Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu (TCK-233)

Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu, Türk Ceza Kanunu‘nun 233. maddesinde düzenlenen ve aile hukukundan doğan bakım, eğitim ve destek olma yükümlülüklerinin yerine getirilmemesini cezalandıran bir suç tipidir.

18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7593 sayılı Kanun‘un 3. maddesiyle cezalar artırılmıştır:

• Birinci fıkra (bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünün ihlali) üç aydan iki yıla kadar hapis,
• İkinci fıkra (hamile eşi çaresiz durumda terk) altı aydan iki yıla kadar hapis,
• Üçüncü fıkra (çocuğu ağır tehlikeye sokma) bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Aynı değişiklikle maddeye eklenen dördüncü fıkraya göre, birinci veya üçüncü fıkradaki fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürülmesi (TCK m. 81, 82) ya da neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralanması (TCK m. 87/2, 4) hâlinde, şikâyet aranmaksızın, faile verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Dört fıkradan oluşan madde; bu yükümlülükleri ihlal etmeyi (birinci fıkra), hamile eşi veya kendisinden gebe kalmış kadını çaresiz durumda terk etmeyi (ikinci fıkra) ve çocuğunu ağır şekilde tehlikeye sokan ana-babanın davranışını (üçüncü fıkra) yaptırıma bağlar. Bu yazıda aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçunu, güncel ceza miktarlarıyla, uygulamada en sık karşılaşılan somut örneklerle ve nafaka ödememe durumundan farkıyla birlikte hukuki çerçevede ele alıyoruz.

Bu madde, boşanmış veya ayrı yaşayan eşinden bakım ve destek alamayan kişileri, hamileyken terk edilmiş kadınları ve çocuğunun bakımını ağır biçimde ihmal riskiyle karşı karşıya olan aileleri yakından ilgilendirir.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu Nedir? (TCK 233)

Bu suç, aile hukukunun (özellikle Türk Medeni Kanunu‘nun) kişilere yüklediği bakım, eğitim ve destek yükümlülüklerinin ceza yaptırımıyla güvence altına alınmasını sağlar. Aile bireyleri arasındaki dayanışma ve koruma ödevleri kural olarak medeni hukukun konusudur; ancak kanun koyucu, bu ödevlerin belirli ve ağır biçimlerde ihlal edilmesini, aile düzenini zedeleyen bir suç olarak da düzenlemiştir. Böylece madde, medeni hukuk ile ceza hukuku arasında bir köprü kurar.

Maddenin üç fıkrası farklı durumları kapsar ve önemli bir özellik taşır: fıkralar, şikâyet rejimi bakımından birbirinden ayrılır. Yalnızca birinci fıkra şikâyete tabidir; ikinci ve üçüncü fıkralar resen soruşturulur. Bu ayrım, maddenin doğru anlaşılması için baştan akılda tutulmalıdır.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu ile Korunan Hukuki Değer

Bu suçla korunan hukuki değer, aile bireylerinin bakım ve destek görme hakkı ile aile içi dayanışma düzenidir. Bu koruma, Anayasa’nın 41. maddesinde “ailenin, Türk toplumunun temeli olduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı” yönündeki güvenceyle de örtüşür; devletin ailenin huzur ve refahını sağlamaya yönelik tedbirler alma yükümlülüğü, TCK m. 233’ün ceza normu olarak varlığının anayasal zeminini oluşturur.

Özellikle korunmaya muhtaç durumdaki kişiler (bakıma muhtaç çocuklar, hamile kadınlar ve destek olmaksızın yaşamını sürdüremeyecek aile bireyleri) bu korumanın merkezinde yer alır. Üçüncü fıkra bakımından ise korunan değer, doğrudan çocuğun ahlakı, güvenliği ve sağlığıdır.

Suç, failin belirli bir sıfata (aile hukukundan doğan yükümlülük altındaki kişi, eş veya ana-baba) sahip olmasını gerektirdiğinden özgü suç niteliğindedir. Bu yönüyle madde, bölümün genel sistematiğiyle uyumludur; herkes değil, yalnızca ilgili aile hukuku ilişkisinin tarafı olan kişi fail olabilir.

Bakım, eğitim veya destek yükümlülüğü, cinsiyete göre değil, aile hukukunun somut olaya uyguladığı kurallara göre belirlenir; dolayısıyla bu suçun faili de mağduru da duruma göre anne ya da baba olabilir. Bu tarafsız yaklaşım, hem hukuki doğruluk hem de sürecin ortasında kalan çocuğun yararı bakımından zorunludur.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçunun Maddi Unsurları ve Üç Fıkra

Fıkra	Fiil	Soruşturma	Ceza (7593 s.K. sonrası, 18.08.2026‘dan itibaren)
1. fıkra	Bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünün ihlali	Şikâyete tabi	3 aydan 2 yıla kadar hapis
2. fıkra	Hamile eşi veya gebe kadını çaresiz durumda terk etme	Resen	6 aydan 2 yıla kadar hapis
3. fıkra	Çocuğun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır tehlikeye sokma	Resen	1 yıldan 3 yıla kadar hapis
4. fıkra (Ek: 8/8/2026-7593/3 md.)	1. veya 3. fıkradaki fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürülmesi (m.81, 82) veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralanması (m.87/2, 4)	Şikâyet aranmaksızın	Verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır

Birinci Fıkra: Bakım, Eğitim veya Destek Yükümlülüğünün İhlali

Birinci fıkra, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiyi, şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır. Bu yükümlülüğün kapsamı, ceza hukuku tarafından değil, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre belirlenir; yani hangi kişinin, kime karşı, hangi bakım veya destek yükümlülüğü altında olduğu aile hukukunun kurallarına göre saptanır, ceza yargılaması bu medeni yükümlülüğün ihlal edilip edilmediğini değerlendirir.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 20.11.2018 tarihli ve 2016/17102 E. – 2018/15270 K. sayılı kararına göre, bakım yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediğinin tespiti soyut iddiayla değil somut araştırmayla yapılmalıdır: sanığın gelirine oranla yardım yapıp yapmadığının çevreden ve komşulardan araştırılması, müşterek çocukların da dinlenilmesi gerekir.

Aynı kararda Yargıtay, birinci fıkranın CMK’nın 253 ve 254. maddeleri uyarınca zorunlu uzlaştırma kapsamında olduğunu ve usulüne uygun bir uzlaştırma önerisi sunulmadan kurulan hükmün bozma nedeni oluşturacağını vurgulamıştır — uygulamada sıkça gözden kaçan bu usuli güvence, davanın erken aşamasında değerlendirilmesi gereken kritik bir noktadır.

Somut uygulamada birinci fıkra kapsamına giren başlıca hâller şunlardır:

1. Müşterek çocukla veya eşle ilgilenmeksizin evi terk edip haber alınamaz hâle gelmek,
2. Kazanılan gelirin eve ve çocuğun ihtiyaçlarına harcanmaması,
3. Bakıma muhtaç bir aile bireyine bağlanan maaş veya yardımın, o kişinin ihtiyaçları yerine failin kişisel harcamalarına yönlendirilmesi,
4. Evin doğal gaz, su veya elektrik gibi zorunlu abonelik hizmetlerinin kasten kestirilmesine sebebiyet vermek.

Nitekim Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 26.04.2023 tarihli ve 2021/8792 E. – 2023/17576 K. sayılı kararına konu olayda olduğu üzere şikâyetten vazgeçme ve barışma iddiaları da inceleme konusu olabilmekte; buna karşılık Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 15.05.2023 tarihli ve 2021/10308 E. – 2023/18375 K. sayılı kararında, engelli çocuğu bulunan mağduru terk eden ve çocuğa bağlanan maaş kartını alarak kendi harcamaları için kullanan sanığın eylemi aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu olarak nitelendirilmiştir.

Benzer şekilde Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 13.03.2024 tarihli ve 2021/25412 E. – 2024/3245 K. sayılı kararında, evi terk eden ve kazandığı parayı evin ihtiyaçlarına harcamayan sanığın mahkûmiyetinde, ilçe emniyet müdürlüğünce düzenlenen araştırma tutanağının katılan beyanını doğrulayan somut bir delil olarak kabul edildiği görülmektedir; bu karar, birinci fıkradaki ihmalin soyut iddiayla değil kolluk araştırması gibi somut delillerle ispatlanması gerektiğine dair 2016/17102 E. sayılı kararla uyumlu bir uygulama örneğidir.

Öte yandan Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 20.03.2023 tarihli ve 2021/2926 E. – 2023/16248 K. sayılı kararında, sanığın adresinin tespit edilemediğine dair düzenlenen tutanak da terkin ve yükümlülük ihlalinin bir göstergesi olarak değerlendirilmiş; ayrıca hapis cezası adli para cezasına çevrildiğinden, cezanın ayrıca ertelenmesine yer olmadığına dair yerel mahkeme uygulamasının hukuka uygun bulunduğu vurgulanmıştır.

İkinci Fıkra: Hamile veya Gebe Kadını Çaresiz Durumda Terk

İkinci fıkra, hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan bir kadını çaresiz durumda terk eden kimseyi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır. Bu fıkranın uygulanması için failin, kadının gebeliğini bilmesi ve terk edilen kadının çaresiz bir durumda kalması aranır. Terk edilen hamile kadın, bu suçta daima korunan ve mağdur konumundaki taraftır.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 09.12.2019 tarihli ve 2018/7243 E. – 2019/17364 K. sayılı kararına göre, ikinci fıkranın uygulanabilmesi için beş şart birlikte gerçekleşmelidir:

1. Sanıkla mağdurun evli olmaları ya da evli olmasalar bile sürekli birlikte yaşamaları,
2. Evli olmaları durumunda sanığın mağdurun hamile kaldığını bilmesi,
3. Evli olmayıp sürekli birlikte yaşama durumunda sanığın mağdurun kendisinden hamile kaldığını bilmesi,
4. Evli olmama hâlinde mağdurun sanıktan başkasıyla da evli olmaması,
5. Mağdurun çaresiz durumda bırakılmış olması.

Yargıtay, “birlikte yaşama” ve “gebeliğin failden olması” gibi unsurların soyut iddiayla değil, somut delillerle (tanık beyanı, tıbbi tespit vb.) kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ortaya konması gerektiğini, aksi hâlde kurulan mahkûmiyet hükmünün bozulacağını belirtmiştir.

Üçüncü Fıkra: Çocuğu Ağır Tehlikeye Sokan Ana-Baba

Üçüncü fıkra, velayet hakları kaldırılmış olsa dahi, itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı tavır ve hareketler sonucu maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babayı bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 09.12.2020 tarihli ve 2020/18785 E. – 2020/19050 K. sayılı kararı, üçüncü fıkra kapsamında kurulan mahkûmiyet hükmünü, duruşma sürecinin ve delillerin kanuna uygun biçimde değerlendirildiği gerekçesiyle onamış; aynı kararda sanık hakkında ayrıca birinci fıkradan açılan davada mağdurların yasal temsilcisinin şikâyetinden vazgeçtiği ve sanığın da bu vazgeçmeyi kabul ettiği tespit edildiğinden, TCK’nın 73/4 ve CMK’nın 223/8. maddeleri uyarınca kamu davasının düşürülmesi gerektiğine hükmetmiştir. Bu fıkra aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmaktadır.

Dördüncü Fıkra: Çocuğun Ölümü veya Ağır Yaralanmasıyla Sonuçlanan Hâller (Yeni — 7593 sayılı Kanun)

18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle TCK m. 233’e eklenen dördüncü fıkraya göre, birinci fıkradaki bakım/eğitim/destek yükümlülüğünün veya üçüncü fıkradaki özen yükümlülüğünün ihlali; çocuğun kasten öldürülmesi (TCK m. 81, 82) ya da neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralanması (TCK m. 87, fıkra 2 ve 4) sonucunu doğurmuşsa, bu durumda şikâyet aranmaksızın, faile TCK m. 233 uyarınca verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Bu düzenleme, yükümlülük ihlalinin çocuğun hayatını veya bedensel bütünlüğünü doğrudan tehdit eden en ağır sonuçlara yol açtığı hâllerde caydırıcılığı artırmayı amaçlamaktadır. Fıkranın ikinci ve üçüncü fıkralardan farkı, resen soruşturulan bu hâllerde artık şikâyet şartının kanun gereği tamamen ortadan kalkmış olmasıdır.

En Kritik Ayrım: TCK 233/1 ile Nafaka Ödememe (İİK 344) Farkı

Bu maddenin en yüksek pratik değer taşıyan ve en çok karıştırılan yönü, birinci fıkranın nafaka ödememe durumundan tamamen farklı bir hukuki mekanizma olmasıdır. Boşanma veya ayrılık sonrası bakım desteği alamayan pek çok kişi, sorununun TCK 233 mü yoksa nafaka icra süreci mi olduğunu bilmediği için karışık aramalar yapar. Bu iki müessese birbirinden şu şekilde ayrılır:

Ölçüt	Nafaka Ödememe (İİK m. 344)	Aile Hukukundan Yükümlülüğün İhlali (TCK 233/1)
Hukuki niteliği	Tazyik hapsi (icra tedbiri)	Gerçek ceza yaptırımı (TCK suçu)
Amacı	Ödemeye zorlama	Cezalandırma
Adli sicil (sabıka)	İşlemez	İşler
Ön koşul	Kesinleşmiş nafaka ilamı ve icra takibi	Kesinleşmiş nafaka kararı şart değil
Sona ermesi	Borç ödenince derhal tahliye	Yargılama sonucu belirlenir

Nafaka ödememe, İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi kapsamındadır. Burada kesinleşmiş bir nafaka ilamı icra takibine konulduktan sonra, ödeme yapılmazsa alacaklının şikâyeti üzerine borçlu hakkında tazyik hapsi uygulanır. Bu bir ceza değil, ödemeye zorlayan bir icra tedbiridir; adli sicile (sabıka kaydına) işlemez ve borç ödendiğinde kişi derhal tahliye edilir. Amaç, kişiyi cezalandırmak değil, ödemeye zorlamaktır.

Buna karşılık TCK 233/1, gerçek bir cezai suçtur: sabıka kaydına işler ve uygulanabilmesi için mutlaka kesinleşmiş bir mahkeme nafaka kararının varlığı şart değildir. Yani aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali, bir nafaka ilamı bulunmasa dahi gündeme gelebilir. Bu ikili yapının doğru anlaşılması, hem hak arayan hem de böyle bir isnatla karşılaşan kişiler için belirleyicidir; iki müessese asla birbirinin yerine geçecek biçimde kullanılmamalıdır.

Bu ayrımın pratikte nasıl işlediğini bir örnekle somutlaştırmak gerekirse: Bir kişi, mahkemece hükmedilmiş ve kesinleşmiş bir nafaka borcunu ödemiyorsa, alacaklı bunu icra takibine koyar ve ödeme yapılmaması hâlinde İİK m. 344 uyarınca tazyik hapsi yolunu işletir; borç ödenirse hapis sona erer ve bu kaydın sabıkaya bir etkisi olmaz.

Buna karşılık aile hukukundan doğan bakım veya destek yükümlülüğünün, henüz bir nafaka kararı bulunmasa dahi, ağır biçimde ihlal edildiği bir durumda TCK 233/1 kapsamında ceza soruşturması gündeme gelebilir. Uygulamada bu iki yolun bir arada bulunabildiği hâller de vardır; ancak her birinin işleyişi, koşulları ve sonuçları farklı olduğundan, hangi yola başvurulacağının bir avukatla birlikte belirlenmesi önemlidir.

Terk Suçu (TCK 97) ile Karıştırılması

Uygulamada sık görülen bir başka nitelendirme sorunu, TCK 233/1 ile terk suçu (TCK 97) arasındaki karışıklıktır. Terk suçu, yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumdaki bir kişiyi, koruma ve gözetim yükümlülüğü altında olan kişinin terk etmesini düzenler ve “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Aile hukukundan doğan bakım/eğitim/destek yükümlülüğünün ihlali ise kendine özgü ayrı bir düzenlemedir.

Yargıtay, birden fazla kararında, alt derece mahkemelerinin TCK 233/1 yerine hatalı biçimde terk suçunu (TCK 97) uyguladığını belirterek bozma kararı vermiştir. Örneğin Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin E. 2014/27185, K. 2014/30637, 27.10.2014 tarihli kararında, kendilerini idare edemeyecek durumdaki çocukları babaya bırakıp evi terk eden anne bakımından, olayın terk suçu değil aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali kapsamında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu ayrım, uygulanacak hüküm ve suçun niteliği bakımından belirleyicidir.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçunda Şikâyet ve Uzlaştırma Rejimi: Fıkralara Göre Farklılaşma

Bu maddenin iskeletini oluşturan bir diğer önemli nokta, şikâyet ve uzlaştırma rejiminin madde içinde fıkradan fıkraya değişmesidir:

• Birinci fıkra: Şikâyete tabidir ve uzlaştırma kapsamındadır.
• İkinci fıkra: Resen soruşturulur; şikâyet aranmaz.
• Üçüncü fıkra: Resen soruşturulur; şikâyet aranmaz.

Bu üçlü ayrımın pratik sonuçları vardır. Yalnızca birinci fıkra bakımından, mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi hâlinde dava düşer; nitekim Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin E. 2020/18785, K. 2020/19050, 09.12.2020 tarihli kararı, birinci fıkra bakımından şikâyetten vazgeçmenin düşme sonucu doğurduğu yönündedir. Ayrıca birinci fıkra uzlaştırma kapsamında olduğundan, soruşturma ve kovuşturma aşamasında uzlaştırma prosedürünün işletilmesi gerekir; bir Yargıtay kararında, şikâyete tabi bu suçta uzlaştırma önerisinde bulunulmamasının bozma nedeni sayıldığı görülmektedir. İkinci ve üçüncü fıkralar ise resen soruşturulduğundan bu usuller onlar bakımından uygulanmaz.

Uzlaştırma rejiminin fıkradan fıkraya değişmesi, madde başka bir suçla birlikte işlendiğinde de sonuç doğurabilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 31.05.2021 tarihli ve 2020/19675 E. – 2021/16622 K. sayılı kararında, uzlaşma kapsamında olmayan TCK’nın 106/1-1. maddesindeki nitelikli tehdit suçu ile uzlaşma kapsamındaki aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçunun birlikte işlenmesi nedeniyle önce uzlaştırma hükümlerinin uygulanamayacağı kabul edilmiş; ancak sanığın nitelikli tehdit yerine uzlaşmaya tabi olan TCK’nın 106/1-2. cümlesindeki basit tehdit suçundan cezalandırılması gerektiği anlaşılınca, TCK 233’ün de CMK’nın 253/3. maddesi uyarınca uzlaşmaya tabi hâle geldiği ve uzlaştırma hükümlerinin uygulanması gerektiği vurgulanmıştır.

Benzer şekilde Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 26.04.2023 tarihli ve 2021/8792 E. – 2023/17576 K. sayılı kararında, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen sanığın denetim süresi içinde işlediği ve suça uzlaştırma hükümlerinin sonradan getirildiği tehdit suçu bakımından uzlaştırma işleminin yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiği, sonucuna göre açıklanması geri bırakılan aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali hükmünün açıklanıp açıklanmayacağının belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu iki karar, birlikte işlenen suçlarda uzlaştırma rejiminin tek tek her suç için ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Üçüncü Fıkra: Çocuğun Ağır Tehlikeye Sokulması

Üçüncü fıkra, çocuğun korunması bakımından maddenin en hassas hükmüdür. Fıkra; itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı tavır ve hareketler sonucu, maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babayı cezalandırır. Dikkat çekici bir nokta, bu fıkranın velayet hakları kaldırılmış olsa dahi uygulanabilmesidir; yani velayetin alınmış olması, ana-babanın bu fıkra kapsamındaki ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Bu fıkra ele alınırken önemli bir denge gözetilmelidir: burada cezalandırılan, bağımlılığın kendisi değil, bu tür durumların sonucunda çocuğun ağır tehlikeye sokulmasıdır. Bağımlılık, tıbbi ve sosyal boyutları olan bir durumdur; damgalayıcı bir yaklaşımla ele alınması doğru değildir. Kanunun aradığı, çocuğun ahlak, güvenlik ve sağlığının ağır biçimde tehlikeye girmiş olmasıdır. Sıradan ebeveyn kusurları veya geçici ihmaller değil, çocuğu ciddi ve ağır bir riske sokan özen noksanlığı bu fıkra kapsamına girer. Bu değerlendirme, çocuğun üstün yararı gözetilerek ve her olayın somut koşullarına göre yapılır.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçunda Manevi Unsur

Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu kastla işlenen bir suçtur. Birinci fıkrada failin, üzerine düşen bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü bilerek yerine getirmemesi; ikinci fıkrada kadının gebeliğini bilerek onu çaresiz durumda terk etmesi; üçüncü fıkrada ise özen yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal ederek çocuğu tehlikeye sokması aranır. Bu suç, bölümün genel yapısına uygun olarak taksirle işlenemez; taksirli tek istisna, önceki maddede (TCK 231/2) düzenlenen sağlık kurumundaki çocuk karışıklığıdır.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçunda Soruşturma, Yaptırım ve Görevli Mahkeme

Yukarıda açıklandığı üzere, yalnızca birinci fıkra şikâyete tabidir; ikinci ve üçüncü fıkralar resen soruşturulur. Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Öngörülen cezalar düşük olduğundan, koşulları varsa cezanın ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve adli para cezasına çevirme gibi kurumlar sık gündeme gelir.

Dava zamanaşımı, öngörülen cezalar beş yılı aşmadığından kural olarak sekiz yıldır. Birinci fıkra bakımından ayrıca şikâyet süresine (fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay) dikkat edilmelidir; bu sürenin kaçırılması, birinci fıkra bakımından soruşturma imkânını ortadan kaldırabilir. Eğitim yükümlülüğünün ihlaline ilişkin iddialarda ise, örneğin çocuğun okula devam durumunun ayrıca araştırılması gerektiği; salt bir kaydın varlığının yeterli sayılmayıp fiili durumun incelenmesi gerektiği içtihatta vurgulanmıştır.

Çocuğa karşı işlenen bu suçlarda zamanaşımının başlangıcı ayrı bir öneme sahiptir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 19.11.2024 tarihli ve 2024/7827 E. – 2024/14785 K. sayılı kararında, öz çocuğuna karşı bakım ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyerek onun devlet korumasına (sevgi evine) bırakılmasına sebebiyet veren sanık hakkındaki beraat kararı bozulmuş; TCK m. 66/6 uyarınca üstsoy tarafından altsoya karşı işlenen suçlarda dava zamanaşımı süresinin mağdurun 18 yaşını bitirdiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağı hatırlatılmıştır.

Aynı kararda Yargıtay, sanığın “telefonunu kaybettiği, tanığa ulaşamadığı, başka ilde çalıştığı için çocuğunu görmeye gelemediği” yönündeki savunmasının hayatın olağan akışına aykırı bulunduğunu, bu tür soyut mazeretlerin bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlalini ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir.

Basit Yargılama Usulü ve Anayasa Mahkemesi İptal Kararının Bu Suça Etkisi

TCK 233/1 kapsamındaki yargılamalarda son dönemde sık karşılaşılan bir usul meselesi, “Basit Yargılama Usulü”nün zaman bakımından uygulanmasıdır. 7188 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle değişik CMK m. 251’de düzenlenen bu usul, kapsama giren suçlarda mahkûmiyet hâlinde cezada dörtte bir oranında indirim sağlayan lehe bir kurumdur. CMK’ya 7188 sayılı Kanun’la eklenen geçici 5. maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan “hükme bağlanmış” ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 14.01.2021 tarihli ve 2020/81 Esas, 2021/4 Karar sayılı kararıyla, basit yargılama usulü yönünden Anayasa’nın 38. maddesine aykırı görülerek iptal edilmiştir.

Bu iptal kararının etkisi, Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin TCK 233 kapsamındaki pek çok temyiz incelemesine yansımıştır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 05.10.2023 tarihli ve 2021/12324 E. – 2023/22140 K. sayılı kararında, eşi ve çocuğuyla birlikte yaşadığı evin doğal gaz ve su aboneliklerini iptal ettirerek kesilmesine sebebiyet veren sanık hakkındaki adli para cezası kararı, Anayasa’nın 38. maddesi ile TCK’nın 7. maddesi ve CMK’nın 251. maddesi uyarınca basit yargılama usulü yönünden yeniden değerlendirme yapılması zorunluluğu gerekçesiyle bozulmuştur.

Aynı gerekçe, Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 20.03.2023 tarihli ve 2021/2926 E. – 2023/16248 K. sayılı kararında, 15.05.2023 tarihli ve 2021/10308 E. – 2023/18375 K. sayılı kararında ve 13.03.2024 tarihli ve 2021/25412 E. – 2024/3245 K. sayılı kararında da tekrarlanmış; bu kararların her birinde, sanığın esasa ilişkin temyiz itirazları yerinde görülmemekle birlikte, CMK m. 251/1 kapsamına giren aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu yönünden yerel mahkemenin basit yargılama usulünü yeniden değerlendirmesi gerektiği vurgulanarak hüküm bu tek gerekçeyle bozulmuştur.

Bu istikrarlı içtihat, 2026-2027 döneminde görülmekte olan ve karar tarihi itibarıyla CMK m. 251 kapsamına giren TCK 233 davalarında, sanık müdafileri açısından öncelikle değerlendirilmesi gereken bir usuli güvenceye işaret etmektedir.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçunun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs bakımından, birinci ve üçüncü fıkralardaki suçlar çoğunlukla ihmali (yükümlülüğün yerine getirilmemesi, özen gösterilmemesi) davranışlarla işlendiğinden, bu hâllerde teşebbüs kural olarak mümkün olmaz. İkinci fıkradaki terk fiili bakımından ise teşebbüs, somut olayın özelliklerine göre sınırlı biçimde gündeme gelebilir.

İştirak bakımından suç özgü suç olduğundan, asıl fail ancak yükümlülük altındaki kişidir; bu sıfatı taşımayanlar şerik olarak sorumlu tutulabilir.

İçtima bakımından ise, aynı fiil hem TCK 233 hem de başka bir suçu (örneğin çocuğa yönelik başka bir suç) oluşturuyorsa, suçların içtimaı kurallarına göre değerlendirme yapılır. Birden fazla mağdurun bulunduğu olaylarda zincirleme suç hükümlerinin uygulanması da gündeme gelebilir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 11.02.2025 tarihli ve 2022/4790 E. – 2025/2464 K. sayılı kararında, birden fazla mağdura karşı işlenen aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçunda TCK’nın 43. maddesi uygulanırken mağdur sayısının dikkate alınarak artırım oranının alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi gerektiği; ancak bu hususta aleyhe temyiz bulunmadığından bozma yapılamayacağı ve hüküm fıkrasında TCK’nın 50/1-a maddesinin uygulama maddesi olarak gösterilmemesinin mahallinde düzeltilebilir maddi hata sayılacağı, dolayısıyla bu eksikliklerin tek başına bozma nedeni oluşturmadığı belirtilerek hüküm onanmıştır.

Bu madde ile bölümün diğer bir suçu olan çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu (TCK 234) arasında da “aile içi yükümlülük ve otorite” ekseninde bir yakınlık bulunur.

765 Sayılı Mülga TCK ile Karşılaştırma

Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı (eski) Türk Ceza Kanunu’nda da aile bireylerine karşı yükümlülüklerin ihlaline ilişkin hükümler bulunuyordu. Yürürlükteki 5237 sayılı TCK, bu suçu üç fıkralı ve şikâyet rejimi bakımından farklılaştırılmış bir yapıya kavuşturmuş; özellikle hamile kadının çaresiz durumda terk edilmesi ile çocuğun ağır tehlikeye sokulmasını ayrı fıkralarda düzenleyerek korumayı belirginleştirmiştir. Eski tarihli olaylarda lehe kanun değerlendirmesi gerekebilirse de, bugün işlenen fiiller bakımından uygulanacak hüküm yürürlükteki 233. maddedir.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu ile Kötü Muamele Suçu (TCK-232) Arasındaki Fark

Uygulamada bir diğer karıştırılma noktası, aile bireylerine karşı işlenen aynı bölümdeki kötü muamele suçu (TCK-232) ile TCK 233 arasındaki sınırdır. Kötü muamele suçu, aile bireylerinden birine karşı, o kişinin sağlık ve esenliğini tehlikeye sokacak biçimde kötü muamelede bulunulmasını; yani genellikle aktif bir davranışla kötü muamele edilmesini cezalandırır.

TCK 233 ise ağırlıklı olarak yükümlülüğün yerine getirilmemesi biçiminde, ihmali bir davranışla işlenir. Bir olayda hem aktif bir kötü muamele hem de bakım yükümlülüğünün ihmal edilmesi bir arada bulunuyorsa, olayın somut koşullarına göre suçların içtimaı kuralları çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekir. Bu suçtan kaynaklı bir ceza süreci geçiriyorsanız, ceza sürecinin aile düzenine karşı suçlarda deneyimli bir ceza avukatı ile yürütülmesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu Bakımından Sonuç

Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu (TCK 233), 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun değişikliğiyle ceza miktarları artırılmış ve çocuğun ölümü/ağır yaralanmasıyla sonuçlanan hâller için yeni bir ağırlaştırıcı fıkra eklenmiş, aile bireylerinin bakım ve destek görme hakkını koruyan dört fıkralı bir suç tipidir.

Bu suç tipi, aile düzenine karşı suçlar bölümünün bir parçasıdır; bölümün diğer suçları ve genel çerçevesi için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.

Av. Sinan Karabacak – Cep Tel: +90 535 671 88 95