Taksirle Yaralama Suçu ve Cezası (TCK-89)

Taksirle Yaralama Suçu ve Cezası. Taksirle yaralama suçu; kişinin gerekli dikkat ve özeni göstermemesi sonucu başkasını yaralaması durumunda gündeme gelen ve Türk Ceza Kanunu’nun 89. maddesinde düzenlenen bir suç tipidir. Türkiye’de her yıl binlerce trafik kazası, iş kazası, tıbbi uygulama hatası ve spor kazasına bağlı taksirle yaralama davası açılmakta; bu durum söz konusu suçu uygulamada en sık karşılaşılan suç tiplerinden biri hâline getirmektedir.

Bu makalede taksirle yaralama suçunun yasal dayanağı, suçun unsurları, basit taksir ile bilinçli taksir ayrımı, şikâyete tabilik durumu, HAGB, uzlaşma ve adli para cezası uygulanıp uygulanamayacağı, görevli mahkeme ve uygulamada sıkça karşılaşılan hâller ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

1. Yasal Dayanak: TCK Madde 89

Taksirle yaralama suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 89. maddesinde düzenlenmiştir. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

2. Suçun Unsurları

Taksirle yaralama suçunun oluşabilmesi için belirli maddi ve manevi unsurların bir arada bulunması gerekmektedir. Bu unsurlar aşağıda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

2.1. Maddi Unsurlar

2.1.1. Fail

Taksirle yaralama suçu herkes tarafından işlenebilen bir suçtur; özgü suç niteliği taşımamaktadır. Failin özel bir sıfat taşıması gerekmemekle birlikte, bazı mesleki faaliyetler (hekimlik, araç kullanımı vb.) bağlamında taksirin değerlendirilmesinde failin mesleki bilgi ve deneyimi esas alınmaktadır. Ceza ehliyeti bulunmayan kişiler fail olamaz.

2.1.2. Mağdur

Mağdur, fail dışında herhangi bir gerçek kişidir. Tüzel kişiler bu suçun mağduru olamazlar. Mağdurun yaralanmanın gerçekleştiği anda hayatta olması şarttır; ölü bir kişi bu suçun mağduru olamaz. Birden fazla kişinin yaralanması durumunda TCK m. 89/4 uygulanmaktadır.

2.1.3. Fiil (Eylem)

Suçun fiil unsuru; taksirle başkasının vücuduna acı vermek, sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına yol açmak olarak tanımlanmıştır. Eylem icrai veya ihmali biçimde gerçekleşebilir. Tıbbi uygulama hatalarında sıklıkla ihmali davranış ön plana çıkmaktadır.

2.1.4. Netice (Sonuç)

Kanun koyucu neticeyi üç kademede düzenlemiştir:

• Basit yaralama (m. 89/1): Vücuda acı verme veya sağlık/algılama yeteneğinin bozulması.
• Nitelikli yaralama – yarı oranında artış (m. 89/2): Kemik kırığı, organ işlev kaybı, yüzde sabit iz vb.
• Daha ağır nitelikli yaralama – bir kat artış (m. 89/3): Bitkisel hayat, organ işlev yitimi, yüzde sürekli değişiklik vb.

2.1.5. Nedensellik Bağı

Failin taksirli davranışı ile meydana gelen zarar arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Müdahil üçüncü kişilerin veya mağdurun kendi kusurlu davranışları nedensellik bağını etkileyebilir ya da tamamen kesebilir. Yargıtay kararlarında nedensellik bağının kurulabilmesi için öncelikle adli tıp raporu ve bilirkişi incelemesi aranmaktadır.

2.2. Manevi Unsur: Taksir

Taksirle yaralama suçunun manevi unsurunu taksir oluşturmaktadır. TCK m. 22’ye göre taksir; dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanunî tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Taksirde aranan unsurlar şunlardır:

• Fiilin taksirle işlenebileceğine dair açık yasal düzenleme bulunması
• Failin dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal etmesi
• Neticenin öngörülebilir olması
• Neticenin istenmemiş olması (kastın bulunmaması)
• Failin fiili iradi olarak gerçekleştirmesi

2.3. Hukuka Aykırılık Unsuru

Fiilin hukuka aykırı olması gerekmektedir. Hastanın aydınlatılmış onam verdiği tıbbi müdahaleler ile profesyonel sporculara yönelik kurallara uygun sportif temaslar, hukuka uygunluk sebebi oluşturabilmektedir. Meşru savunma veya zorunluluk hâllerinin oluşması durumunda hukuka aykırılık ortadan kalkar.

2.4. Özel Görünüş Biçimleri

2.4.1. Teşebbüs

Taksirle işlenen suçlarda teşebbüs mümkün değildir. Zira teşebbüs kastın varlığını gerektirmekte olup taksirli suçlarda kast unsuru bulunmamaktadır. Bu nedenle taksirle yaralamanın teşebbüs aşamasında kaldığından söz edilemez.

2.4.2. İştirak

TCK m. 37/2 uyarınca taksirle işlenen suçlarda iştirak hükümleri uygulanmaz; her fail kendi kusuru oranında ayrı ayrı sorumlu tutulur. Bu durum özellikle birden fazla kişinin aynı kazaya karıştığı trafik ve iş kazalarında önem taşımaktadır.

2.4.3. İçtima

Taksirle yaralama suçunda birden fazla kişinin yaralanması hâlinde seçimlik ceza yerine TCK m. 89/4 doğrudan uygulanmakta ve ağırlaştırılmış ceza öngörülmektedir. Aynı taksirli davranışın hem yaralamaya hem de ölüme yol açması durumunda ise fiil sayısı ve oluşan neticelere göre gerçek ya da bileşik içtima hükümleri incelenmektedir.

3. Basit Taksir ve Bilinçli Taksir Ayrımı

Taksirle yaralama suçunun uygulamada en kritik meselelerinden biri, fiilin basit taksirle mi yoksa bilinçli taksirle mi işlendiği hususunun tespitidir. Nitekim bu ayrım; hem cezanın belirlenmesi hem de şikâyet koşulu bakımından belirleyici sonuçlar doğurmaktadır.

3.1. Basit Taksir (TCK m. 22/2)

Basit taksirde fail, gerçekleşebilecek tehlikeli sonucu hiçbir şekilde öngörmemiştir. Öngörmemesi ise gerekli dikkat ve özeni göstermemesinden kaynaklanmaktadır. Fail, ‘Bu şekilde davransaydım böyle bir zarar oluşabilirdi.’ düşüncesine hiç ulaşamamıştır.

3.2. Bilinçli Taksir (TCK m. 22/3)

Bilinçli taksirde fail, sonucun gerçekleşebileceğini öngörmüş; ancak bu sonucun gerçekleşmeyeceğini umarak hareket etmiştir. Bilinçli taksiri olası kasttan ayıran temel kriter, failin sonucun gerçekleşmesini istememesidir.

3.3. Pratik Sonuçlar

Bilinçli taksirin basit taksirden temel farkı şu şekilde özetlenebilir: (i) Bilinçli taksirde ceza artırımı uygulanır (TCK m. 22/3). (ii) Basit taksirle işlenen yaralamalar şikâyete tabi iken bilinçli taksirle işlenen yaralamalar (m. 89/1 kapsamındaki basit hâl hariç) şikâyetten bağımsız olarak re’sen kovuşturulur.

4. Şikâyete Tabi Olup Olmadığı

TCK m. 89/5, taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması bakımından şikâyet koşuluna ilişkin önemli bir düzenleme içermektedir. Bu hükmün uygulamasında iki temel kural geçerlidir:

4.1. Genel Kural: Şikâyete Tabi

Taksirle yaralama suçu kural olarak şikâyete bağlıdır. Mağdurun ya da şikâyet hakkına sahip kişinin suçtan haberdar olduğu tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekmektedir (TCK m. 73). Şikâyet süresi geçirilirse ya da mağdur şikâyetten vazgeçerse kovuşturma düşer.

4.2. İstisna: Bilinçli Taksir ve Ağır Neticeler

TCK m. 89/5’in son cümlesi uyarınca; birinci fıkra kapsamındaki basit yaralama hâli hariç olmak üzere, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Bu durumda savcılık re’sen harekete geçer.

Ayrıca m. 89/4 kapsamındaki birden fazla kişinin yaralanması hâlinde de suçun şikâyetten bağımsız olarak kovuşturulduğu uygulamada kabul görmektedir.

5. HAGB, Uzlaşma ve Adli Para Cezası

5.1. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

HAGB (CMK m. 231), mahkûmiyet kararının belirli koşulların varlığı hâlinde açıklanmayarak denetim süresine bırakılmasıdır. Taksirle yaralama suçunda HAGB uygulanabilmesi için şu koşulların sağlanması gerekmektedir:

• Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması
• Sanığın yeniden suç işlemeyeceğine dair kanaat oluşması
• Verilen cezanın 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması
• Mağdurun uğradığı zararın giderilmesi

Taksirle yaralama suçunun m. 89/1 kapsamında kaldığı ve sanığın gerekli koşulları taşıdığı davalarda HAGB sıklıkla uygulanmaktadır. Nitelikli hallerde (m. 89/2 ve 89/3) verilen ceza miktarı 2 yılı aşabilir; bu durumda HAGB imkânı ortadan kalkabilir.

5.2. Uzlaşma

CMK m. 253 uyarınca taksirle yaralama suçu, uzlaşma kapsamında değerlendirilen suçlar arasında yer almaktadır. Uzlaşma, ceza yargılaması başlamadan veya yargılama sürecinde tarafların arabulucu aracılığıyla anlaşmasıyla sonuçlanan bir mekanizmadır. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde:

• Soruşturma aşamasındaysa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
• Kovuşturma aşamasındaysa düşme kararı verilir.

Uzlaşma özellikle maddi tazminat içerdiğinde mağdur açısından da cazip bir çözüm yolu olmaktadır. Trafik kazası gibi sigorta şirketlerinin devreye girdiği hâllerde uzlaşma süreci hızlı sonuçlanabilmektedir.

5.3. Adli Para Cezası

TCK m. 89/1 seçimlik olarak hapis veya adli para cezasına hükmedilmesine imkân tanımaktadır. Mahkeme; olayın koşullarını, failin kişisel özelliklerini ve taksirin ağırlığını dikkate alarak iki yaptırım arasında takdir hakkını kullanır. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi ise TCK m. 50 kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Adli para cezasına çevrilmede gün sayısı belirlendikten sonra kişisel ve ekonomik koşullar gözetilerek günlük miktar tespit edilir. Bu nedenle aynı suçta farklı faillere hükmedilen adli para cezası miktarları önemli ölçüde farklılaşabilmektedir.

6. Görevli ve Yetkili Mahkeme

6.1. Görevli Mahkeme

Taksirle yaralama suçlarında görevli mahkeme, 5235 sayılı Kanun çerçevesinde suçun niteliğine göre belirlenmektedir:

• TCK m. 89/1 ve m. 89/2 kapsamındaki davaların büyük çoğunluğunda Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir.
• Birden fazla kişinin yaralanması veya ağır nitelikli hâllerde (m. 89/3 ve m. 89/4) yine Asliye Ceza Mahkemesi görevli olup ceza miktarı Ağır Ceza Mahkemesi’nin sınırını aşmamaktadır.

Uygulamada taksirle yaralama davalarında görevli mahkeme genel itibarıyla Asliye Ceza Mahkemesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

6.2. Yetkili Mahkeme

Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir (CMK m. 12). Trafik kazalarında kazanın meydana geldiği yer, iş kazalarında iş yerinin bulunduğu yer, tıbbi müdahale hatalarında ise müdahalenin yapıldığı sağlık kuruluşunun bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

7. Taksirle Yaralama Suçunun Uygulamada Sıkça Karşılaşılan Halleri

7.1. Trafik Kazaları

Taksirle yaralama davalarının büyük çoğunluğunu trafik kazaları oluşturmaktadır. Hız ihlali, kırmızı ışık geçme, alkollü araç kullanma, yanlış şerit değiştirme ve takip mesafesine uymama gibi kusurlu davranışlar sonucunda meydana gelen yaralanmalar bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Trafik kazalarında kusur oranının belirlenmesinde Karayolları Trafik Kanunu hükümleri ve teknik bilirkişi raporu esas alınmaktadır. Birden fazla sürücünün kusurlu olduğu kazalarda her fail kendi kusur oranı üzerinden ayrıca yargılanmaktadır.

7.2. İş Kazaları

İş kazalarından doğan taksirle yaralama davaları; işverenin iş güvenliği tedbirlerini almama yükümlülüğünü ihlali, güvenli çalışma ortamı sağlamaması veya denetim eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Bu davalarda işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve işveren aynı anda sanık konumuna gelebilmektedir.

İş kazalarında kusur tespitine ilişkin bilirkişi incelemesinin titizlikle yapılması, özellikle nedensellik bağının doğru kurulması açısından büyük önem taşımaktadır. İş Mahkemeleri’nde görülen hukuki dava ile ceza mahkemesindeki dava birbirinden bağımsız yürütülmektedir.

7.3. Tıbbi Uygulama Hataları (Malpraktis)

Hekim, hemşire veya diğer sağlık personelinin mesleki standartlara aykırı uygulama yapması sonucunda hastanın zarar görmesi durumunda taksirle yaralama suçu gündeme gelebilmektedir. Yanlış tanı, hatalı ilaç uygulaması, ameliyat hatası, anestezi komplikasyonları ve gecikmeli müdahale bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.

Bu tür davalarda Adli Tıp Kurumu veya üniversite tıp fakültelerinden alınan uzman bilirkişi raporu belirleyici olmaktadır. Failin sağlık alanındaki profesyonel niteliği, beklenen özen yükümlülüğünün daha yüksek düzeyde belirlenmesine yol açar.

7.4. Spor ve Rekreasyon Kazaları

Futbol, basketbol gibi temas sporlarında ya da kaya tırmanışı, kayak gibi riskli spor aktivitelerinde meydana gelen yaralanmalar belirli koşullar altında taksirle yaralama kapsamında değerlendirilebilmektedir. Ancak kurallara uygun sportif temas, hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilmekte ve ceza sorumluluğunu ortadan kaldırabilmektedir.

7.5. İnşaat ve Yapı Kazaları

İnşaat alanlarında gerekli güvenlik önlemlerinin alınmaması nedeniyle meydana gelen yaralanmalarda müteahhit, şantiye şefi ve proje müdürü gibi sorumlular taksirle yaralama suçundan yargılanabilmektedir. Bu davalarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yapı denetim mevzuatı ile iş güvenliği mevzuatı birlikte uygulanmaktadır.

7.6. Hayvan Kaynaklı Yaralanmalar

Sahipli hayvanların başkasını ısırması veya yaralaması durumunda hayvan sahibinin bu suçtan sorumlu tutulabilmesi mümkündür. Özellikle köpek ısırması vakalarında hayvan sahibinin gerekli önlemleri alıp almadığı belirleyici olmaktadır.

8. Ceza Miktarları Özet Tablosu

Durum	Ceza	Şikâyet
m. 89/1 – Basit Yaralama	4 ay – 2 yıl hapis veya adli para cezası	Şikâyete bağlı
m. 89/2 – Nitelikli Haller (kemik kırığı vb.)	6 ay – 3 yıl hapis	Şikâyete bağlı*
m. 89/3 – Ağır Nitelikli Haller (organ kaybı vb.)	8 ay – 4 yıl hapis	Şikâyete bağlı*
m. 89/4 – Birden Fazla Kişi Yaralanması	9 ay – 5 yıl hapis	Re’sen kovuşturma
Bilinçli Taksir (m. 89/1 hariç)	Artırılmış ceza	Re’sen kovuşturma

9. Sonuç ve Değerlendirme

Taksirle yaralama suçu, TCK m. 89 kapsamında birden fazla fıkra ve bent hâlinde düzenlenerek basit halden ağır nitelikli hallere doğru artan bir ceza sistemi benimsemiştir. Günlük yaşamda en sık karşılaşılan ceza davalarından biri olan bu suç tipi; trafik kazaları, iş kazaları ve tıbbi uygulama hataları gibi pek çok farklı biçimde ortaya çıkabilmektedir.

Basit taksir ile bilinçli taksir arasındaki ayrımın doğru yapılması; hem cezanın belirlenmesi hem de kovuşturma koşulları bakımından hayati önem taşımaktadır. Kural olarak şikâyete tabi olan bu suçta, bilinçli taksir tespit edilmesi veya birden fazla kişinin yaralanması hâlinde re’sen kovuşturma yoluna gidilmektedir. Uygulamada uzlaşma ve HAGB kurumlarının aktif biçimde işletilmesi, davanın seyrini ve sonucunu belirleyici ölçüde etkileyebilmektedir. Bu nedenle taksirle yaralama suçuyla karşılaşan kişilerin zaman kaybetmeksizin alanında uzman bir ceza avukatından hukuki destek alması büyük önem taşımaktadır.

İstanbul / Bağcılar bölgesinde yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Diğer makaleler için https://sinankarabacak.com/hukuki-makaleler/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.