Malvarlığına Karşı Suçlar (TCK 141-169)

Malvarlığına karşı suçlar, kişilerin mülkiyet hakkını, zilyetliğini ve ekonomik değerlerini koruyan ve Türk Ceza Kanunu‘nun (TCK) 141 ila 169. maddeleri arasında düzenlenen suç tipleridir. Hırsızlıktan dolandırıcılığa, yağmadan güveni kötüye kullanmaya kadar uzanan bu suçlar, uygulamada en sık karşılaşılan ceza davalarının önemli bir bölümünü oluşturur.

Bu rehberde, malvarlığına karşı suçlar başlığı altında düzenlenen tüm suç tiplerini ana hatlarıyla ele alacak; her birinin ne anlama geldiğini, hangi cezayı gerektirdiğini, şikâyete bağlı olup olmadığını ve bu suçlarda büyük önem taşıyan etkin pişmanlık gibi kurumları sade bir dille açıklayacağız. Her suç tipinin ayrıntısına, bu sayfadan ulaşabileceğiniz ilgili makaleler üzerinden erişebilirsiniz.

Korunan Hukuki Değer

TCK’nın bu bölümünde korunan temel değer, kişilerin malvarlığıdır. Malvarlığı; mülkiyet hakkını, zilyetliği (bir mal üzerinde fiilî hâkimiyeti) ve kişinin ekonomik değerlerini kapsar. Bu suçlar, kişinin sahip olduğu taşınır veya taşınmaz mallara, alacaklarına ya da diğer ekonomik menfaatlerine yönelik haksız müdahaleleri cezalandırır.

Mülkiyet hakkı, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınmış temel bir haktır. Malvarlığına karşı suçlara ilişkin düzenlemeler de bu anayasal güvencenin ceza hukuku alanındaki yansımasıdır.

Malvarlığına Karşı Suçların Genel Özellikleri

Bu bölümdeki suçların bir kısmı şikâyete bağlıyken, bir kısmı savcılık tarafından re’sen (kendiliğinden) soruşturulur. Ayrıca bu bölüme özgü iki önemli ortak kurum vardır: etkin pişmanlık (zararın giderilmesiyle ceza indirimi) ve akrabalar arasında işlenen mal aleyhine suçlarda öngörülen şahsi cezasızlık sebebi. Bu kurumlara aşağıda ayrıntılı olarak değineceğiz.

TCK’da Düzenlenen Malvarlığına Karşı Suç Tipleri

Aşağıda her bir suç tipini kısaca tanıtıyoruz; ayrıntılı bilgi için ilgili makaleye geçebilirsiniz.

Hırsızlık Suçu (TCK 141)

Hırsızlık, bir başkasına ait taşınır bir malın, zilyedinin rızası olmadan ve yarar sağlama amacıyla bulunduğu yerden alınmasıdır. Temel hali bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Suçun gece vakti işlenmesi, bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesi, kilit açmak suretiyle veya kamu kurumlarına ait eşya hakkında işlenmesi gibi haller nitelikli hırsızlık sayılır ve ceza önemli ölçüde artar. Ayrıca malın değerinin azlığı, kullanma hırsızlığı ve zorunluluk hâli gibi cezayı azaltan ya da kaldıran durumlar da düzenlenmiştir.

Ayrıntılar için hırsızlık suçu başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Yağma (Gasp) Suçu (TCK 148)

Yağma, halk arasında “gasp” olarak bilinen suçtur. Bir kimseyi cebir (zor) kullanarak ya da tehdit ederek bir malı teslime veya alınmasına karşı koymamaya mecbur bırakmaktır. Hırsızlıktan farkı, cebir veya tehdit unsurunun bulunmasıdır. Temel hali altı yıldan on yıla kadar hapis cezasını gerektirir; silahla, birden fazla kişiyle, gece vakti gibi nitelikli hallerde ceza on yıldan on beş yıla kadar çıkar.

Daha fazla bilgi için yağma (gasp) suçu makalemize bakabilirsiniz.

Mala Zarar Verme Suçu (TCK 151)

Mala zarar verme, başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen ya da tamamen yıkmak, tahrip etmek, bozmak, kullanılamaz hale getirmek veya kirletmektir. Temel hali, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir. Kamu kurumlarına ait eşya hakkında ya da yakma, patlayıcı madde kullanma gibi yollarla işlenmesi halinde ceza artar.

Ayrıntılar için mala zarar verme suçu makalemize göz atabilirsiniz.

İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçu (TCK 153)

Bu suç, ibadethanelere, bunların eklentilerine, buralardaki eşyaya, mezarlara ve mezarlık tesislerine zarar verilmesini cezalandırır. Yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar verme bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Fiilin, ilgili dini inanışı benimseyen toplum kesimini tahkir maksadıyla işlenmesi cezayı artırır.

Daha fazla bilgi için ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Suçu (TCK 154)

Bir hakka dayanmaksızın başkasına ait taşınmaz malı veya eklentilerini işgal etmek, sınırlarını değiştirmek ya da hak sahibinin yararlanmasına engel olmak bu suçu oluşturur. Suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.

Ayrıntılar için hakkı olmayan yere tecavüz suçu makalemize bakabilirsiniz.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155)

Güveni kötüye kullanma, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere kendisine teslim edilmiş bir mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da bu teslimi inkâr etmektir. Temel hali, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir. Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mallar hakkında işlenmesi halinde ceza bir yıldan yedi yıla kadar çıkar.

Daha fazla bilgi için güveni kötüye kullanma suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu (TCK 156)

Borcu ödenmiş ya da başka bir nedenle bedelsiz kalmış bir senedin kullanılması bu suçu oluşturur. Şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmüştür.

Ayrıntılar için bedelsiz senedi kullanma suçu makalemize bakabilirsiniz.

Dolandırıcılık Suçu (TCK 157)

Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak kendisine ya da başkasına yarar sağlamaktır. Temel hali bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Dini duyguların istismarı, bilişim sistemlerinin veya banka kurumlarının araç olarak kullanılması, kişinin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması gibi nitelikli hallerde ceza üç yıldan on yıla kadar çıkar; bazı hallerde alt sınır dört yıldan az olamaz.

Daha fazla bilgi için dolandırıcılık suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Kaybolmuş veya Hata Sonucu Ele Geçmiş Eşya Üzerinde Tasarruf Suçu (TCK 160)

Kaybedilmiş ya da hata sonucu ele geçirilen bir eşyayı, iade etmeksizin veya yetkili mercilere haber vermeksizin sahiplenmek bu suçu oluşturur. Şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.

Ayrıntılar için kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçu makalemize bakabilirsiniz.

Hileli İflas Suçu (TCK 161)

Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunarak alacaklıları zarara uğratmak, iflasa karar verilmiş olması halinde hileli iflas suçunu oluşturur. Bu suç üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Daha fazla bilgi için hileli iflas suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Taksirli İflas Suçu (TCK 162)

Tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmemesi nedeniyle iflasa sebebiyet veren kişi, iflasa karar verilmiş olması halinde taksirli iflas suçundan sorumlu olur. Bu suç iki aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Ayrıntılar için taksirli iflas suçu makalemize bakabilirsiniz.

Karşılıksız Yararlanma Suçu (TCK 163)

Bedeli ödenerek yararlanılabilecek bir hizmetten ödeme yapmadan yararlanmak bu suçu oluşturur. Otomatlardan karşılıksız yararlanma daha düşük cezayı gerektirirken; abonelik esasına göre sunulan elektrik, su veya doğal gazın sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarını gizleyecek şekilde (kaçak olarak) tüketilmesi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Daha fazla bilgi için karşılıksız yararlanma suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Suçu (TCK 164)

Bir şirket veya kooperatifin kurucu, ortak, idareci veya yetkililerinin, kamuya yaptıkları beyanlarda ya da genel kurula sundukları raporlarda ilgilileri zarara uğratabilecek nitelikte gerçeğe aykırı önemli bilgiler vermesi bu suçu oluşturur. Altı aydan üç yıla kadar hapis veya bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.

Ayrıntılar için şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi suçu makalemize bakabilirsiniz.

Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi Suçu (TCK 165)

Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı, o suça katılmaksızın satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi bu suçtan sorumlu olur. Altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.

Daha fazla bilgi için suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu makalemizi inceleyebilirsiniz.

Bilgi Vermeme Suçu (TCK 166)

Bir hukuki ilişkiye dayalı olarak elde ettiği eşyanın suç yoluyla elde edildiğini öğrenmesine rağmen, yetkili makamlara vakit geçirmeksizin bildirimde bulunmayan kişi bu suçtan sorumlu olur. Altı aya kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.

Ayrıntılar için bilgi vermeme suçu makalemize bakabilirsiniz.

Ortak Hükümler

Bu bölümdeki suç tiplerinin dışında, TCK malvarlığına karşı suçlara ilişkin üç önemli ortak düzenlemeye yer vermiştir. Bunlar bağımsız birer suç tipi değildir; ancak yargılamanın sonucunu doğrudan etkiledikleri için bilinmesi son derece önemlidir.

Etkin Pişmanlık (TCK 168)

Etkin pişmanlık, bu bölümün en önemli ortak kurumudur. Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas ve taksirli iflas gibi suçlarda; failin pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde cezada önemli indirim yapılır.

Bu indirim, zararın kovuşturma başlamadan önce giderilmesi halinde verilecek cezanın üçte ikisine kadar; kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde ise yarısına kadar uygulanır. Yağma suçunda da etkin pişmanlık mümkündür; ancak indirim oranları daha düşüktür. Zararın kısmen giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızası aranır. Görüldüğü gibi etkin pişmanlık, bu suçlarda ceza miktarını belirgin biçimde etkileyebilen kritik bir imkândır.

Şahsi Cezasızlık Sebebi: Akrabalar Arası Mal Aleyhine Suçlar (TCK 167)

Yağma ve nitelikli yağma hariç olmak üzere, bu bölümdeki suçların belirli yakın akrabalar arasında işlenmesi halinde özel kurallar uygulanır. Suçun; hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmedilmez (şahsi cezasızlık sebebi).

Ayrılık kararı verilmiş eşler, aynı konutta yaşamayan kardeşler ya da aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi akrabalar arasında işlenmesi halinde ise; ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri (TCK 169)

Hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçlarının işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında, bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

Şikâyet

Bu bölümdeki suçların bir kısmı şikâyete bağlıdır (örneğin mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, hakkı olmayan yere tecavüz, bedelsiz senedi kullanma); bir kısmı ise re’sen soruşturulur (örneğin hırsızlık ve dolandırıcılığın temel halleri). Şikâyete bağlı suçlarda, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde şikâyet hakkının kullanılması gerekir. Her suç tipinin şikâyete bağlı olup olmadığı, ilgili spoke makalede ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Uzlaştırma

Malvarlığına karşı suçların önemli bir kısmı uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaştırma; tarafların bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varması halinde kamu davasının açılmaması ya da düşmesi sonucunu doğurabilen önemli bir kurumdur. Hangi suçların uzlaştırmaya tabi olduğu, somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Görevli Mahkeme

Malvarlığına karşı suçların büyük çoğunluğu Asliye Ceza Mahkemesi‘nde görülür. Ancak yağma, nitelikli dolandırıcılık ve hileli iflas gibi daha ağır cezayı gerektiren suçlar Ağır Ceza Mahkemesi‘nin görev alanına girer. Bu nedenle davanın hangi mahkemede görüleceği, suçun türüne göre değişir.

HAGB, Adli Para Cezası ve Cezanın Ertelenmesi

Bu suçlar bakımından, koşulları oluştuğunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), cezanın ertelenmesi veya hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi gibi lehe kurumlar gündeme gelebilir. Bunların uygulanıp uygulanamayacağı; verilecek cezanın miktarına, sanığın durumuna ve dosyanın özelliklerine göre değişir. Bu imkânların somut olayınızda mümkün olup olmadığını mutlaka avukatınıza danışarak değerlendirmelisiniz.

Sık Sorulan Sorular

Değerlendirme ve Sonuç

Malvarlığına karşı suçlar, uygulamada en sık karşılaşılan ceza davalarının başında gelen ve hem mağdurlar hem de hakkında suçlama yöneltilen kişiler açısından ciddi sonuçlar doğurabilen geniş bir suç grubudur. Hırsızlıktan dolandırıcılığa, yağmadan güveni kötüye kullanmaya kadar her bir suç tipinin kendine özgü unsurları, cezaları ve istisnaları vardır.

Bu rehberde yer alan suç tiplerinin her biri, ayrı birer hukuki başlıktır ve yukarıdaki bağlantılar aracılığıyla ilgilendiğiniz suçun ayrıntılı makalesine ulaşabilirsiniz. Özellikle etkin pişmanlık ve akrabalar arası cezasızlık gibi kurumlar, sürecin sonucunu belirgin biçimde etkileyebilir.

Malvarlığına karşı suçlarla ilgili bir soruşturma veya davayla karşı karşıyaysanız, sürecin her aşamasında profesyonel hukuki destek almanız hak kaybı yaşamamanız açısından kritik öneme sahiptir. Bu konuda bir Sinan Karabacak Hukuk Bürosu ile görüşerek dosyanızın detaylı bir değerlendirmesini yaptırabilirsiniz.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.

Av. Sinan Karabacak – Cep Tel: +90 535 671 88 95