Suçu ve Suçluyu Övme Suçu (TCK-215)

Suçu ve suçluyu övme suçu, Türk Ceza Kanunu‘nun 215. maddesinde kamu barışına karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Madde, işlenmiş bir suçun ya da işlediği suçtan dolayı bir kişinin alenen övülmesini cezalandırır; ancak bunun için övgünün kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması aranır. Öngörülen ceza iki yıla kadar hapistir.

Maddenin bugünkü hali, 2008 yılında yapılan değişiklikle bu tehlike şartının eklenmesiyle oluşmuştur. Bu ek şart, hükmü ifade özgürlüğü karşısında belirgin biçimde daraltmıştır: aleni bir övgünün varlığı, tek başına cezalandırma için yeterli değildir. Bu yazıda suçun unsurlarını, en tartışmalı yönü olan “açık ve yakın tehlike” şartını, övgü ile değerlendirme arasındaki sınırı ve yargılama sürecini ele alıyoruz.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Nedir?

TCK 215’e göre; işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Korunan hukuki değer kamu barışıdır. Bir suçun ya da suç işlemiş bir kişinin toplum önünde yüceltilmesi, hukuk düzenine duyulan güveni zedeleyebilir ve benzer fiillerin işlenmesine zemin hazırlayabilir. Kanun koyucu bu riski cezalandırırken, salt bir düşünce açıklamasının suç sayılmasının önüne geçmek için maddeye somut bir tehlike şartı eklemiştir.

Bu yapısıyla TCK 215, bölümdeki diğer maddelerden ayrılır. TCK 214 soyut bir tehlike suçu iken, TCK 215 somut tehlike aramaktadır: kanun, fiilin genel olarak tehlikeli olmasıyla yetinmez, somut olayda gerçekten bir tehlikenin doğmuş olmasını arar.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Maddi Unsurları

Hareket: Övmek

Övme, bir fiili ya da kişiyi üstün, değerli, takdire şayan gösteren; onaylayan ve yücelten beyandır. Övgünün açık bir biçimde yapılması şart değildir; bağlamından övgü niteliği anlaşılan dolaylı ifadeler de bu unsuru karşılayabilir. Buna karşılık bir suçun yalnızca aktarılması, açıklanması, nedenlerinin tartışılması ya da failinin durumuna ilişkin insani bir değerlendirme yapılması övme değildir.

Övgünün kime yöneldiği de önem taşır. Madde iki ayrı seçenek öngörür: işlenmiş bir suçun övülmesi veya işlediği suçtan dolayı bir kişinin övülmesi. İkinci seçenekte övgünün, kişinin suçuyla bağlantılı olması gerekir. Suç işlemiş bir kişinin, suçuyla ilgisi bulunmayan başka bir yönünün (örneğin mesleki bir başarısının) övülmesi bu madde kapsamına girmez.

“İşlenmiş Olan Bir Suç” İfadesi

Madde, övgünün konusunun işlenmiş bir suç olmasını arar. Henüz işlenmemiş, gelecekte işlenmesi düşünülen bir fiilin övülmesi ya da özendirilmesi bu maddeye değil, koşulları varsa suç işlemeye tahrik hükümlerine girer. Aynı şekilde, hayali veya kurgusal bir olayın anlatılması da bu unsuru karşılamaz.

Bu noktada öğretide tartışılan soru şudur: fiilin suç olduğunun kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararıyla saptanmış olması gerekir mi? Bir görüşe göre, madde “işlenmiş olan bir suç” dediğine ve masumiyet karinesi gereği kesin hüküm bulunmadıkça kimse suçlu sayılamayacağına göre, kesinleşmiş bir mahkûmiyet aranmalıdır. Diğer görüşe göre ise maddenin koruduğu değer kamu barışı olduğundan, kanunda suç olarak tanımlanmış bir fiilin gerçekten işlenmiş olması yeterlidir; yargılamanın hangi aşamada bulunduğu belirleyici değildir. Bu tartışma, savunma bakımından ileri sürülebilecek önemli bir başlıktır ve somut dosyanın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Aleniyet

Övgünün “alenen” yapılması zorunludur. Aleniyet, fiilin belirsiz sayıda ve önceden belirlenmemiş kişilerin duyabileceği, görebileceği ya da öğrenebileceği biçimde gerçekleşmesini ifade eder. Kamuya açık alanlardaki konuşmalar, yayınlar ve herkese açık internet paylaşımları kural olarak bu unsuru karşılar. Kapalı bir ortamda sınırlı sayıda belirli kişiye söylenen sözler ise aleniyet unsurunu karşılamaz ve bu madde kapsamında değerlendirilmez.

Övgünün Aracı ve Biçimi

Kanun, övgünün hangi araçla yapılacağı konusunda bir sınırlama getirmemiştir. Sözlü bir konuşma, yazılı bir metin, bir görsel, bir video, bir pankart ya da bir sosyal medya paylaşımı bu suçun işlenme aracı olabilir. Aynı şekilde övgünün doğrudan ifadelerle yapılması da şart değildir; sembollerle, alıntılarla veya bir içeriğin paylaşılmasıyla da gerçekleştirilebilir.

Bir içeriğin yalnızca paylaşılmış olmasının övgü sayılıp sayılmayacağı ise ayrı bir değerlendirmeyi gerektirir. Paylaşımın, içeriği benimseme ve onaylama anlamı taşıyıp taşımadığı; eleştiri, bilgilendirme ya da tartışmaya açma amacıyla mı yapıldığı, paylaşımın bütünü ve varsa eklenen yorum birlikte gözetilerek belirlenir. Yalnızca bir içeriğin aktarılmış olması, kendiliğinden övgü anlamına gelmez.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Fail ve Mağdur

Suçun faili herkes olabilir; kanun failde özel bir sıfat aramaz. Övülen suçun failinin kendisi de, kendi işlediği suçu alenen övmesi halinde bu suçun faili olabilir. Mağdur ise toplumun kendisidir; övülen suçun mağduru, bu suç bakımından doğrudan mağdur sıfatını taşımaz. Bununla birlikte övgü, aynı zamanda o kişinin onurunu hedef alan ifadeler içeriyorsa, koşulları varsa şerefe karşı suçlar bakımından ayrı bir değerlendirme yapılması gerekebilir.

Açık ve Yakın Tehlike Şartı

Maddenin en belirleyici ve en tartışmalı unsuru budur. Kanun, aleni övgünün cezalandırılabilmesi için “bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması” şartını arar. Bu şart üç ayrı gereklilik içerir.

Tehlike açık olmalıdır. Yani varsayıma, ihtimale ya da genel bir kaygıya dayanmamalı; somut verilerle ortaya konabilmelidir. Tehlike yakın olmalıdır. Uzak bir gelecekte gerçekleşebileceği düşünülen soyut riskler bu şartı karşılamaz; tehlikenin gerçekleşme ihtimalinin somut ve güncel olması gerekir. Tehlike ile övgü arasında nedensellik bulunmalıdır. Madde “bu nedenle” ifadesini kullanarak, tehlikenin başka etkenlerden değil, doğrudan övgüden kaynaklanmasını arar.

Bu şartın hukuki niteliği öğretide tartışmalıdır. Bir görüşe göre şart, suçun bir netice unsurudur; bu kabul edilirse tehlikenin failin kastıyla da kapsanması gerekir ve tehlike doğmadığı hallerde teşebbüs tartışması gündeme gelir. Diğer görüşe göre ise şart, suçun unsurlarının dışında kalan bir objektif cezalandırılabilirlik koşuludur; bu kabulde tehlikenin failin kastıyla kapsanması aranmaz, yalnızca dış dünyada gerçekleşmiş olması yeterlidir. Tartışmanın pratik sonucu, hem kastın kapsamı hem de teşebbüs bakımından ortaya çıkar.

Hangi görüş benimsenirse benimsensin, uygulamadaki sonuç aynı yöne işaret eder: somut olayda böyle bir tehlikenin doğduğu ortaya konamıyorsa mahkûmiyet kararı verilemez. Bu nedenle savunmada, iddia edilen tehlikenin somut delillerle desteklenip desteklenmediği titizlikle incelenmelidir.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Manevi Unsur: Kast

Suç yalnızca kasten işlenebilir. Failin, beyanının işlenmiş bir suçu veya suç işlemiş bir kişiyi övdüğünü bilmesi ve bunu istemesi gerekir. Madde, TCK 213 ve 217/A’dan farklı olarak özel bir amaç veya saik aramaz.

Kastın kapsamı bakımından, failin övdüğü fiilin suç oluşturduğunu bilmesi gerekir. Övülen fiilin suç niteliği taşıdığının bilinmediği hallerde kastı kaldıran hata hükümleri gündeme gelebilir. Kast kavramının genel çerçevesi için kast ve taksir yazımızı inceleyebilirsiniz.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Cezası

Madde, cezayı yalnızca üst sınır göstererek düzenlemiştir: iki yıla kadar hapis. Alt sınır maddede gösterilmediğinden, TCK 49 uyarınca hapis cezasının genel alt sınırı olan bir ay uygulanır. Böylece hâkimin belirleme aralığı bir aydan iki yıla kadardır.

Maddede seçimlik olarak adli para cezası öngörülmemiştir. Ancak sonuç ceza bir yıl veya altında kaldığında, TCK 50 çerçevesinde kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilmesi gündeme gelebilir. Seçenek yaptırımların genel çerçevesi için ceza türleri ve seçenek yaptırımlar yazımıza bakabilirsiniz.

Basın ve Yayın Yoluyla İşlenmesi ve Eleştiri İstisnası (TCK 218)

TCK 218, md. 213 ila 217/A arasındaki suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde cezanın yarı oranına kadar artırılmasını öngörür; artırım takdiridir. TCK 215 bu kapsamdadır.

Hükmün ikinci cümlesi bu madde bakımından özellikle önemlidir: haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz. Bir suçun ya da failinin haber konusu yapılması, olayın ayrıntılarının aktarılması ve bunlara ilişkin değerlendirmelerde bulunulması, aktarım övgüye dönüşmediği sürece bu madde kapsamında değerlendirilmez. Sınır, aktarımın failin fiilini onaylayan ve yücelten bir nitelik kazandığı noktadır.

Övme ile Değerlendirme Arasındaki Sınır

Bu maddenin uygulamadaki en hassas noktası, bir beyanın gerçekten övgü mü yoksa değerlendirme, açıklama ya da eleştiri mi olduğudur. Aşağıdaki ayrımlar bu sınırın çizilmesinde yol gösterici olabilir.

• Bir suçun toplumsal, ekonomik veya psikolojik nedenlerinin açıklanması, o suçun onaylandığı anlamına gelmez; açıklama ile meşrulaştırma farklı şeylerdir.
• Bir yargılamanın hukuka uygunluğunun eleştirilmesi, o yargılamaya konu fiilin övülmesi değildir; kararın hatalı bulunduğunu söylemek, fiili yüceltmek anlamına gelmez.
• Bir kişinin cezasının ağır olduğunu ya da mağdur durumda bulunduğunu ileri sürmek, kural olarak fiilin kendisine yönelik bir övgü teşkil etmez.
• Buna karşılık, fiilin doğru ve takdire değer olduğunun ileri sürülmesi, failin bu fiili nedeniyle yüceltilmesi ya da benzer davranışların onaylanması övgü niteliği taşıyabilir.

Değerlendirme her zaman beyanın bütünü üzerinden yapılmalıdır. Tek bir cümlenin bağlamından koparılarak ele alınması, hem övgü niteliğinin hem de tehlike şartının sağlıklı biçimde saptanmasını engeller.

Bu sınır, akademik çalışmalar, edebi ve sinematik anlatılar ile tarihsel incelemeler bakımından da önem taşır. Bir suç olgusunun bilimsel yöntemle incelenmesi, roman veya film gibi kurgusal bir anlatıda işlenmesi ya da tarihsel bir olayın aktarılması, anlatının bütünü fiili onaylayan ve yücelten bir işlev kazanmadığı sürece bu madde kapsamında değerlendirilmez. Aksi bir yaklaşım, maddenin amacını aşarak düşünce açıklama ve bilim özgürlüğünü ölçüsüz biçimde daraltma sonucunu doğurur. Kanun koyucunun maddeye açık ve yakın tehlike şartını eklemiş olması da bu dengeyi gözetmeye yöneliktir.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Benzer Suçlardan Farkı

TCK 214 (Suç İşlemeye Tahrik) ile Farkı

İki madde arasındaki en berrak ölçüt zaman yönüdür. TCK 214 ileriye dönüktür; henüz işlenmemiş bir suçun işlenmesi için çağrı yapılır. TCK 215 ise geriye dönüktür; zaten işlenmiş bir suç veya suçlu övülür. İkinci fark tehlike şartındadır: TCK 215 somut bir tehlikenin doğmasını ararken, TCK 214 metninde böyle bir şart yoktur. Üçüncü fark cezadadır: TCK 214/1’de altı aydan beş yıla kadar hapis öngörülmüşken, TCK 215’te ceza iki yılla sınırlıdır.

Ölçüt	TCK 214	TCK 215
Zaman yönü	İleriye dönük (çağrı)	Geriye dönük (övgü)
Konu	İşlenmemiş suç	İşlenmiş suç veya suçlu
Tehlike şartı	Metinde yok	Açık ve yakın tehlike
Ceza	6 ay-5 yıl hapis	2 yıla kadar hapis

TCK 220/8 (Örgüt Propagandası) ile Farkı

TCK 220/8, bir örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerinin meşru gösterilmesini, övülmesini ya da bu yöntemlere başvurmanın teşvik edilmesini cezalandırır. TCK 215’te ise övgünün konusu belirli, işlenmiş bir suç ya da o suçu işlemiş bir kişidir ve herhangi bir örgütle bağlantı aranmaz. Örgüt suçlarının bütünü için suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK 220) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs. Bu konudaki tartışma doğrudan tehlike şartının niteliğine bağlıdır. Şart bir netice unsuru sayılırsa, övgü alenen yapıldığı halde tehlike doğmadığı durumlarda teşebbüs hükümlerinin uygulanabileceği savunulabilir. Objektif cezalandırılabilirlik koşulu sayılırsa, tehlike doğmadığında ceza verilemez ve teşebbüs de söz konusu olmaz. Bu, tartışmanın en somut pratik sonucudur.

İştirak. Genel hükümlere tabidir. Övgü içeren bir içeriği birlikte hazırlayıp yayan kişiler müşterek fail; yalnızca yayılmasına katkı sunan kişiler ise duruma göre yardım eden olarak sorumlu tutulabilir. Ayrıntılar için şeriklik yazımıza bakabilirsiniz.

İçtima. Aynı suç işleme kararı kapsamında farklı zamanlarda tekrarlanan övgü paylaşımları koşulları varsa zincirleme suç hükümlerine tabi olabilir. Aynı beyanın hem işlenmiş bir suçu övüp hem de yeni suçlara çağrı içerdiği hallerde, TCK 214 ile TCK 215 arasındaki ilişki içtima kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Cezayı Etkileyen Diğer Hususlar

Cezanın üst sınırının iki yıl olması, bu maddeyi hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi kurumlarının sıkça gündeme geldiği hükümlerden biri haline getirir. Her iki kurum için de kanunda aranan diğer şartların birlikte bulunması gerekir. Basın ve yayın yoluyla işlenme nedeniyle artırım uygulanması halinde sonuç ceza bu sınırların üzerine çıkabilir.

Temel cezanın belirlenmesinde TCK 61 uyarınca övgünün yapıldığı ortam, ulaştığı kitle, övülen suçun ağırlığı ve doğan tehlikenin yoğunluğu gözetilir. Somut olayın koşullarına göre ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler de değerlendirilir. Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Failin daha önce benzer nitelikte bir suçtan mahkûm olması halinde tekerrür hükümleri uygulanabilir; bu durum hem cezanın infaz rejimini hem de denetimli serbestlik tedbirlerini etkiler. Mahkûmiyet halinde ayrıca TCK 53 uyarınca belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma gibi güvenlik tedbirleri gündeme gelir. Cezanın miktarı düşük olsa dahi bu tedbirlerin doğuracağı sonuçlar, özellikle kamu görevlisi ya da belirli meslek gruplarında çalışan kişiler bakımından önem taşıyabilir.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Soruşturma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Suç şikâyete tabi değildir; Cumhuriyet Başsavcılığı fiili öğrendiği anda resen soruşturma başlatır. Şikâyet kurumunun genel işleyişi için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Cezanın üst sınırı iki yıl olduğundan görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Fail on sekiz yaşından küçükse yargılama çocuk mahkemesinde yapılır. Dava zamanaşımı süresi TCK 66 uyarınca sekiz yıldır; mahkûmiyet halinde ceza zamanaşımı süreleri TCK 68’e göre belirlenir. Süre, övgünün aleni hale geldiği andan itibaren işlemeye başlar.

Sürecin İşleyişi ve Savunma

Bu tür soruşturmalar çoğunlukla bir sosyal medya paylaşımı, konuşma veya yayın üzerine başlar. Dosyanın merkezinde beyanın içeriği bulunduğundan, içeriğin çözümü ve bağlamının doğru biçimde ortaya konması belirleyici olur.

İnternet üzerinden işlendiği ileri sürülen fiillerde soruşturmanın ağırlık noktası dijital delillerdir. Hesabın gerçekten şüpheliye ait olup olmadığı, içeriğin kim tarafından ve hangi tarihte oluşturulduğu, paylaşımın sonradan değiştirilip değiştirilmediği ve ele geçirilen dijital materyalin usulüne uygun biçimde incelenip incelenmediği bu aşamada tartışılabilecek başlıklardır. Bu tür dosyalarda erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması gibi tedbirler de gündeme gelebilir.

Savunmada öne çıkan başlıklar genellikle şunlardır: beyanın gerçekten övgü niteliği taşıyıp taşımadığı, yoksa açıklama, aktarma veya eleştiri düzeyinde mi kaldığı; övgü konusu fiilin kanunda suç olarak tanımlanmış ve işlenmiş bir fiil olup olmadığı; fiilin aleni sayılıp sayılamayacağı; TCK 218’deki haber verme ve eleştiri istisnasının uygulanıp uygulanmayacağı; ve en önemlisi, kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin somut olarak doğduğunun delillerle ortaya konup konmadığı. Bu son başlık, bu maddede beraat kararlarının en sık dayandığı noktalardan biridir.

Değerlendirmelerin tamamı dosyanın somut içeriğine bağlıdır. Böyle bir isnatla karşılaştığınızda ilk ifadeden önce bir avukatla görüşmeniz sürecin doğru yönetilmesi bakımından önem taşır; ifade özgürlüğü sınırındaki ceza dosyalarında sunduğumuz destek hakkında bilgi alabilirsiniz. Yargılamanın genel işleyişi için ceza mahkemeleri yazımıza bakabilirsiniz.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Hakkındaki Yargıtay Kararlarının Analizi

Sıkça Sorulan Sorular

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Bakımından Sonuç

Suçu ve suçluyu övme suçu (TCK 215), işlenmiş bir suçun ya da o suçu işlemiş bir kişinin alenen övülmesini iki yıla kadar hapisle cezalandırır. Ancak maddenin uygulanabilmesi için aleni bir övgü tek başına yeterli değildir: kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin somut olarak doğması gerekir. Bu şart, hem hükmün ifade özgürlüğü karşısındaki sınırını çizer hem de savunmanın en güçlü dayanaklarından birini oluşturur.

Bölümdeki diğer suç tiplerine genel bir bakış için kamu barışına karşı suçlar rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.

Av. Sinan Karabacak – Cep Tel: +90 535 671 88 95