Kaçmaya İmkan Sağlama Suçu ve Cezası (TCK-294)

Kaçmaya imkan sağlama suçu, gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlü bir kişinin kaçmasını sağlayan kişinin cezalandırıldığı suç tipidir ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 294’üncü maddesi uyarınca gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayana 1 yıldan 3 yıla kadar hapis, hükümlünün kaçmasını sağlayana ise çekilecek cezanın süresine göre 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilir; kanunda bu suç için adli para cezası öngörülmemiştir. Kaçması sağlanan hükümlünün cezası müebbet hapis ise ceza 5 yıldan 8 yıla, ağırlaştırılmış müebbet hapis ise 8 yıldan 12 yıla kadar hapistir. Suç cebir veya tehditle ya da muhafaza veya nakil görevlisi tarafından işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır; birden fazla kişinin kaçması sağlanırsa ceza üçte birden bir katına kadar artırılır. Fail kaçanın üstsoyu, altsoyu, eşi veya kardeşi ise ceza üçte bir oranında indirilir. Muhafaza veya nakil görevlisinin dikkatsizliğinden yararlanılarak gerçekleşen kaçmada görevliye TCK m.294/8 uyarınca 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. Dava zamanaşımı temel hâllerde 8 yıldır.

Kaçmaya imkan sağlama suçu, Türk Ceza Kanunu’nun “Adliyeye Karşı Suçlar” bölümünde hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunun hemen ardından düzenlenmiştir. Kaçan kişinin kendisi TCK m.292 uyarınca, kaçmasını sağlayan üçüncü kişi ise TCK m.294 uyarınca sorumlu tutulur.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararı, gözaltına alınanın ve tutuklunun kaçmasını sağlama fiillerinin yargılamanın selametini, hükümlünün kaçmasını sağlama fiilinin ise cezanın çekilmesine ilişkin toplum yararını koruduğunu belirtmiştir.

Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma, önödeme, seri muhakeme ve basit yargılama kapsamında değildir. Bu yazıda usulüne uygun gözaltı şartı, kaçan kişinin kendi sorumluluğu, yakalama sırasında kurtarma, aile bireylerine uygulanan indirim, infaz koruma memuru ve polisin taksirli sorumluluğu, suçluyu kayırmadan farkı, teşebbüs, ceza hesabı ve zamanaşımı güncel Yargıtay kararları ışığında incelenmektedir.

Kanun metninin resmi kaynağı: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, mevzuat.gov.tr

Yargıtay Kararları Işığında Kaçmaya İmkan Sağlama Suçunun Oluşması İçin Gerekli Şartlar

Kaçmaya imkan sağlama suçunun oluşması için içtihatlarla Yargıtay tarafından bazı kriterler ortaya konulmuştur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararı ile Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/25600 E., 2019/208 K. sayılı ve 08.01.2019 tarihli kararı esas alındığında, maddeler hâlinde saymak gerekirse kaçmaya imkan sağlama suçunun (TCK m.294/1 ve 294/2) oluşması için;

1. Kaçan kişinin usulüne uygun olarak gözaltına alınmış, tutuklanmış veya hakkında kesinleşmiş bir hapis cezası bulunan hükümlü olması,
2. Kaçan kişinin kaçma anında devletin yakalama yetkisine dayanılarak özgürlüğünün fiilen kısıtlanmış olması; kesinleşmiş hapis cezası nedeniyle yakalanan kişinin yakalama anından itibaren hükümlü sayılması,
3. Failin kaçan kişiden başka biri olması; kaçan kişinin kendisi bu suçun faili olamaz,
4. Failin yol gösterme, araç sağlama, görevlilere saldırma, kılık değiştirmeyi sağlama gibi kaçmayı mümkün kılan veya kolaylaştıran bir hareket yapması,
5. Kaçmanın fiilen gerçekleşmesi; kaçma gerçekleşmezse suç teşebbüs aşamasında kalır,
6. Failin kişinin kaçtığını ve kendi davranışının bu kaçmayı sağladığını bilerek ve isteyerek hareket etmesi

gerekmektedir. Bu şartlardan biri eksikse eylem TCK m.294/1 veya 294/2’deki kasıtlı suçu oluşturmaz; somut olayın özelliğine göre görevi yaptırmamak için direnme, suçluyu kayırma, görevlinin taksirli sorumluluğu (TCK m.294/8) veya görevi kötüye kullanma gündeme gelir ya da beraat kararı verilir. Bu ayrımlar aşağıda tablolarla gösterilmiştir.

A- TCK 294 Madde Metninin İncelenmesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 294’üncü maddesi sekiz fıkradan oluşur ve yürürlüğe girdiği 01.06.2005 tarihinden bu yana değişmemiştir:

Kaçmaya imkan sağlama

Madde 294- (1) Gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi, çekilecek olan hapis cezasının süresine göre iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, hükümlünün cezası;

a) Müebbet hapis cezası ise, beş yıldan sekiz yıla,

b) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise, sekiz yıldan oniki yıla,

Kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçların, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.

(4) Kaçması sağlanan kişi sayısının birden fazla olması halinde, bu sayı göz önünde bulundurularak, verilecek ceza üçte birden bir katına kadar artırılır.

(5) Bu suçların gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kişiler tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza, üçte biri oranında artırılır.

(6) Bu suçların üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.

(7) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.

(8) Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün, muhafaza veya nakli ile görevli kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanarak kaçması halinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

1- Madde Fıkralarının Özeti

Fıkra	Düzenleme	Yaptırım
294/1	Gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlama	1-3 yıl hapis
294/2	Hükümlünün kaçmasını sağlama	2-5 yıl hapis (çekilecek cezanın süresine göre)
294/2-a	Kaçması sağlanan hükümlünün cezası müebbet hapis	5-8 yıl hapis
294/2-b	Kaçması sağlanan hükümlünün cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis	8-12 yıl hapis
294/3	Cebir veya tehdit kullanılması	Ceza 1/3 artırılır
294/4	Kaçması sağlanan kişi sayısının birden fazla olması	Ceza 1/3’ten bir katına kadar artırılır
294/5	Failin muhafaza veya nakil görevlisi olması	Ceza 1/3 artırılır
294/6	Failin kaçanın üstsoyu, altsoyu, eşi veya kardeşi olması	Ceza 1/3 indirilir
294/7	Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, kasten öldürme veya eşyaya zarar	Bu suçlardan ayrıca ceza
294/8	Görevlinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılığından yararlanarak kaçma	Görevliye 6 ay-3 yıl hapis

2- Madde Gerekçesi: “İştirak Niteliğinde Bağımsız Suç”

TCK m.294’ün gerekçesine göre bu suç kaçmaya imkan sağlamakla oluşur; ancak suçun tamamlanabilmesi için kaçmanın gerçekleşmesi gerekir. Gerekçede suçluya yol göstermek, talimat vermek, kılık ve kıyafet değiştirmesini sağlamak gibi kaçmanın kolaylıkla gerçekleşmesini olanaklı kılan hareketler örnek olarak sayılmış ve bu fiillerin aslında gözaltına alınanın, tutuklunun veya hükümlünün kaçması suçlarına iştirak niteliği taşıdığı, ancak izlenen suç siyaseti gereği bağımsız suç olarak tanımlandığı belirtilmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararı da bu gerekçeye dayanmıştır. Bu nedenle kaçmaya yardım eden kişi, kaçan hükümlünün TCK m.292’deki suçuna iştirak hükümleriyle değil, doğrudan TCK m.294 ile cezalandırılır.

B- Kaçmaya İmkan Sağlama Suçunun Unsurları

1- Korunan Hukuki Değer

Kaçmaya imkan sağlama suçunda korunan hukuki değer adliyenin işleyişidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararı, gözaltına alınanın ve tutuklunun kaçmasını sağlama fiillerinin yargılamanın selametine ilişkin adli yararları, hükümlünün kaçmasını sağlama fiilinin ise cezası infaz edilecek kişinin cezasını çekmesine ve böylece suçun önlenmesine ilişkin toplum yararlarını koruduğunu belirtmiştir. Suçun belirli bir mağduru yoktur; kaçış sırasında yaralanan görevli ise ayrıca yaralama suçunun mağduru olabilir.

2- Fail: Kaçan Kişi Dışında Herkes

TCK m.294/1 ve 294/2’deki kasıtlı suçu kaçan kişinin kendisi dışında herkes işleyebilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/25600 E., 2019/208 K. sayılı ve 08.01.2019 tarihli kararı, bu suçun failinin yakalanmış veya belirli bir resmi kurumda tutulurken kaçan kişinin kendisi hariç herkes olabileceğini belirtmiştir. Kaçan kişinin akrabası, arkadaşı, avukatı, başka bir tutuklu veya bir kamu görevlisi bu suçun faili olabilir; fail kamu görevlisi ise ve muhafaza ya da nakil görevini yürütüyorsa TCK m.294/5 uyarınca ceza artırılır.

Gözaltındaki kişinin kendisinin kaçması TCK m.294’ü oluşturmaz. Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2015/8177 E., 2016/1615 K. sayılı ve 16.03.2016 tarihli kararı, uyuşturucu madde kullanmak suçundan Cumhuriyet savcısının talimatıyla gözaltında iken kolluk görevlisinin elinden kaçan kişinin konumunun TCK m.294/8’e uymadığını, hükümlü veya tutuklu olmadığı için TCK m.292’deki suçun da oluşmadığını belirterek mahkûmiyeti bozmuştur.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2018/6816 E., 2020/11693 K. sayılı ve 17.03.2020 tarihli kararı da nezarethaneye indirilirken kaçan suça sürüklenen çocuğun bu suçun faili olamayacağını kabul etmiştir.

Ancak gözaltındaki kişi, başkasını kendisini kaçırmaya yönlendirirse durum değişir. Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2016/1282 E., 2016/3477 K. sayılı ve 31.05.2016 tarihli kararına konu olayda, yaralı olarak gözaltına alınıp hastanede tutulan kişi başında bekleyen polisin tuvalete gitmesini fırsat bilerek arkadaşını aramış ve kendisini hastaneden araba ile almasını istemiştir. Daire, arkadaşın TCK m.294/1’deki suçu işlediğini, gözaltındaki kişinin eyleminin ise kaçmaya imkan sağlama suçuna azmettirme oluşturduğunu kabul etmiştir.

3- Suçun Konusu: Gözaltına Alınan, Tutuklu ve Hükümlü

Kaçmaya imkan sağlama suçunun konusu, kaçması sağlanan kişidir ve kanun bu kişiyi üç sıfatla sınırlar:

1. Gözaltına alınan: Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91’inci maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alınan şüpheli,
2. Tutuklu: Hakkında hâkim veya mahkeme tarafından tutuklama kararı verilmiş kişi,
3. Hükümlü: Hakkında kesinleşmiş ve infazı gereken bir hapis cezası bulunan kişi.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararı, hapis cezası kesinleşen ve infaz edilmek amacıyla yakalanan kişinin yakalama anından itibaren bu suç bakımından hükümlü sıfatını kazandığını; bu nedenle cezasının infazı amacıyla yakalanan kişinin yakalandığı yerde, karakolda veya ceza infaz kurumuna nakli sırasında kaçmasını sağlamanın da bu suçu oluşturduğunu belirtmiştir. Kaçan kişinin bu sıfatı belgeyle kesin olarak ortaya konulmalıdır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/10381 E., 2017/7284 K. sayılı ve 14.06.2017 tarihli kararı, kaçan kişi hakkında kaçma anında tutuklama kararı veya kesinleşmiş mahkûmiyet gibi kaçmama yükümlülüğü yükleyen bir karar bulunup bulunmadığı araştırılmadan verilen hükmü bozmuştur.

4- Hareket: “Kaçmasını Sağlamak”

Suçun hareketi kaçmayı sağlamaktır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/25600 E., 2019/208 K. sayılı ve 08.01.2019 tarihli kararı, madde başlığında “imkan sağlama” ifadesi kullanılsa da madde metninde “kaçmasını sağlama” kavramının esas alındığını, bu ifadenin kişinin kaçarak özgürlüğüne kavuşmasını sağlamak anlamına geldiğini ve suçun ancak kaçmanın gerçekleşmesiyle tamamlandığını belirtmiştir. Uygulamada en sık görülen hareketler şunlardır:

• Hastaneye, adliyeye veya nakil aracına götürülen kişiyi araçla bekleyip kaçırmak,
• Kelepçelenen veya ekip aracına bindirilen kişiyi görevlilerin elinden zorla almak,
• Kalabalık oluşturarak veya görevlilere saldırarak kişinin kaçmasına ortam hazırlamak,
• Kaçış için araç, kıyafet, para veya yol bilgisi sağlamak,
• Görevli kişinin muhafaza altındaki kişiyi kasten serbest bırakması veya kurum dışına çıkarması.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/5969 E., 2023/9421 K. sayılı ve 30.11.2023 tarihli kararına konu olayda, ifadesinin alınması için adliyeye getirilen ve müddetnamesine göre hükümlü olan kişi korkuluklardan atlayarak kaçmış ve sanığın kullandığı motosiklete binerek uzaklaşmıştır. Daire, sanığın eyleminin TCK m.294/2’deki hükümlünün kaçmasını sağlama suçunu oluşturduğunu kabul ederek hükmü onamıştır.

5- Manevi Unsur: Kast

TCK m.294’ün ilk yedi fıkrasındaki suç ancak kasten işlenebilir; fail, kaçan kişinin gözaltında, tutuklu veya hükümlü olduğunu bilmeli ve onun kaçmasını isteyerek hareket etmelidir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/25600 E., 2019/208 K. sayılı ve 08.01.2019 tarihli kararı, failin kişiyi özgürlüğüne kavuşturmak için hareket etmesinin suçu özel kastla işlenen bir suça dönüştürmediğini, genel kastın yeterli olduğunu belirtmiştir. Kast ile taksir arasındaki sınır özellikle görevli memurlar bakımından önem taşır ve aşağıda ayrı başlıkta incelenmiştir.

C- Usulüne Uygun Gözaltı Şartı: Savcı Talimatı Yoksa Suç Oluşur mu?

Kaçmaya imkan sağlama suçunun en sık gözden kaçan şartı, kaçan kişinin “usulüne uygun” olarak gözaltına alınmış olmasıdır. Kolluğun bir kişiyi kontrol, kimlik tespiti veya yakalama amacıyla tutması, Cumhuriyet savcısının gözaltı kararı yoksa TCK m.294/1 anlamında gözaltı sayılmaz.

1- Gözaltı Talimatı Bulunmayan Hâller

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/15812 E., 2021/3053 K. sayılı ve 25.02.2021 tarihli kararına konu olayda, kişinin hakaret suçundan arandığının belirtilmesi üzerine nöbetçi Cumhuriyet savcısı gözaltı talimatı vermemiş, yalnızca evrakın tamamlanmasını istemiştir. Daire, usulüne uygun bir gözaltı koruma tedbirinden söz edilemeyeceğini ve kaçmaya imkan sağlama suçunun unsurlarının oluşmadığını belirterek mahkûmiyeti bozmuştur,
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/18126 E., 2022/19426 K. sayılı ve 21.12.2022 tarihli kararına konu olayda, ruhsatsız silah taşımak suçundan yakalanan kişi polis merkezinin koridorunda beklerken kaçmış, savcının talimatı yakalamaya yönelik olup gözaltı talimatı bulunmamıştır. Daire, kaçmaya imkan sağlama suçunun unsurlarının oluşmadığına karar vermiştir,
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3394 E., 2024/9830 K. sayılı ve 19.12.2024 tarihli kararında aktarılan Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/17243 E., 2018/5226 K. sayılı ve 14.05.2018 tarihli kararı da Cumhuriyet savcısı tarafından verilmiş bir gözaltı kararı bulunmadan karakola götürülmek istenen kişinin kaçmasına yardım eden sanıkların beraati gerektiğini kabul etmiştir.

Bu kararlara göre gözaltı kararı olmayan bir kişinin kolluktan kurtarılması TCK m.294’ü oluşturmaz; ancak bu sırada görevlilere cebir veya tehdit uygulanmışsa görevi yaptırmamak için direnme suçu gündeme gelir.

2- Kesin Hükümden Aranan Kişinin Yakalama Sırasında Kurtarılması

Hakkında kesinleşmiş hapis cezası nedeniyle yakalama kararı bulunan kişi, savcının ayrıca gözaltı kararı vermesine gerek olmaksızın yakalandığı anda hükümlü sıfatı kazanır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3394 E., 2024/9830 K. sayılı ve 19.12.2024 tarihli kararına konu olayda, trafik kontrolünde durdurulan kişinin bir ilamat dosyasından 2 ay 15 gün hapis cezası nedeniyle arandığı anlaşılmış, kolluk görevlisi tek koluna kelepçe taktığı sırada kardeşi motosikletiyle polis memuruna çarpıp onu yere düşürmüş ve kardeşinin kaçmasını sağlamıştır. Kanun yararına bozma istemi, kardeşin gözaltı kararı bulunmadığı için eylemin yalnızca direnme olduğu görüşüne dayanmıştır; Daire ise kaçan kişinin kesinleşmiş ilam nedeniyle hükümlü sıfatı taşıdığını belirterek sanık hakkında TCK m.294/2-3-6-7 uyarınca verilen 1 yıl 9 ay 10 günlük cezayı isabetli bulmuş ve istemi reddetmiştir.

Buna karşılık kolluğun kişiyi henüz fiilî egemenlik alanına almadığı durumlar Yargıtay Ceza Genel Kurulu önünde de tartışılmıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararına konu itiraz, kolluğun yakalama emrini henüz infaz etmeden ve kişiyi hâkimiyet alanına sokmadan gerçekleşen kaçışta suçun oluşmayacağı görüşüne dayanmıştır; Genel Kurul ise uyuşmazlığı öncelikle fiilin bölünemeyeceği yönünden çözmüş ve sanık hakkında en ağır cezayı gerektiren kaçmaya imkan sağlama suçundan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.

3- Kaçan Kişinin Durumuna Göre Özet

Kaçması sağlanan kişinin durumu	TCK 294 oluşur mu?	Dayanak
Savcı gözaltı talimatı vermemiş, yalnızca evrak istenmiş kişi	Hayır	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/15812 E., 2021/3053 K. sayılı kararı
Yakalama talimatıyla karakolda bekletilen, gözaltı kararı olmayan kişi	Hayır	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/18126 E., 2022/19426 K. sayılı kararı
Savcı kararıyla gözaltına alınıp hastanede tutulan şüpheli	Evet (294/1)	Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2016/1282 E., 2016/3477 K. sayılı kararı
Kesin hükümden aranıp kelepçelenmekte olan kişi	Evet (294/2)	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3394 E., 2024/9830 K. sayılı kararı
İfade için adliyeye getirilen hükümlü	Evet (294/2)	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/5969 E., 2023/9421 K. sayılı kararı
Cezaevine teslim edilmek üzere getirilen tutuklular	Evet (294/1)	Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2014/851 E., 2018/144 K. sayılı kararı
Hatalı tahliye fişiyle salıverilen tutuklu	Hayır (hata bilinmiyorsa)	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2018/10881 E., 2020/16402 K. sayılı kararı

D- Yakalama Sırasında Kurtarma: Direnme mi, Kaçmaya İmkan Sağlama mı?

Uygulamada kaçmaya imkan sağlama dosyalarının önemli bir kısmı, kolluğun bir kişiyi yakalaması veya ekip aracına bindirmesi sırasında yakınlarının araya girmesiyle ortaya çıkar. Bu durumda aynı olayda görevi yaptırmamak için direnme, kasten yaralama ve kaçmaya imkan sağlama suçları birlikte gündeme gelir.

1- Tek Fiil Bölünemez: Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2019 Tarihli Kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararına konu olayda, taahhüdü ihlal nedeniyle verilen 1 aylık tazyik hapsi için yakalama emri bulunan babayı götürmek isteyen polislere oğlu “silahımı alıp geleyim, hepinizi vuracağım” diyerek tehditte bulunmuş, 60 santimetrelik profil demirle bir polis memurunu basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralamış ve bu kargaşada baba kaçmıştır. Yerel mahkeme direnme ve yaralamadan beraat, kaçmaya imkan sağlamadan mahkûmiyet kararı vermiştir. Genel Kurul, sanığın tek olan fiilinin nitelik yönünden üçe bölünerek hem beraat hem mahkûmiyet kararı verilmesinin Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 225’inci maddesine aykırı olduğunu, TCK m.44’teki fikri içtima kuralı uyarınca en ağır cezayı gerektiren kaçmaya imkan sağlama suçundan TCK m.294/2, 294/3 ve 294/6 uyarınca hüküm kurulması gerektiğini oy birliğiyle kabul etmiştir.

2- Cebir Unsuru ve Bileşik Suç

TCK m.294/3’teki cebir veya tehdit, kaçmaya imkan sağlama suçunun ağırlaştırıcı unsurudur; bu nedenle basit nitelikteki cebir ayrıca direnme suçu olarak cezalandırılmaz. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/18565 E., 2024/1957 K. sayılı ve 29.02.2024 tarihli kararına konu olayda, açık ceza infaz kurumuna teslim olmadığı için aranan ve yakalanan hükümlüyü ekip aracından çıkarmaya çalışan, polisleri darp eden, hükümlüyü kelepçesinden tutan polisin yakasından çeken ve kaçan hükümlü ile görevliler arasına set kuran iki sanığın eylemleri, TCK m.42’deki bileşik suç hükümleri kapsamında bir bütün olarak TCK m.294/2 ve 294/3’teki suç kabul edilmiş, ayrıca direnme cezası verilmemiştir.

Kurtarma sırasında gerçekleşen ek fiil	Sonuç
Görevliyi itmek, yakasından çekmek, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama	Yalnızca TCK 294 ve 294/3 artırımı; ayrıca direnme veya basit yaralama cezası verilmez
Kaçma gerçekleşmeden kurtarma girişiminin önlenmesi	TCK 294 ve 294/3, teşebbüs hükümleriyle
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (kemik kırığı, hayati tehlike vb.)	TCK 294 ve ayrıca TCK 87 (294/7)
Görevliyi veya başkasını öldürme	TCK 294 ve ayrıca kasten öldürme (294/7)
Ekip aracına, kelepçeye veya kurum eşyasına zarar verme	TCK 294 ve ayrıca mala zarar verme (294/7)
Kurtarılmak istenen kişi hakkında gözaltı kararı yok	TCK 294 oluşmaz; cebir veya tehdit varsa görevi yaptırmamak için direnme

TCK m.294/7’de sayılan kasten öldürme ve mala zarar verme suçları ise kaçmaya imkan sağlama suçuna ek olarak ayrıca cezalandırılır.

3- Cebir Varsa Artırım Zorunludur

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/11889 E., 2023/4653 K. sayılı ve 13.06.2023 tarihli kararına konu olayda, üzerinde kelebek bıçağı bulunduğu için gözaltına alınıp ekip aracına konulan kişiyi babası, kardeşi ve amcası 25-30 kişilik bir kalabalığı kışkırtarak ve polislere saldırarak araçtan indirip kaçırmıştır. Daire mahkûmiyeti onamış, ancak sanıkların suçu cebir kullanarak işlemeleri nedeniyle TCK m.294/3 uyarınca artırım yapılması gerektiğini, bu eksikliğin aleyhe temyiz bulunmadığı için bozma nedeni yapılmadığını ayrıca belirtmiştir.

E- Muhafaza ve Nakil Görevlisinin Sorumluluğu: Kast, Bilinçli Taksir ve Görevi Kötüye Kullanma

İnfaz koruma memuru, polis veya jandarma gibi muhafaza ve nakil görevlilerinin sorumluluğu üç farklı hükümle düzenlenmiştir: kasten kaçmayı sağlayan görevli TCK m.294/5 uyarınca artırılmış cezayla, dikkatsizliği nedeniyle kaçmaya yol açan görevli TCK m.294/8 uyarınca, görevin gereklerine aykırı davranıp kaçmaya doğrudan yol açmayan görevli ise TCK m.295 delaletiyle görevi kötüye kullanmadan sorumlu tutulur.

1- Kasten Kaçırma ve TCK 294/5 Artırımı

Muhafaza veya nakil ile görevli kişi gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün kaçmasını kasten sağlarsa ceza TCK m.294/5 uyarınca üçte bir oranında artırılır. Örneğin hükümlünün kaçmasını sağlayan görevliye alt sınırdan belirlenen 2 yıllık temel ceza 2 yıl 8 aya çıkar; takdiri indirimle 2 yıl 2 ay 20 gün olur.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2015/3254 E., 2015/2226 K. sayılı ve 01.07.2015 tarihli kararına konu olayda, hastaneden ticari taksiyle cezaevine dönerken araçtan inen ve engel olmak isteyen infaz koruma memurunu tehdit ederek başka bir araca binen hükümlü kaçmış, memur durumu derhâl yetkililere bildirmiştir. Daire, memurun kastla hareket ettiği ispatlanamadığından TCK m.294/2 ve 294/5 uyarınca verilen mahkûmiyeti bozmuştur.

2- Hükümlüyü Babasının Evine Bırakan Memur: Bilinçli Taksir

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararına konu olayda, Lice’deki kapalı ceza infaz kurumundan Siirt açık ceza infaz kurumuna nakledilecek hükümlüye refakat etmekle görevlendirilen infaz koruma memuru, hükümlüyü Diyarbakır’da babasının evine bırakıp ayrılmış, hükümlü buradan kaçmış ve memur kaçışı öğrenir öğrenmez kuruma ihbar etmiştir. Yerel mahkeme memuru TCK m.294/2 ve 294/5 uyarınca 2 yıl 2 ay 20 gün hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Genel Kurul çoğunluğu, memurun hükümlünün kaçmasını istediği konusunda kesin bir belirleme yapılamadığını, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği kasten hareket etmediğinin kabulü gerektiğini, ancak görevi nedeniyle edindiği tecrübeye göre kaçmayı öngörebilecek durumda olduğunu ve neticeye kayıtsız kalmadığını belirterek eylemin TCK m.294/8 ve 22/3 uyarınca bilinçli taksirle kaçmaya imkan sağlama suçunu oluşturduğuna karar vermiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş; Genel Kurul Başkanı ile yedi üye memurun doğrudan kastla hareket ettiği görüşüyle karşı oy kullanmıştır.

Bu kararın uygulamadaki sonucu büyüktür: Bilinçli taksir kabul edildiğinde ceza, kaçan hükümlünün cezasına bağlı 2-5 yıllık aralıktan değil, TCK m.294/8’deki 6 ay-3 yıllık aralıktan belirlenir ve TCK m.22/3 uyarınca üçte birden yarıya kadar artırılır. TCK m.295/2’nin görevin gereklerine aykırı olarak muhafaza altındaki kişinin bulunduğu yerden geçici bir süreyle uzaklaşmasına izin veren görevliyi 6 aydan 2 yıla kadar hapisle cezalandırdığı, TCK m.295/3’ün ise kişinin bu fırsattan yararlanarak kaçması hâlinde kaçmaya kasten imkan sağlama hükümlerinin uygulanacağını öngördüğü de bu tür dosyalarda ayrıca değerlendirilmelidir.

3- TCK 294/8’in Sınırları

TCK m.294/8’deki taksirli suç, yalnızca muhafaza veya nakil ile görevli kişi tarafından işlenebilen bir özgü suçtur. Yargıtay kararları bu sınırı şu şekilde çizmektedir:

1. Görevlinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışının ne olduğu somut olarak gösterilmelidir; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2018/4083 E., 2020/14337 K. sayılı ve 25.06.2020 tarihli kararı, adliyede imza için kelepçesi çıkarılan kişinin polis işlemlerle meşgulken kaçtığı olayda özen aykırılığı gösterilmeden verilen mahkûmiyeti bozmuştur,
2. Nakil sırasında verilen molada hükümlünün kaçmasına yol açan nakil görevlisi TCK m.294/8’den sorumludur; Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2013/13276 E., 2014/6537 K. sayılı ve 29.05.2014 tarihli kararı bu sonuca ulaşmıştır,
3. Aynı kararda kimlik kontrolü ve fotoğraf teşhisi yapmadan yanlış hükümlünün sevk işlemlerini yapan infaz koruma memurlarının eylemi TCK m.295/1 delaletiyle TCK m.257’deki görevi kötüye kullanma suçu olarak nitelendirilmiştir,
4. Muhafaza veya nakil görevlisi olmayan memur TCK m.294/8’in faili olamaz; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17090 E., 2020/18351 K. sayılı ve 11.11.2020 tarihli kararı, 18 hükümlünün tünel kazarak kaçtığı olayda atölye aletlerinin takibini yapmayan infaz koruma memurunun eyleminin görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğunu belirtmiştir,
5. Muhafaza altındaki kişinin kendisi TCK m.294/8’in faili olamaz; Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2015/8177 E., 2016/1615 K. sayılı ve 16.03.2016 tarihli kararı bu nedenle mahkûmiyeti bozmuştur,
6. Hatalı tahliye fişiyle salıverilen tutuklu, hatayı bilmiyorsa ne TCK m.292/1 ne de TCK m.294/8’den sorumludur; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2018/10881 E., 2020/16402 K. sayılı ve 01.10.2020 tarihli kararı beraat gerektiğini kabul etmiştir.

Görevlinin davranışı	Uygulanacak hüküm	Ceza
Hükümlünün kaçmasını kasten sağlama	TCK 294/2 ve 294/5	2-5 yıl, 1/3 artırımla 2 yıl 8 ay-6 yıl 8 ay
Hükümlüyü gözetimsiz bırakma, kaçışı öngörüp istememe	TCK 294/8 ve 22/3 (bilinçli taksir)	6 ay-3 yıl, 1/3-1/2 artırım
Nakil sırasında dikkatsizlik nedeniyle kaçış	TCK 294/8	6 ay-3 yıl
Geçici uzaklaşmaya izin verme, kaçış olmadan	TCK 295/2	6 ay-2 yıl
Geçici uzaklaşmaya izin verme, kişinin bu fırsatla kaçması	TCK 295/3 delaletiyle 294	Kasıtlı kaçmaya imkan sağlama cezası
Muhafaza dışı görevde ihmal (atölye, kimlik kontrolü vb.)	TCK 295/1 delaletiyle 257 veya doğrudan 257	Görevi kötüye kullanma cezası

F- Aile Bireylerinin Durumu: TCK 294/6 İndirimi

Kaçmaya imkan sağlama suçu üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenirse ceza TCK m.294/6 uyarınca üçte bir oranında indirilir. Kanun koyucu bu suçta yakınlar için cezasızlık değil, yalnızca indirim öngörmüştür. Bu, suçluyu kayırma suçundaki tam cezasızlık rejiminden temel farktır.

1- İndirimin Kapsamı

• Eş: Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2013/3990 E., 2013/7444 K. sayılı ve 14.05.2013 tarihli kararı, gözaltına alınmış eşini Kadıköy Adliyesinden kaçıran sanık hakkında TCK m.294/6 indiriminin uygulanması gerektiğini belirterek 1 yıllık cezayı 8 aya indirmiş ve hükmü düzelterek onamıştır,
• Kardeş: Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/10381 E., 2017/7284 K. sayılı ve 14.06.2017 tarihli kararı, kaçmasına imkan sağladığı kişinin kardeşi olan sanık hakkında indirim yapılmamasını bozma nedeni saymıştır,
• Amca, dayı, yeğen, kuzen: Kanundaki sayım sınırlıdır; Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2014/2432 E., 2014/7306 K. sayılı ve 12.06.2014 tarihli kararı, amca-yeğen ilişkisinde TCK m.294/6’nın uygulanamayacağını, yapılan indirimin aleyhe temyiz bulunmadığı için bozma nedeni yapılmadığını belirtmiştir,
• Resmî nikâh bulunmayan birliktelik: Kanun “eş” ifadesini kullandığından imam nikâhlı birliktelikte indirimin uygulanması tartışmalıdır; bu konuda doğrudan bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır.

2- Aynı Olayda Farklı Akrabalar

Aynı kurtarma olayında farklı yakınlık derecesindeki kişiler yer alırsa indirim her sanık için ayrı ayrı değerlendirilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/693 E., 2019/687 K. sayılı ve 03.12.2019 tarihli kararına konu olayda, kesinleşmiş hapis cezaları nedeniyle aranan iki hükümlüyü jandarmanın elinden kurtaran köy halkı ve akrabalar hakkında yerel mahkeme TCK m.294/2-3-4 uyarınca 6’şar yıl, kaçanların yakını olan üç sanık hakkında ise ayrıca TCK m.294/6 uygulanarak 4’er yıl hapis cezası vermiştir. Genel Kurul bu hükümleri gerekçe yetersizliği nedeniyle bozmuş; dosya bozmadan sonra yeniden Yargıtay önüne gelmiştir.

G- Kaçmaya İmkan Sağlama ile Suçluyu Kayırma Arasındaki Fark

Kaçmaya imkan sağlama ve suçluyu kayırma çoğu zaman aynı olay zincirinde ortaya çıkar; ayrımı belirleyen ölçüt, yardımın kaçmadan önce mi yoksa kaçmadan sonra mı yapıldığıdır.

Yargıtay uygulamasına göre bu iki suç şu ölçütlerle ayrılır:

1. Kişi gözaltında, tutuklu veya hükümlü olarak muhafaza altındayken onun bu muhafazadan kurtulmasını sağlamak TCK m.294’tür,
2. Muhafaza altında olmayan, kaçmış veya hiç yakalanmamış kişiyi saklamak, barındırmak veya yakalanmasını zorlaştırmak TCK m.283’tür,
3. Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2014/3581 E., 2014/7214 K. sayılı ve 11.06.2014 tarihli kararı, kesinleşmiş hapis cezası bulunan kişiyi hükmün infazını engellemek amacıyla evinde saklayan sanığın eyleminin TCK m.283/1’deki suçluyu kayırma suçunu oluşturduğunu belirtmiştir,
4. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/16040 E., 2021/3051 K. sayılı ve 25.02.2021 tarihli kararı, yakalama kararı bulunan yeğenini evinde saklayan sanığın suçluyu kayırma suçundan mahkûmiyeti gerektiğini kabul etmiştir.

Ölçüt	Kaçmaya imkan sağlama (TCK 294)	Suçluyu kayırma (TCK 283)
Yardımın zamanı	Kişi muhafaza altındayken	Kişi muhafaza altında değilken
Yardım edilen kişi	Gözaltına alınan, tutuklu, hükümlü	Suç işleyen herhangi bir kişi (şüpheli, sanık, hükümlü)
Temel ceza	1-3 yıl veya 2-5 yıl (müebbette 5-8, ağırlaştırılmış müebbette 8-12 yıl)	6 ay-5 yıl
Üstsoy, altsoy, eş, kardeş	Ceza 1/3 indirilir	Cezaya hükmolunmaz
Amca, dayı, yeğen	İndirim yok	Cezasızlık yok
Kamu görevlisi faili	Muhafaza veya nakil görevlisi ise 1/3 artırım	Göreviyle bağlantılı ise yarı oranında artırım
Taksirli hâl	Var (294/8, görevli için)	Yok

H- Kaçmaya İmkan Sağlama Suçunun Yakın Suçlardan Farkı

Suç	Madde	Ceza	Ayırt edici nokta
Hükümlü veya tutuklunun kaçması	TCK m.292	6 ay-1 yıl hapis (cebir veya tehditte 1-3 yıl)	Fail kaçan tutuklu veya hükümlünün kendisidir; gözaltındaki kişinin kaçması bu suçu oluşturmaz
Kaçmaya imkan sağlama	TCK m.294	1-3 yıl veya 2-5 yıl hapis	Başkasının kaçmasını sağlayan kişi cezalandırılır; gözaltına alınanın kaçmasını sağlamak da suçtur
Suçluyu kayırma	TCK m.283	6 ay-5 yıl hapis	Muhafaza altında olmayan kişiye saklanma veya kurtulma imkanı sağlanır
Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme	TCK m.284	1 yıla kadar hapis	Kaçan tutuklu veya hükümlünün yerini bildiği hâlde bildirmeme
Muhafızın görevini kötüye kullanması	TCK m.295	Görevi kötüye kullanma cezası; geçici uzaklaşma izninde 6 ay-2 yıl	Kaçış olmadan görevin gereklerine aykırı davranış
Görevi yaptırmamak için direnme	TCK m.265	Kanundaki ceza	Gözaltı kararı bulunmayan kişinin cebir veya tehditle kurtarılması

Aynı olayda kaçan kişi TCK m.292’den, kaçmasını sağlayan kişi TCK m.294’ten ayrı ayrı yargılanabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/2684 E., 2024/1973 K. sayılı ve 29.02.2024 tarihli kararına konu olayda, kesinleşmiş 3’er yıl hapis cezaları nedeniyle aranan iki hükümlünün yakalanması sırasında fiziken müdahale eden sanığın kaçmaya imkan sağlama suçundan, kaçan iki hükümlünün ise hükümlü veya tutuklunun kaçması suçundan cezalandırılması onanmıştır. Kaçan kişinin TCK m.293’teki etkin pişmanlık indiriminden yararlanması, kaçmasını sağlayan kişinin cezasını etkilemez; TCK m.294’te ayrıca bir etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır.

I- Suçun Özel Görünüş Biçimleri

1- Teşebbüs

Kaçmaya imkan sağlama suçu kaçmanın gerçekleşmesiyle tamamlanır; fail kaçmayı sağlamaya elverişli hareketlere başlamasına rağmen kaçma gerçekleşmezse suça teşebbüs hükümleri uygulanır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2017/25600 E., 2019/208 K. sayılı ve 08.01.2019 tarihli kararına konu olayda, kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunan kişi kaçarken kaza yapmış, yakalanıp kelepçelenerek devriye aracına bindirildiği sırada yakınları görevlilere saldırmış ve bir görevliyi yaralamış, ancak görevlilerin müdahalesiyle kaçma gerçekleşmemiştir. Daire, eylemin direnme değil TCK m.294/2 ve 294/3 uyarınca teşebbüs aşamasında kalmış hükümlünün kaçmasını sağlama suçunu oluşturduğunu belirterek hükmü bozmuştur. Teşebbüs hâlinde TCK m.35/2 uyarınca ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir.

2- İştirak ve Azmettirme

Birden fazla kişi birlikte hareket ederek kaçmayı sağlarsa her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2014/851 E., 2018/144 K. sayılı ve 03.04.2018 tarihli kararına konu olayda, Mersin’de cezaevi önünde 45-50 kişilik bir grubun tutukluları teslim etmeye gelen dört polise saldırarak iki tutuklunun kaçmasını sağladığı iddiasıyla sanıklar TCK m.37 delaletiyle TCK m.294/1, 294/3 ve 294/4 uyarınca 6’şar yıl hapis cezasına çarptırılmış; Genel Kurul, ceza infaz kurumunda bulunan bir sanığın hükmün açıklandığı oturuma getirilmemesini savunma hakkının kısıtlanması sayarak hükümleri usulden bozmuştur. Aynı dosyada sanıkların olay yerinde bulunup bulunmadığının telefon kayıtları ve baz istasyonu bilgileriyle araştırılması gerektiği de itiraz gerekçesinde vurgulanmıştır.

Kaçmayı sağlaması için başkasını yönlendiren kişi azmettiren olarak sorumludur. Yukarıda belirtildiği üzere Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2016/1282 E., 2016/3477 K. sayılı ve 31.05.2016 tarihli kararı, gözaltındaki kişinin arkadaşını arayıp kendisini hastaneden aldırmasını TCK m.294/1’e azmettirme olarak nitelendirmiştir.

3- Birden Fazla Kişinin Kaçmasının Sağlanması

TCK m.294/4 uyarınca kaçması sağlanan kişi sayısı birden fazla ise ceza, bu sayı göz önünde bulundurularak üçte birden bir katına kadar artırılır. Birden fazla kişinin kaçmasının tek eylemle sağlanması ayrı ayrı suç oluşturmaz; kişi sayısı ceza artırımında dikkate alınır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/693 E., 2019/687 K. sayılı ve 03.12.2019 tarihli kararına konu iki hükümlünün kaçırılması olayında yerel mahkeme bu fıkrayı uygulamıştır.

J- Kaçmaya İmkan Sağlama Suçunun Cezası

1- Temel Cezanın Belirlenmesi

TCK m.294/2’deki 2-5 yıllık aralıkta hâkim, kaçması sağlanan hükümlünün çekilecek hapis cezasının süresini esas alır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararında aktarılan madde gerekçesine göre hâkim, iki sınır arasında hükümlünün cezasını, suçunun ağırlığını ve cezanın geri kalan kısmını göz önünde bulundurarak temel cezayı belirler. Kısa süreli hapis cezasından aranan hükümlünün kaçmasını sağlayan kişiye alt sınıra yakın, uzun süreli cezası olan hükümlünün kaçmasını sağlayana ise üst sınıra yakın ceza verilmesi bu gerekçenin sonucudur. Hâkim TCK m.61 uyarınca temel cezayı belirledikten sonra sırasıyla 294/3, 294/4 ve 294/5 artırımlarını, 294/6 indirimini, teşebbüs indirimini ve TCK m.62’deki takdiri indirimi uygular.

2- Ceza Hesaplama Örnekleri

Hapis cezası TCK m.61/6 uyarınca gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir ay otuz gündür. Aşağıdaki tablo alt sınırdan belirlenen cezaya uygulanacak artırım ve indirimlerin sonuçlarını göstermektedir:

Hâl	Kanuni sınır	Alt sınırdan temel ceza	Artırım veya indirim sonrası	1/6 takdiri indirim sonrası
294/1 gözaltına alınan veya tutuklu	1-3 yıl	1 yıl	—	10 ay
294/1 ve 294/6 (eş veya kardeş)	1-3 yıl	1 yıl	8 ay	6 ay 20 gün
294/1 ve 294/3 (cebir veya tehdit)	1-3 yıl	1 yıl	1 yıl 4 ay	1 yıl 1 ay 10 gün
294/2 hükümlü	2-5 yıl	2 yıl	—	1 yıl 8 ay
294/2 ve 294/3	2-5 yıl	2 yıl	2 yıl 8 ay	2 yıl 2 ay 20 gün
294/2, 294/3 ve 294/6	2-5 yıl	2 yıl	1 yıl 9 ay 10 gün	1 yıl 5 ay 23 gün
294/2 ve 294/5 (görevli)	2-5 yıl	2 yıl	2 yıl 8 ay	2 yıl 2 ay 20 gün
294/2-a (müebbet hükümlü)	5-8 yıl	5 yıl	—	4 yıl 2 ay
294/2-b (ağırlaştırılmış müebbet hükümlü)	8-12 yıl	8 yıl	—	6 yıl 8 ay
294/8 (taksirli görevli)	6 ay-3 yıl	6 ay	—	5 ay

Yargıtay önüne gelen dosyalarda verilen cezalar bu tabloyla uyumludur: Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2013/3990 E., 2013/7444 K. sayılı ve 14.05.2013 tarihli kararıyla eşini kaçıran sanığın cezası 8 ay olarak düzeltilmiş; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/5969 E., 2023/9421 K. sayılı ve 30.11.2023 tarihli kararına konu dosyada hükümlüyü motosikletle kaçıran sanığa 1 yıl 8 ay hapis cezası verilmiş; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3394 E., 2024/9830 K. sayılı ve 19.12.2024 tarihli kararına konu dosyada kardeşini kurtaran sanığa TCK m.294/2-3-6-7 uyarınca 1 yıl 9 ay 10 gün hapis cezası verilmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararına konu dosyada ise TCK m.294/2-3-6, 62 ve 58/6 uyarınca 1 yıl 5 ay 23 gün hapis cezası verilmiştir.

3- Basit Yargılama Uygulanmaz

Basit yargılama usulü CMK m.251 uyarınca yalnızca üst sınırı 2 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanabilir. TCK m.294’ün en hafif hâli olan 294/1’in üst sınırı 3 yıl, 294/8’in üst sınırı da 3 yıl olduğundan kaçmaya imkan sağlama suçunun hiçbir hâlinde basit yargılama usulü uygulanamaz. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/832 E., 2024/6800 K. sayılı ve 18.09.2024 tarihli kararı, hükümlünün kaçmasını sağlayan sanık hakkında basit yargılama usulü uygulanarak dörtte bir indirim yapılmasını kanun yararına bozmuştur.

4- HAGB, Erteleme ve Seçenek Yaptırımlar

Sonuç ceza 2 yıl veya daha az ise CMK m.231 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve TCK m.51 uyarınca cezanın ertelenmesi mümkündür. Kaçmaya imkan sağlama suçunun failleri çoğu zaman sabıkasız aile bireyleri veya kamu görevlileri olduğundan HAGB bu suçta uygulamada sık görülür. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/18441 E., 2025/4065 K. sayılı ve 21.05.2025 tarihli kararına konu dosyada, TCK m.294/1, 294/3 ve 35/2 uyarınca teşebbüsten mahkûm edilen altı sanık hakkında hükmün açıklanması geri bırakılmış; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/832 E., 2024/6800 K. sayılı ve 18.09.2024 tarihli kararına konu dosyada ise 1 yıl 8 aylık ceza ertelenmiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17090 E., 2020/18351 K. sayılı ve 11.11.2020 tarihli kararı da adli sicilindeki önceki HAGB kararının tek başına yeni bir HAGB’yi engellemeyeceğini, sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutumunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Sonuç ceza 1 yıl veya daha az ise TCK m.50/1 uyarınca adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Hapis cezasına mahkûmiyet ayrıca TCK m.53 uyarınca belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sonucunu doğurur; görevli memurlar bakımından kasıtlı suçtan mahkûmiyet memuriyete ilişkin sonuçlar da doğurabilir.

K- Soruşturma ve Yargılama Usulü

1- Şikâyet, Uzlaştırma, Önödeme ve Seri Muhakeme

Kaçmaya imkan sağlama suçu şikâyete bağlı değildir; kaçış tutanağı üzerine Cumhuriyet başsavcılığı re’sen soruşturma başlatır. Suçun bireysel bir mağduru bulunmadığından CMK m.253’teki uzlaştırma kapsamında değildir. Kanunda yalnızca hapis cezası öngörülmüş ve üst sınır 6 ayı aştığından TCK m.75’teki önödeme hükümleri uygulanmaz. Suç CMK m.250’de sayılan seri muhakeme usulü suçları arasında da yer almaz.

2- Görevli Mahkeme

Kaçmaya imkan sağlama suçunda görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Kaçması sağlanan hükümlünün cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis olduğunda TCK m.294/2-b’deki üst sınır 12 yıl olduğundan 5235 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi uyarınca ağır ceza mahkemesi görevlidir. Nitelikli hâllerle üst sınırın 10 yılı aştığı diğer durumlarda görev ayrıca değerlendirilmelidir.

3- İspat: Kaçan Kişinin Beyanı Tek Başına Yeterli midir?

Kaçmaya imkan sağlama dosyalarında en önemli deliller olay ve yakalama tutanakları, kamera kayıtları, görevlilerin beyanları, teşhis tutanakları ve telefon kayıtlarıdır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/4876 E., 2025/1841 K. sayılı ve 06.03.2025 tarihli kararına konu olayda, açık ceza infaz kurumundan tedavi için hastaneye götürülen hükümlü plakasız bir araca binerek kaçmış, aracı kullanan kişi kamera kayıtlarından tespit edilememiş, hükümlü ise kendisine imam nikâhlı eşinin yardım ettiğini söylemiştir. Daire, başka bir delille desteklenmeyen bu ifade dışında delil bulunmadığını ve şüpheden sanık yararlanır ilkesini gözeterek kanun yararına bozma yoluyla mahkûmiyeti kaldırmıştır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/13448 E., 2022/19314 K. sayılı ve 20.12.2022 tarihli kararı da kaçışta kullanılan aracın sürücüsünün sanık olup olmadığının fotoğraf teşhisi ve nüfus kayıtlarıyla araştırılmadan verilen hükmü bozmuştur.

4- Dava Zamanaşımı

Dava zamanaşımı TCK m.66 uyarınca kanundaki cezanın üst sınırına göre belirlenir ve TCK m.66/3 uyarınca suçun nitelikli hâlleri de dikkate alınır. Kesilme hâlinde süre TCK m.67/4 uyarınca en fazla yarısı kadar uzar. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2025/322 E., 2025/8092 K. sayılı ve 27.10.2025 tarihli kararı, TCK m.294/2, 294/3 ve 294/4 kapsamındaki 2009 tarihli olay için 15 yıllık olağan ve 22 yıl 6 aylık olağanüstü zamanaşımı süresinin dolmadığını belirterek düşme kararlarını bozmuştur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/3853 E., 2023/273 K. sayılı ve 31.01.2023 tarihli kararı ise TCK m.294/1 için 8 yıllık dava zamanaşımının dolduğunu belirterek davayı düşürmüştür.

Hâl	Üst sınır	Olağan dava zamanaşımı	Olağanüstü dava zamanaşımı
294/1 temel hâl	3 yıl	8 yıl (TCK m.66/1-e)	12 yıl
294/1 ve 294/3	4 yıl	8 yıl	12 yıl
294/2 temel hâl	5 yıl	8 yıl	12 yıl
294/8 taksirli hâl	3 yıl	8 yıl	12 yıl
294/2 ve 294/3	6 yıl 8 ay	15 yıl (TCK m.66/1-d)	22 yıl 6 ay
294/1 ve 294/4	6 yıl	15 yıl	22 yıl 6 ay
294/2-a müebbet hükümlü	8 yıl	15 yıl	22 yıl 6 ay
294/2-b ağırlaştırılmış müebbet hükümlü	12 yıl	15 yıl	22 yıl 6 ay

L- Kaçmaya İmkan Sağlama Suçlamasıyla Karşılaşan Kişinin Savunma Noktaları

Kaçmaya imkan sağlama suçlamasıyla karşılaşan kişi yönünden savunmada şu hususlar öncelikle incelenmelidir:

1. Kaçan kişi usulüne uygun gözaltında mıydı: Cumhuriyet savcısının gözaltı talimatı yoksa suç oluşmaz; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/15812 E., 2021/3053 K. sayılı ve 25.02.2021 tarihli kararı bu nedenle mahkûmiyeti bozmuştur,
2. Kaçan kişinin hükümlü veya tutuklu sıfatı belgelendi mi: Kaçma anında kesinleşmiş ilam veya tutuklama kararı bulunduğu UYAP kayıtları ve müddetnameyle gösterilmelidir,
3. Kaçma gerçekleşti mi: Kaçma gerçekleşmediyse suç teşebbüs aşamasında kalır ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir,
4. Kaçmadan önce mi sonra mı yardım edildi: Kaçmış kişiyi saklamak TCK m.294 değil TCK m.283’tür; bu durumda üstsoy, altsoy, eş ve kardeş cezalandırılmaz,
5. Yakınlık indirimi uygulandı mı: Eş, kardeş, ana-baba veya çocuk için TCK m.294/6 uyarınca üçte bir indirim zorunludur,
6. Fiil bölündü mü: Aynı fiil için ayrıca direnme veya basit yaralama cezası verilemez; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararı tek fiilin bölünemeyeceğini kabul etmiştir,
7. Görevli için kast mı taksir mi: Kaçmayı istemeyen ve kaçışı derhâl ihbar eden görevli hakkında TCK m.294/8 uygulanmalıdır; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararı bu sonuca ulaşmıştır,
8. Özen aykırılığı somut mu: TCK m.294/8 için görevlinin hangi davranışının dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olduğu gösterilmelidir,
9. Delil yeterli mi: Yalnızca kaçan kişinin beyanı mahkûmiyete yetmez; kamera kaydı, teşhis ve telefon kayıtları incelenmelidir,
10. Temel ceza orantılı mı: TCK m.294/2’de temel ceza kaçan hükümlünün çekilecek cezasının süresine göre belirlenmelidir,
11. Basit yargılama hatası: Basit yargılama bu suçta uygulanamaz; uygulanmışsa hüküm kanun yararına bozma riski taşır,
12. Zamanaşımı: Temel hâllerde 8 yıllık olağan, 12 yıllık olağanüstü süre dolmuş olabilir.

Bu noktaların doğru incelenmesi, kaçmaya imkan sağlama suçlamasının gerçekten oluşup oluşmadığı ve doğru cezanın belirlenmesi bakımından belirleyicidir. Özellikle yakalama sırasında yaşanan arbedelerde kişinin gözaltı veya hükümlü sıfatının belgelenmesi, dosyanın sonucunu tamamen değiştirebilir.

Sonuç

Kaçmaya imkan sağlama suçu, gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlü bir kişinin kaçmasını sağlayan kişiyi TCK m.294 uyarınca cezalandırır: gözaltına alınan veya tutuklu için 1 yıldan 3 yıla, hükümlü için 2 yıldan 5 yıla, müebbet hükümlü için 5 yıldan 8 yıla, ağırlaştırılmış müebbet hükümlü için 8 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Cebir veya tehdit kullanılması ve failin muhafaza ya da nakil görevlisi olması cezayı üçte bir artırır; fail kaçanın üstsoyu, altsoyu, eşi veya kardeşi ise ceza üçte bir indirilir. Savcının gözaltı kararı bulunmayan bir kişinin kurtarılması bu suçu oluşturmaz; kesinleşmiş hapis cezası nedeniyle yakalanan kişi ise yakalama anından itibaren hükümlü sayılır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/739 E., 2020/307 K. sayılı ve 18.06.2020 tarihli kararına göre hükümlüyü gözetimsiz bırakan ancak kaçmasını istemeyen görevli TCK m.294/8 uyarınca bilinçli taksirle sorumludur; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/44 E., 2019/312 K. sayılı ve 11.04.2019 tarihli kararına göre kurtarma sırasındaki tek fiil bölünemez ve en ağır suç olan kaçmaya imkan sağlamadan hüküm kurulur. Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma, önödeme, seri muhakeme ve basit yargılama kapsamında değildir; dava zamanaşımı temel hâllerde 8 yıldır.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Hakkınızda bir yakınınızın gözaltından, adliyeden veya yakalama sırasında kaçmasını sağladığınız iddiasıyla ya da görevli olarak kaçışa dikkatsizlikle yol açtığınız iddiasıyla soruşturma başlatıldıysa, süreç hakkında bilgi almak için kaçmaya imkan sağlama suçlamalarında ceza avukatı desteği sayfasını inceleyebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale Av. Sinan Karabacak tarafından, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.