çevreyle ilgili bir uyuşmazlıkta hem idari hem de cezai boyutun birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Büromuz İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın bir konumda hizmet vermektedir. Ceza hukukuna ilişkin sorularınız için iletişime geçebilirsiniz.
Avukat Sinan Karabacak – Cep Tel: +90 535 671 88 95
