Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar (TCK 185-196)

Kamunun sağlığına karşı suçlar, Türk Ceza Kanunu’nun 185 ile 196. maddeleri arasında düzenlenen ve ortak paydası toplumun genel sağlığını korumak olan bir suç grubudur. Bu bölüm; uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarından gıda ve ilaç güvenliğine, zehirli maddelerden bulaşıcı hastalık tedbirlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu rehberde, bölümdeki suç tiplerini üç ana grupta ele alıyor ve her biri için hazırladığımız ayrıntılı yazılara yönlendiriyoruz.

Kamunun sağlığına karşı suçlarla ilgili bir soruşturma veya kovuşturmayla karşı karşıyaysanız, doğru bilgilenmek ve haklarınızı korumak sürecin en başından itibaren önem taşır. Aşağıdaki başlıklar, hangi fiilin hangi suç tipine girdiğini ve temel sonuçlarını anlamanıza yardımcı olacaktır. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için mutlaka bir avukata danışmanızı öneririz.

Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar Nedir?

Kamunun sağlığına karşı suçlar, belirli bir bireyin değil, toplumun bütününün sağlığını tehlikeye düşüren fiilleri cezalandırır. Bu suçların çoğu tehlike suçudur; yani somut bir zararın (bir kişinin fiilen hastalanması veya ölmesi) doğması aranmaz, kanunda tanımlanan tehlikeli fiilin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir. Korunan değer kamu sağlığı olduğundan, bu suçlar kural olarak şikâyete bağlı değildir ve savcılık tarafından resen soruşturulur.

Bölüm, madde sayısı ve suç tiplerinin çeşitliliği bakımından geniştir. Okunabilirliği artırmak için, bu rehberde suçları üç alt grupta topluyoruz: (i) uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları, (ii) gıda ve ilaç güvenliği suçları, (iii) kamu sağlığı düzenine aykırılık suçları. Aşağıdaki tablo, bölümdeki suç tiplerini ve temel ceza aralıklarını topluca göstermektedir.

Madde	Suç	Grup
TCK 185	Zehirli madde katma	Gıda/ilaç güvenliği
TCK 186	Bozulmuş/değiştirilmiş gıda veya ilaç ticareti	Gıda/ilaç güvenliği
TCK 187	Kişilerin hayatını tehlikeye sokacak ilaç yapma/satma	Gıda/ilaç güvenliği
TCK 188-189	Uyuşturucu imal ve ticareti	Uyuşturucu
TCK 190	Uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma	Uyuşturucu
TCK 191	Kullanmak için uyuşturucu bulundurma	Uyuşturucu
TCK 192	Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık	Uyuşturucu
TCK 193	Zehirli madde imal ve ticareti	Gıda/ilaç güvenliği
TCK 194	Sağlık için tehlikeli madde temini	Gıda/ilaç güvenliği
TCK 195	Bulaşıcı hastalık tedbirlerine aykırılık	Kamu sağlığı düzeni
TCK 196	Usulsüz ölü gömülmesi	Kamu sağlığı düzeni

Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde Suçları (TCK 188-192)

Bu grup, bölümün en yüksek hacimli ve uygulamada en sık karşılaşılan suçlarını içerir. Uyuşturucu ve uyarıcı maddelerle ilgili fiiller, tek bir suç altında değil, birbirine bağlı bir suçlar kümesi halinde düzenlenmiştir.

Uyuşturucu İmal ve Ticareti (TCK 188)

Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ruhsatsız imali, ithali, ihracı ile ülke içinde satılması, nakledilmesi veya ticaret amacıyla bulundurulmasını cezalandırır. İmal, ithal ve ihraç fiillerinde ceza yirmi yıldan otuz yıla kadar; ülke içi ticaret fiillerinde ise on yıldan başlayan hapis cezasıdır. Suçun bir tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde TCK 189 uyarınca güvenlik tedbirleri uygulanır. Ayrıntılar için uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Uyuşturucu Kullanımını Kolaylaştırma (TCK 190)

Maddeyi bizzat temin etmeksizin, başkalarının uyuşturucu kullanmasını kolaylaştıran (özel yer/donanım sağlama, kullanma yöntemi hakkında bilgi verme gibi) veya kullanımı alenen özendiren fiilleri cezalandırır. Ceza, beş yıldan on yıla kadar hapistir. Ayrıntılar için uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma (TCK 190) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma (TCK 191)

Kişinin ticaret amacı gütmeksizin, yalnızca kendi kullanımı için uyuşturucu madde satın alması, kabul etmesi, bulundurması ya da kullanmasıdır. Ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir; ancak kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik rejimi sayesinde, ilk kez işlenen olaylarda kişi çoğu zaman cezaevine girmeden süreci tamamlar. Ayrıntılar için kullanmak için uyuşturucu bulundurma (TCK 191) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık (TCK 192)

Belirli koşullarda faile ceza verilmemesini veya cezasında indirim yapılmasını sağlayan özel bir hükümdür. Dört ayrı senaryo düzenler; bunlardan biri de, kullanan kişinin soruşturma başlamadan önce tedavi için başvurması halinde ceza verilmemesidir. Ayrıntılar için uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık (TCK 192) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Gıda ve İlaç Güvenliği Suçları (TCK 185, 186, 187, 193, 194)

Bu grup, gıda, ilaç ve kimyasal/zehirli maddeler yoluyla kamu sağlığını tehlikeye düşüren fiilleri kapsar. Özellikle gıda üreticileri, satıcıları, eczacılar ve kimyasal madde ticaretiyle uğraşanlar bakımından mesleki sorumluluk açısından önem taşır.

Zehirli Madde Katma (TCK 185)

İçilecek sulara veya yenilecek, içilecek ya da kullanılacak her türlü şeye zehir katarak veya başka suretle bozarak kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürme fiilidir. Kasten işlenmesi halinde ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapis iken, aynı fiilin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışla (taksirle) işlenmesi halinde çok daha hafif bir ceza (üç aydan bir yıla kadar hapis) öngörülmüştür. Bu, bir tehlike suçudur; zehirlenen kimsenin fiilen hastalanması veya ölmesi şart değildir. Ayrıntılar için zehirli madde katma (TCK 185) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıda/İlaç Ticareti (TCK 186)

Kişilerin hayat ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş her tür yiyecek, içecek ya da ilacın satılması, tedarik edilmesi veya bulundurulmasıdır. Ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Fiilin resmî izne dayalı bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi halinde ceza üçte bir oranında artırılır. Fiilen satış şart olmayıp, salt bulundurma dahi suçu oluşturabilir. Ayrıntılar için bozulmuş gıda ve ilaç ticareti (TCK 186) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Tehlikeli Biçimde İlaç Yapma veya Satma (TCK 187)

Kişilerin hayat ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üretilmesi veya satılmasıdır. Ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Suçun tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı bir meslek kapsamında işlenmesi halinde ceza üçte bir oranında artırılır. TCK 186’dan farkı, bu maddenin yalnızca ilaçla sınırlı olması ve doğrudan tehlikeli ilaç üretimi/satışına odaklanmasıdır. Ayrıntılar için tehlikeli ilaç yapma veya satma (TCK 187) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Zehirli Madde İmal ve Ticareti (TCK 193)

İçeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı olan maddenin izinsiz üretilmesi, bulundurulması, satılması veya nakledilmesidir. Ceza iki aydan bir yıla kadar hapistir; bu, bölümün en hafif cezalı maddelerinden biridir. Uyuşturucu maddeye ilişkin TCK 188’den farklı olarak, burada izne bağlı genel zehirli/kimyasal maddeler (örneğin tarımsal ilaçlar, sınai kimyasallar) söz konusudur. Ayrıntılar için zehirli madde imal ve ticareti (TCK 193) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sağlık İçin Tehlikeli Madde Temini (TCK 194)

Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddelerin çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara verilmesi ya da tüketimine sunulmasıdır. Ceza altı aydan bir yıla kadar hapistir. Bu suç, mağdur kategorisinin sınırlı olması bakımından özellik gösterir: fail herkes olabilirken, korunan mağdur grubu belirlidir. Ayrıntılar için sağlık için tehlikeli madde temini (TCK 194) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kamu Sağlığı Düzenine Aykırılık Suçları (TCK 195-196)

Bu grup, kamu sağlığının korunmasına yönelik idari düzenlemelere ve tedbirlere aykırılıkları kapsar.

Bulaşıcı Hastalık Tedbirlerine Aykırılık (TCK 195)

Bulaşıcı hastalıklardan birine yakalanmış veya bu hastalıktan ölmüş kimsenin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına dair yetkili makamlarca alınan tedbirlere uyulmamasıdır. Ceza iki aydan bir yıla kadar hapistir. Bu madde, özellikle COVID-19 pandemisi döneminde gündeme gelmiştir. Uygulamada, karantina/izolasyon ihlallerinin çoğunlukla idari para cezalarına konu olması ile bu maddenin ayrıca ceza yargılamasına konu olması arasındaki fark önemlidir. Ayrıntılar için bulaşıcı hastalık tedbirlerine aykırılık (TCK 195) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Usulsüz Ölü Gömülmesi (TCK 196)

Ölü gömülmesine ayrılan yerlerden başka yerlere ölü gömülmesi veya gömdürülmesidir. Ceza altı aya kadar hapistir; bu, bölümün en hafif cezalı maddesidir. Suç, defin işlemlerine ilişkin idari mevzuatla yakından ilişkilidir. Ayrıntılar için usulsüz ölü gömülmesi (TCK 196) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu Suçların Ortak Özellikleri

Kamunun sağlığına karşı suçlar farklı fiilleri düzenlese de, bazı ortak özellikler taşırlar:

• Korunan değer kamu sağlığıdır: Suçlar bireysel bir mağdura değil, toplumun genel sağlığına yöneliktir.
• Şikâyete bağlı değildir: Savcılık, suçu öğrendiği anda resen soruşturma başlatır; şikâyet veya şikâyetten vazgeçme sonucu etkilemez.
• Genellikle tehlike suçudur: Çoğunda, somut bir zararın doğması aranmaz; tehlikeli fiilin işlenmesi yeterlidir.
• Ceza aralıkları çok geniştir: TCK 196’daki altı aya kadar hapisten TCK 188’deki otuz yıla kadar hapse uzanan, birbirinden çok farklı ağırlıkta suçları kapsar.

Bu ortak zemin, suçların çoğunda benzer usul kurumlarının (örneğin adli para cezası, nispeten hafif cezalı maddelerde hükmün açıklanmasının geri bırakılması) gündeme gelmesini de beraberinde getirir. Ancak her suç tipinin kendine özgü unsurları ve sonuçları bulunduğundan, somut olayın ilgili spoke yazısı üzerinden ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Görevli Mahkeme ve Yargılama

Görevli mahkeme, suçun öngörülen cezasına göre değişir. Cezası ağır olan uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188) ile kullanımı kolaylaştırma (TCK 190) suçlarına ağır ceza mahkemesi bakarken; daha hafif cezalı diğer suçlar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Soruşturmalar Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür. Ceza yargılamasının genel işleyişi için ceza mahkemeleri sayfamızı inceleyebilirsiniz. İstanbul’da bu tür suçlara ilişkin dava ve danışmanlık hizmetlerimiz hakkında bilgi için ceza hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar Bakımından Değerlendirme

Kamunun sağlığına karşı suçlar (TCK 185-196), toplumun genel sağlığını korumaya yönelik geniş bir suç grubudur; hafif cezalı düzenlemelerden en ağır yaptırımlı uyuşturucu suçlarına kadar birbirinden çok farklı fiilleri kapsar.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.

Avukat Sinan Karabacak – Cep Tel: +90 535 671 88 95