Eşi, Çocuğu, Anne-Babayı veya Kardeşi Öldürme Suçu ve Cezası (TCK 82/1-d)

Eşi, çocuğu, anne-babayı veya kardeşi öldürme suçu, kasten öldürme suçunun üstsoy veya altsoydan birine ya da eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işlenmesidir ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 82’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir. Bu suçun cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır; hükümlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107’nci maddesi uyarınca koşullu salıverilmeden ancak 30 yılı iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirdikten sonra yararlanabilir. “Boşandığı eş” ibaresi bende 7331 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesiyle eklenmiş ve 14.07.2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Haksız tahrik varsa ceza 18 yıldan 24 yıla kadar hapse, takdiri indirim uygulanırsa müebbet hapse iner; suçun teşebbüs aşamasında kalması hâlinde 14 yıldan 21 yıla kadar hapis cezası verilir. Suç şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma uygulanmaz, davaya ağır ceza mahkemesi bakar ve dava zamanaşımı 30 yıldır.

TCK 82/1-d uygulamada en sık eşini, boşandığı eşini, anne veya babasını, çocuğunu ya da kardeşini öldüren failler hakkında gündeme gelir. Dosyalardaki asıl tartışmalar; mağdurun kanundaki anlamda “eş” veya “kan hısımı” olup olmadığı, imam nikâhlı eş, nişanlı, üvey ebeveyn ve kayın hısımlarının kapsama girip girmediği, aldatma iddiasının haksız tahrik sayılıp sayılmayacağı ve suça başkasını azmettiren aile bireyinin hangi bentten sorumlu olacağıdır. Bu yazıda madde metni, bendin unsurları, diğer nitelikli hâllerle ilişkisi, ceza indirimleri ve yargılama usulü güncel Yargıtay kararları ışığında incelenmektedir. Kasten öldürme suçunun temel şekli ve tüm nitelikli hâlleri için kasten öldürme suçu (TCK 81) yazısına, bu suçun yer aldığı bölümün genel görünümü için hayata karşı suçlar yazısına bakabilirsiniz. Somut olayınızın değerlendirilmesi için bir avukata danışmanız önerilir.

Kanun metninin resmi kaynağı: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, mevzuat.gov.tr

Yargıtay Kararları Işığında Eşi, Çocuğu, Anne-Babayı veya Kardeşi Öldürme Suçunun Oluşması İçin Gerekli Şartlar

Üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı kasten öldürme suçunun oluşması için içtihatlarla Yargıtay tarafından bazı kriterler ortaya konulmuştur. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2015/1158 E., 2016/146 K. sayılı ve 29.03.2016 tarihli kararında eş kavramının kanuna uygun bir evlenmeyi gerektirdiği, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/1428 E., 2022/3608 K. sayılı ve 16.05.2022 tarihli kararında ise üstsoy-altsoy ilişkisinde kan bağının arandığı ve kayın hısımlığının bendin dışında kaldığı belirtilmiştir. Maddeler hâlinde saymak gerekirse TCK 82/1-d’deki nitelikli hâlin oluşması için:

1. Failin bir insanı kasten öldürmesi (TCK 81’deki temel suçun bütün unsurlarının gerçekleşmesi),
2. Öldürülen kişinin failin anne, baba, büyükanne, büyükbaba gibi üstsoyu ya da çocuk, torun gibi altsoyu olması ve bu ilişkinin kan bağına dayanması,
3. Ya da öldürülen kişinin failin resmî nikâhlı eşi olması ve boşanma kararının olay tarihinde kesinleşmemiş olması,
4. Ya da öldürülen kişinin failin kesinleşmiş boşanma kararıyla ayrıldığı eski eşi olması ve fiilin 14.07.2021 tarihinde veya sonrasında işlenmesi,
5. Ya da öldürülen kişinin failin ana ve babası ortak veya ana ya da babası ortak kardeşi olması,
6. Failin, mağdurla arasındaki bu yakınlık ilişkisini bilerek hareket etmesi

gerekmektedir. İmam nikâhıyla birlikte yaşanan kişi, nişanlı, üvey anne-baba, üvey çocuk, kayınpeder, kayınvalide, gelin, damat ve kayınbirader bu bendin kapsamına girmez; bu kişilerin öldürülmesinde başka bir nitelikli hâl yoksa fail TCK 81 uyarınca müebbet hapis cezasıyla cezalandırılır.

A- TCK 82/1-d Madde Metninin İncelenmesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 82’nci maddesi yürürlükteki hâliyle aşağıdaki gibidir:

Nitelikli haller

Madde 82- (1) Kasten öldürme suçunun;

a) Tasarlayarak,

b) Canavarca hisle veya eziyet çektirerek,

c) Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle,

d) Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı,

e) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

f) (Değişik: 12/5/2022-7406/2 md.) Kadına karşı,

g) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

h) Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla,

i) (Ek: 29/6/2005 – 5377/9 md.) Bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle,

j) Kan gütme saikiyle,

k) Töre saikiyle,

İşlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.

1- Korunan Hukuki Değer ve Düzenlemenin Gerekçesi

TCK 82/1-d ile korunan hukuki değer, diğer bütün kasten öldürme suçlarında olduğu gibi insan hayatıdır. Bendin ayrıca korumayı amaçladığı değer, aile içi güven ilişkisidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2022/42 E., 2022/574 K. sayılı ve 22.09.2022 tarihli kararında, yakın akrabaya karşı işlenen kasten öldürmenin nitelikli hâl sayılmasının iki nedeni olduğu açıklanmıştır: akrabasına karşı suç işleyen kişinin daha yoğun bir kötülük içinde bulunması nedeniyle kınanabilirliğinin artması ve akrabası olan mağdurun failden böyle bir saldırı beklemediği için kendini savunma ihtiyacı hissetmemesi.

Aynı kararda üstsoy-altsoy ilişkisinin, suçun işlenmesine etki eden şahsi bir ağırlaştırıcı neden olduğu ve asıl failin cezai sorumluluğunun belirlenmesinde uygulanacağı belirtilmiştir. Bu tespit, aşağıda iştirak başlığında açıklanan azmettiren aile bireyinin sorumluluğu bakımından belirleyici sonuçlar doğurur.

2- “Boşandığı Eş” İbaresi: 7331 Sayılı Kanun ve Lehe Kanun

TCK 82/1-d’nin 01.06.2005’te yürürlüğe giren ilk hâlinde yalnızca “üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı” ifadesi yer alıyordu. “Boşandığı eş” ibaresi, 08.07.2021 tarihli ve 7331 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 6’ncı maddesiyle bende eklenmiştir. 7331 sayılı Kanun 14.07.2021 tarihli ve 31541 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve bu hüküm yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/1428 E., 2022/3608 K. sayılı ve 16.05.2022 tarihli kararında, 14.07.2021 tarihinden sonra boşandığı eşe karşı işlenen kasten öldürme ve kasten öldürmeye teşebbüs suçlarında öngörülen yaptırımın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu değişiklik fail aleyhine olduğundan geçmişe uygulanmaz. 14.07.2021 tarihinden önce boşandığı eşini öldüren kişi, başka bir nitelikli hâl yoksa, TCK m.7 uyarınca TCK 81’deki temel suçtan müebbet hapis cezasıyla cezalandırılır.

Aynı 7331 sayılı Kanun, “boşandığı eş” ibaresini kasten yaralama (TCK 86/3-a), eziyet (TCK 96/2-b) ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK 109/3-e) suçlarının nitelikli hâllerine de eklemiştir. Böylece boşanmadan sonra eski eşe yönelen şiddetin tüm bu suçlarda daha ağır cezalandırılması amaçlanmıştır.

3- 765 Sayılı Eski Türk Ceza Kanunu ile Farkı

Mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 449 ve 450’nci maddelerinde ağırlaştırıcı neden sayılan yakınlar çok daha geniş tutulmuştu: karı, koca, kardeş, babalık, analık, evlatlık, üvey baba, üvey ana, üvey evlat, kayınbaba, kaynana, damat, gelin, üstsoy ve altsoy. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/1428 E., 2022/3608 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere 5237 sayılı Kanun bu alanı bilinçli olarak daraltmıştır. Bugün üvey hısımlar, evlilikle kurulan kayın hısımları ve evlatlık ilişkisi, kanun metninde ayrıca sayılmadıkları için bendin kapsamında değildir.

B- Suçun Unsurları

1- Temel Suç: Kasten Öldürme (TCK 81)

TCK 82/1-d bağımsız bir suç değil, kasten öldürme suçunun nitelikli hâlidir. Bu nedenle önce TCK 81’deki temel suçun bütün unsurlarının gerçekleşmesi gerekir: canlı bir insanın varlığı, ölüme elverişli bir hareket, ölüm neticesi, hareket ile ölüm arasında nedensellik bağı ve öldürme kastı. Temel suçun unsurları, olası kast ve kasten yaralamadan ayrımı kasten öldürme suçu (TCK 81) yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Öldürme kastının ispat edilemediği ve failin yalnızca yaralama kastıyla hareket ettiği olaylarda, ölüm gerçekleşmiş olsa bile neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama hükümleri gündeme gelir; bu durumda da yakınlık ilişkisi TCK 86/3-a üzerinden cezayı artırır. Ayrıntılar için kasten yaralama suçu yazısına bakılabilir.

2- Üstsoy ve Altsoy: Kan Bağı Şartı

TCK 82/1-d’deki üstsoy ve altsoy kavramları, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 17’nci maddesindeki kan hısımlığına göre belirlenir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/1428 E., 2022/3608 K. sayılı ve 16.05.2022 tarihli kararına göre bent, fail ile mağdur arasında kan bağından kaynaklanan bir akrabalık arar ve derece sınırı yoktur. Bu nedenle anne, baba, büyükanne, büyükbaba ve onların anne-babaları üstsoy; çocuk, torun, torunun çocuğu ve torunun torunu altsoy sayılır.

Kan bağının ispatı için öncelikle nüfus kayıtlarına bakılır. Nüfus kaydında babalık ilişkisi yoksa, beyanlara dayanılarak bende uygulama yapılamaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/9363 E., 2023/6082 K. sayılı ve 11.10.2023 tarihli kararında, resmi nüfus kayıtlarında maktulün sanığın babası olduğuna dair bilgi bulunmayan dosyada, DNA incelemesi yapılarak kan bağı ortaya konulmadan TCK 82/1-d’nin uygulanması bozma nedeni sayılmıştır. Bu karar, evlilik dışı doğmuş ve tanınmamış çocuklar ile biyolojik babaları arasındaki öldürme olaylarında da yol göstericidir.

Evlat edinme ilişkisi kan bağı yaratmaz. Yargıtay’ın kan bağını esas alan yaklaşımı karşısında, evlat edinen ile evlatlık arasında işlenen öldürmenin TCK 82/1-d kapsamında kalmadığı görüşü ağır basmaktadır; konu öğretide tartışmalıdır. Öldürülen evlatlık 18 yaşından küçükse, çocuğa karşı işlenen öldürmeyi düzenleyen TCK 82/1-e uygulanır.

3- Eş: Resmî Nikâh Şartı

TCK 82/1-d’deki eş, Türk hukukuna göre geçerli bir evlenmeyle kurulan ve olay tarihinde devam eden evlilik birliğinin tarafıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2015/1158 E., 2016/146 K. sayılı ve 29.03.2016 tarihli kararında eş kavramı şu ölçütlerle açıklanmıştır:

1. Geçerli evlenme, Türk Medeni Kanunu’nun 134’üncü maddesi ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 12’nci maddesine göre yapılan evlenmedir.
2. Medeni Kanun’un geçerli saymadığı imam nikâhı ile kurulan birliktelikte ve evlenmeden birlikte yaşamada taraflar eş sıfatını kazanmaz; bu kişilere TCK 82/1-d uygulanamaz.
3. Eşlerin fiilen ayrı yaşaması, bir araya gelmemiş olmaları veya haklarında ayrılık kararı verilmiş olması bendin uygulanmasını engellemez.
4. Boşanma davası açılmış olsa bile boşanma kararı kesinleşmedikçe taraflar eş sayılır.
5. Boşanma kararının kesinleşmesi yeterlidir; kararın nüfus müdürlüğünce kütüğe işlenmesi şart değildir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2019/2562 E., 2021/7415 K. sayılı ve 21.04.2021 tarihli kararına konu olayda, mahkeme tarafların boşanmalarına karar vermiş ancak karar olay tarihinde henüz kesinleşmemişti; sanığın eşini yolda bıçaklayarak öldürmesi TCK 82/1-d kapsamında değerlendirilmiştir. Bu nedenle boşanma davası sürerken veya boşanma kararı istinaf ya da temyiz aşamasındayken işlenen öldürmede mağdur hâlâ “eş”tir.

Nişanlılık bir evlenme vaadidir, evlilik değildir; nişanlıyı öldürmek TCK 82/1-d kapsamına girmez. İmam nikâhlı eş, nişanlı veya birlikte yaşanan kadın öldürüldüğünde, fiil 27.05.2022 tarihinde veya sonrasında işlenmişse kadına karşı kasten öldürmeyi düzenleyen TCK 82/1-f uygulanır ve ceza yine ağırlaştırılmış müebbet hapistir. Mağdur erkekse ve başka bir nitelikli hâl yoksa TCK 81’deki temel suç oluşur.

4- Boşandığı Eş

Boşandığı eş, fail ile evliliği kesinleşmiş bir boşanma kararıyla sona ermiş kişidir. Boşanma ile evlilik bitse de taraflar arasındaki geçmiş ilişki, ortak çocuklar ve süregelen çekişmeler nedeniyle boşanma sonrası şiddet riski yüksektir; kanun koyucu 7331 sayılı Kanun’la bu riski hesaba katmıştır. Boşanmanın üzerinden ne kadar süre geçtiği önemli değildir.

Boşandığı eşin sonradan bir başkasıyla evlenmiş olması da bendin uygulanmasını engellemez; kanun “boşandığı eş” ifadesinde başka bir şart aramaz. Evliliğin boşanma dışında bir nedenle, örneğin butlan kararıyla sona ermesi hâlinde bendin uygulanıp uygulanmayacağı ise kanun metninde açıkça düzenlenmemiştir; ceza hukukunda kıyas yasağı karşısında bu durumun “boşandığı eş” kapsamında değerlendirilmesi tartışmalıdır.

5- Kardeş

TCK 82/1-d’deki kardeş, fail ile ana ve babası ortak olan öz kardeş ile ana veya babasından yalnızca biri ortak olan kardeştir. Yargıtay’ın kan bağını esas alan yaklaşımı gereği ana veya babası ortak olan kardeşler de kan hısımı olduğundan kapsamdadır. Buna karşılık, bir eşin önceki evliliğinden olan çocuğu ile diğer eşin önceki evliliğinden olan çocuğu arasında kan bağı bulunmadığından, halk arasında “üvey kardeş” denilen bu kişiler bendin kapsamına girmez.

Kayın hısımlığından doğan kardeşlik de bendin dışındadır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/1428 E., 2022/3608 K. sayılı kararında, sanığın 2017’de boşandığı eski eşinin erkek kardeşine ateş ettiği olayda, kayın hısımlığının TMK 18/2 uyarınca evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmadığı ancak sanık ile katılan arasında kan bağına dayalı bir hısımlık bulunmadığı belirtilmiş, eylemin TCK 81 kapsamında kasten öldürmeye teşebbüs olarak nitelendirilmesi isabetli bulunmuştur.

6- Kapsam Dışında Kalan Yakınlar

Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık sorulan yakınlık ilişkilerinin TCK 82/1-d bakımından durumunu göstermektedir:

Öldürülen kişi	TCK 82/1-d uygulanır mı?	Açıklama
Anne, baba, büyükanne, büyükbaba	Evet	Kan bağına dayalı üstsoy
Çocuk, torun	Evet	Kan bağına dayalı altsoy; çocuk 18 yaşından küçükse 82/1-e de uygulanır
Resmî nikâhlı eş (boşanma davası sürse bile)	Evet	Kadın eşte 27.05.2022 sonrasında 82/1-f de uygulanır
Boşandığı eş	Evet, 14.07.2021 ve sonrasındaki fiillerde	Öncesinde TCK 81
Öz kardeş, ana veya babası ortak kardeş	Evet	Kan bağına dayalı yansoy
İmam nikâhlı eş, nişanlı, birlikte yaşanan kişi	Hayır	Mağdur kadınsa 82/1-f
Üvey anne, üvey baba, üvey çocuk	Hayır	Kan bağı yok; çocuk 18 yaşından küçükse 82/1-e
Kayınpeder, kayınvalide, gelin, damat	Hayır	Kayın hısımlığı kapsam dışı
Kayınbirader, baldız, görümce	Hayır	Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2022/1428 E., 2022/3608 K.
Evlatlık	Tartışmalı, ağır basan görüş hayır	18 yaşından küçükse 82/1-e

7- Manevi Unsur: Kast ve Yakınlık İlişkisinin Bilinmesi

TCK 82/1-d doğrudan kastla veya olası kastla işlenebilir. Nitelikli hâlin uygulanması için failin, öldürdüğü kişinin üstsoyu, altsoyu, eşi, boşandığı eşi veya kardeşi olduğunu bilmesi gerekir. TCK m.30/2’ye göre bir suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır. Örneğin hiç tanımadığı biyolojik babasını, babası olduğunu bilmeden bir kavgada öldüren kişi TCK 82/1-d’den değil, TCK 81’den cezalandırılır. Hata kurumunun genel esasları için ceza hukukunda hata (TCK 30) yazısına bakılabilir.

Bunun tersi olan durumda, yani failin karanlıkta babası sandığı başka birini öldürmesinde, öldürülen kişi failin babası olmadığından nitelikli hâlin nesnel koşulu gerçekleşmemiştir; fail temel suçtan sorumlu olur. Kişide hata ve hedefte sapma olaylarında failin kastının hangi kişiye yöneldiği ayrıca değerlendirilir.

8- Hukuka Uygunluk Nedenleri

Aile içi öldürme olaylarında en sık ileri sürülen hukuka uygunluk nedeni meşru savunmadır. Uzun süre şiddet gören eşin veya çocuğun, şiddet uygulayan aile bireyini öldürmesi hâlinde meşru savunma (TCK 25) koşullarının, özellikle saldırının o anda gerçekleşmesi veya tekrarının muhakkak olması ile savunmanın orantılı olması şartlarının bulunup bulunmadığı incelenir. Koşullar tam olarak oluşmamışsa meşru savunmada sınırın aşılması (TCK 27) veya haksız tahrik gündeme gelebilir.

C- Diğer Nitelikli Hâllerle Birleşme

TCK 82’deki bentlerden birden fazlası aynı olayda gerçekleşebilir. Bu durumda faile tek bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir, çünkü bütün bentlerin yaptırımı aynıdır. Ancak birden fazla nitelikli hâlin varlığı, TCK m.61 uyarınca cezanın bireyselleştirilmesinde ve özellikle takdiri indirim kararında dikkate alınabilir. Hükümde gerçekleşen bütün bentlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Nitelikli hâllerin genel işleyişi için suçun nitelikli halleri yazısına bakılabilir.

1- Kadın Eşin Öldürülmesi: 82/1-d ve 82/1-f Birlikte

TCK 82/1-f, 7406 sayılı Kanun’un 2’nci maddesiyle “Kadına karşı” şeklinde değiştirilmiş ve 27.05.2022 tarihli ve 31848 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra kadın eşini, boşandığı eşini, annesini, kızını veya kız kardeşini öldüren failler hakkında hem 82/1-d hem 82/1-f uygulanır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2024/5097 E., 2025/8191 K. sayılı ve 24.11.2025 tarihli kararında, suç tarihi itibarıyla sanık hakkında 82/1-d ile birlikte 82/1-f uyarınca da hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden yalnızca 82/1-d’nin uygulanması bozma nedeni sayılmıştır.

2- Çocuğunu Öldürme: 82/1-d ve 82/1-e Birlikte

Anne veya babanın 18 yaşını doldurmamış çocuğunu öldürmesinde hem altsoya karşı öldürme (82/1-d) hem de çocuğa karşı öldürme (82/1-e) nitelikli hâlleri birlikte gerçekleşir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2021/7552 E., 2021/14510 K. sayılı ve 30.11.2021 tarihli kararına konu dosyada, altsoyu olan çocuğunu öldüren sanık hakkında TCK 82/1-d ve 82/1-e birlikte uygulanmıştır. Bakım yükümlülüğünü yerine getirmeyerek çocuğunun ölümüne neden olan ebeveyn bakımından ayrıca kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi (TCK 83) hükümleri değerlendirilir.

3- Tasarlama, Canavarca His ve Suçu Gizleme Amacıyla Birleşme

Aile içi öldürmeler çoğu zaman önceden planlanır veya mağdura eziyet çektirilerek gerçekleştirilir. Bu durumda 82/1-d ile birlikte tasarlayarak öldürme (TCK 82/1-a), canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme (TCK 82/1-b) ya da bir suçu gizlemek amacıyla öldürme (TCK 82/1-h) bentleri de uygulanabilir.

Bentlerin karıştırılmaması gerekir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/6281 E., 2022/8855 K. sayılı ve 14.11.2022 tarihli kararında, annesini öldüren sanık hakkında üstsoya karşı kasten öldürme suçundan hüküm kurulurken temel cezanın belirlenmesinde 82/1-d yerine 82/1-b maddesinin yazılması hukuka aykırı bulunmuş ve hüküm düzeltilerek onanmıştır.

Aile içi öldürmeler bentte sayılan diğer hâllerle de birleşebilir. Aile bireylerinin bulunduğu evin veya iş yerinin ateşe verilmesi hâlinde yangın, bombalama veya kimyasal silahla öldürme (TCK 82/1-c) da uygulanır; Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2022/14909 E., 2023/6480 K. sayılı ve 25.10.2023 tarihli kararına konu olayda annesinin ve kardeşinin bulunduğu dükkânda yangın çıkaran sanık hakkında 82/1-c ve d birlikte uygulanmıştır. Polis, asker veya başka bir kamu görevlisi olan eşin ya da kardeşin yerine getirdiği görev nedeniyle öldürülmesinde kamu görevlisini görevi nedeniyle öldürme (TCK 82/1-g), eşini zorla bir yere götürmeye veya kapatmaya çalışıp bunu başaramayan failin bu öfkeyle öldürmesinde ise bir suçu işleyememekten duyulan infialle öldürme (TCK 82/1-i) de tartışılır. Töreye aykırı sayılan bir davranış nedeniyle aile bireyinin öldürülmesinde töre saikiyle öldürme (TCK 82/1-k) ile 82/1-d birlikte uygulanır; Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2012/3499 E., 2012/7105 K. sayılı ve 03.10.2012 tarihli kararına konu olayda kız kardeşini babasının azmettirmesiyle töre saikiyle öldüren sanık hakkında TCK 82/1-d-k uyarınca hüküm kurulmuştur. Aynı geniş ailenin farklı kolları arasında süren bir kan davasında mağdur failin üstsoyu, altsoyu veya kardeşi ise kan gütme saikiyle öldürme (TCK 82/1-j) de gerçekleşir. Bütün bentlerin yaptırımı aynı olduğundan faile tek bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir; ancak gerçekleşen her bent hükümde ayrı ayrı gösterilir.

D- Kusurluluk ve Ceza İndirimleri

1- Haksız Tahrik (TCK 29)

Haksız tahrik, eşini öldürme davalarında en çok tartışılan konudur. Haksız tahrik (TCK 29) uygulanırsa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18 yıldan 24 yıla kadar hapis cezası verilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2025/373 E., 2026/76 K. sayılı ve 11.02.2026 tarihli kararında haksız tahrikin uygulanabilmesi için şu koşullar sayılmıştır:

1. Tahriki oluşturan haksız bir fiil bulunması,
2. Failin öfke veya şiddetli elemin etkisi altında kalması,
3. Failin işlediği suçun bu ruhsal durumun tepkisi olması,
4. Haksız tahrik teşkil eden eylemin mağdurdan kaynaklanması.

Eşin sadakat yükümlülüğünü ihlal etmesi, Yargıtay uygulamasında haksız tahrik oluşturan bir fiil olarak kabul edilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2015/610 E., 2016/43 K. sayılı ve 09.02.2016 tarihli kararında, evlilik birliği devam ederken başka kişilerle duygusal ve cinsel birliktelik yaşayan eşini öldüren sanık hakkında süreklilik arz eden haksız tahrik nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının 22 yıla indirilmesi yerinde bulunmuştur. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2019/2562 E., 2021/7415 K. sayılı kararında ise aldatmanın boşanma davasında sabit olduğu bir dosyada, maktulden sanığa yönelen davranışların ulaştığı boyut dikkate alınmadan tahrik indiriminin derecesinin belirlenmesi bozma nedeni yapılmıştır.

Buna karşılık aile içindeki sıradan tartışmalar haksız tahrik sayılmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2025/373 E., 2026/76 K. sayılı kararında, yemek yüzünden başlayan tartışmada eşinin yemekleri yere savurması ve “çok seviyorsan git annenin yanında yat, çık yatağımdan” demesi üzerine eşine 13 el ateş ederek onu öldüren sanık hakkında, bu sözlerin TCK 29 anlamında haksız fiil niteliği taşımadığı kabul edilmiş ve haksız tahrik uygulanmayan hüküm onanmıştır.

Boşanmanın kesinleşmesinden sonra geçmişteki sadakatsizlik de tahrik gerekçesi yapılamaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2021/13267 E., 2022/8342 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararında, boşanma kararının kesinleşmesinden bir ay sonra eski eşini öldüren sanık hakkında, kesinleşmeden önceki döneme ait sadakat yükümlülüğü ihlali iddialarının haksız tahrik olarak değerlendirilemeyeceği belirtilerek TCK 29’un uygulanması bozma nedeni sayılmıştır.

2- Takdiri İndirim (TCK 62)

Takdiri indirim uygulanırsa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis cezası verilir; haksız tahrik sonucu belirlenen süreli hapis cezasından ise altıda birine kadar indirim yapılır. 7406 sayılı Kanun’la TCK 62/2 değiştirilmiş; failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri takdiri indirim nedeni olarak sayılırken, failin duruşmada mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışlarının takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınamayacağı hükme bağlanmıştır. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilmelidir. Ayrıntılar için cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesi yazısına bakılabilir.

3- Yaş Küçüklüğü (TCK 31)

Anne veya babasını, kardeşini öldüren failin 18 yaşından küçük olması hâlinde TCK 31 uygulanır. 7593 sayılı Kanun’la 18.08.2026 tarihinden itibaren TCK 31’deki indirimli cezalar artırılmıştır: fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış kişiye ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 19 yıldan 27 yıla kadar; 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış ve kusur yeteneği bulunan kişiye 13 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir. Bu değişiklikten önce işlenen fiillerde daha lehe olan eski oranlar uygulanır.

Aynı Kanun’la TCK 31’e eklenen 4’üncü fıkraya göre mahkeme; kasta dayalı kusurun ağırlığını, güdülen amaç ve saiki, suçun işleniş şeklini veya failin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm edilmiş olmasını göz önünde tutarak, kasten öldürme suçunu işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuk hakkında üçüncü fıkradaki indirimi uygulamayabilir; 12-15 yaş grubundaki ve kusur yeteneği bulunan çocuk hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkrayı uygulayabilir. Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığına ilişkin genel esaslar için kusur yeteneğini etkileyen haller (TCK 31-34) yazısına, yargılamanın yapıldığı mahkeme için çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesi yazısına bakılabilir.

4- Akıl Hastalığı (TCK 32)

Aile içi öldürmelerde failin akıl sağlığı sıklıkla tartışma konusu olur. Fiil sırasında işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan faile ceza verilmez, güvenlik tedbirine hükmedilir. Bu yetenek tamamen ortadan kalkmamış ancak azalmışsa, TCK 32/2 uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 25 yıl hapis cezası verilir ve 7571 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik gereği kişi hakkında ayrıca akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmolunur. Akıl hastalığı iddiasında mahkeme, Adli Tıp Kurumundan rapor almadan karar veremez.

E- Cezası ve Yaptırım İçin Diğer Şartlar

1- Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis ve İnfazı

TCK 82/1-d’nin yaptırımı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilir. 5275 sayılı Kanun’un 107’nci maddesine göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlü 30 yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlü 24 yılını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirirse koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Haksız tahrik veya teşebbüs nedeniyle süreli hapis cezasına mahkûm olunması hâlinde, kasten öldürme suçları (TCK 81, 82 ve 83) bakımından 7242 sayılı Kanun’la getirilen özel rejim uygulanır ve cezanın üçte ikisinin infazı aranır.

Hükümle birlikte TCK m.53’teki belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma güvenlik tedbirine de hükmedilir. TCK 53/1-c ve 53/2 uyarınca hükümlü, hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar velayet hakkını kullanamaz; ortak çocuğun velayetine ilişkin kalıcı düzenleme ise aile mahkemesince yapılır.

2- Ceza Hesaplama Örnekleri

Olay	Uygulanan hükümler	Sonuç ceza
Eşini öldürme, indirim yok	TCK 82/1-d	Ağırlaştırılmış müebbet hapis
Kadın eşini öldürme (27.05.2022 sonrası)	TCK 82/1-d, 82/1-f	Ağırlaştırılmış müebbet hapis (tek ceza)
Takdiri indirim uygulanırsa	TCK 82/1-d, 62	Müebbet hapis
Haksız tahrik uygulanırsa	TCK 82/1-d, 29	18 yıldan 24 yıla kadar hapis
Haksız tahrik (20 yıl) ve takdiri indirim	TCK 82/1-d, 29, 62	16 yıl 8 ay hapis
Teşebbüs (7550 sayılı Kanun sonrası)	TCK 82/1-d, 35/2	14 yıldan 21 yıla kadar hapis
Fail 15-18 yaş arasında (18.08.2026 sonrası)	TCK 82/1-d, 31/3	19 yıldan 27 yıla kadar hapis (31/4 saklı)
Fail 12-15 yaş arasında ve kusur yeteneği var	TCK 82/1-d, 31/2	13 yıldan 18 yıla kadar hapis
Azalmış akıl hastalığı	TCK 82/1-d, 32/2	25 yıl hapis

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2021/12760 E., 2022/2238 K. sayılı ve 23.03.2022 tarihli kararında, üstsoya karşı kasten öldürme suçundan TCK 82/1-d, 29 ve 62/1 maddeleri uyarınca 16 yıl 8 ay hapis cezasına hükmedilmesi onanmıştır. Bu sonuç, haksız tahrikle 20 yıla indirilen cezadan takdiri indirimle altıda bir oranında indirim yapılmasıyla ulaşılan rakamdır.

3- Şikâyet, Uzlaştırma ve Kişisel Cezasızlık

TCK 82/1-d’deki suç şikâyete bağlı değildir; soruşturma ve kovuşturma re’sen yapılır. Öldürülen kişinin diğer yakınlarının şikâyetten vazgeçmesi veya sanığı affetmesi davayı düşürmez. Suç uzlaştırma kapsamında değildir; etkin pişmanlık, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve seçenek yaptırımlar ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bakımından uygulanamaz. Hayata karşı suçlarda aile bireyleri arasında işlenen fiiller için öngörülmüş bir şahsi cezasızlık sebebi yoktur.

F- Teşebbüs, İştirak ve İçtima

1- Teşebbüs

Eşini, çocuğunu, anne-babasını veya kardeşini öldürmeye elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle ölüm neticesini gerçekleştiremeyen fail, TCK 35 uyarınca teşebbüsten sorumlu olur. 7550 sayılı Kanun’un 8’inci maddesiyle TCK 35/2 değiştirilmiş; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda teşebbüs cezası 13 yıldan 20 yıla kadar hapisten 14 yıldan 21 yıla kadar hapse çıkarılmıştır. Bu değişiklikten önce işlenen fiillerde lehe olan eski aralık uygulanır. Teşebbüs aşamasına ilişkin genel esaslar için suça teşebbüs (TCK 35) yazısına bakılabilir.

Eşe veya akrabaya karşı teşebbüs davalarında asıl tartışma, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğidir. Kullanılan silah, darbe sayısı ve yönü, hedef alınan bölge, failin eylemini kendiliğinden bırakıp bırakmadığı ve olay öncesi ile sonrası davranışları birlikte değerlendirilir. Fail kendi iradesiyle eylemine son verir veya mağdurun hastaneye ulaştırılmasını sağlayarak ölümü önlerse TCK 36’daki gönüllü vazgeçme hükümleri gündeme gelir ve fail yalnızca tamamlanmış yaralama suçundan sorumlu olur.

2- İştirak: Aile Bireyini Öldürtmek

TCK 82/1-d’nin iştirak hâlinde nasıl uygulanacağı, özellikle bir aile bireyinin yakınını akrabalık bağı olmayan bir kişiye öldürtmesi durumunda önem taşır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2022/42 E., 2022/574 K. sayılı ve 22.09.2022 tarihli kararında, babasını kendisiyle akrabalığı olmayan kişilere tasarlayarak öldürten kızın, TCK 40’taki bağlılık kuralı uyarınca azmettiren sıfatıyla failin fiiline bağlı olarak sorumlu olduğu belirtilmiştir. Asıl failler ile maktul arasında akrabalık ilişkisi bulunmadığından azmettiren hakkında 82/1-d uygulanamamış; TCK 38/1 delaletiyle yalnızca 82/1-a uyarınca hüküm kurulması gerektiğine karar verilmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş ve karşı oyda, nitelikli hâli bilen azmettirene 82/1-d’nin de uygulanması gerektiği savunulmuştur.

Bu kararın uygulamadaki sonucu şudur: aile bireyi öldürmeyi bizzat veya diğer faillerle birlikte (müşterek fail olarak) gerçekleştirirse 82/1-d’den sorumlu olur; yalnızca azmettiren veya yardım eden konumundaysa sorumluluğu asıl failin fiiline göre belirlenir. Ana veya babanın kendi çocuğunu suç işlemeye azmettirmesi hâlinde ise TCK 38/2 uyarınca üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuzun kullanılması nedeniyle azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Faillik ve şeriklik ayrımının genel esasları için şeriklik yazısına bakılabilir.

3- İçtima

TCK 43/3 uyarınca kasten öldürme suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle aynı olayda birden fazla aile bireyini öldüren faile her maktul için ayrı ayrı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Fail aynı olayda eşini öldürüp çocuğunu yaralarsa, kasten öldürme ve kasten yaralama suçlarından ayrı ayrı hüküm kurulur.

Suçta ruhsatsız silah kullanılmışsa 6136 sayılı Kanun’a muhalefet suçundan ayrıca ceza verilir. Öldürmeden önce mağdurun hürriyetinden yoksun bırakılması veya öldürmeden sonra cesedin gizlenmesi gibi eylemler de ayrı suç oluşturabilir; bu durumda kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu ile 82/1-h’nin ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

G- Soruşturma ve Yargılama Usulü

1- Görevli Mahkeme, Tutuklama ve Zorunlu Müdafi

TCK 82/1-d’deki suça ağır ceza mahkemesi bakar; failin 18 yaşından küçük olması hâlinde görevli mahkeme çocuk ağır ceza mahkemesidir. Kasten öldürme suçları CMK m.100/3-a’daki katalog suçlar arasında yer aldığından kuvvetli suç şüphesinin varlığı hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir. Suçun alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası olduğundan CMK m.150/3 uyarınca şüpheli veya sanığa zorunlu müdafi atanır.

2- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının Davaya Katılması

Aile içi öldürme davalarında 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılabilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2016/4252 E., 2017/4786 K. sayılı ve 06.12.2017 tarihli kararında, resmî nikâhlı eşini öldüren sanık hakkında, 6284 sayılı Kanun’un 2/1-d ve 20/2 maddeleri uyarınca Bakanlığa dava ve duruşmalar bildirilmeden ve davaya katılma imkânı tanınmadan hüküm kurulması bozma nedeni sayılmıştır. Öldürülen kişinin anne, baba, kardeş ve çocukları gibi yakınları da davaya katılan olarak yer alabilir.

3- Dava ve Ceza Zamanaşımı

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı TCK m.66/1-a uyarınca 30 yıldır; ceza zamanaşımı ise TCK m.68/1-a uyarınca 40 yıldır. TCK m.66/2 uyarınca fiili işlediği sırada 12-15 yaş grubundaki çocuklar için dava zamanaşımı süresinin yarısı, 15-18 yaş grubundakiler için üçte ikisi uygulanır. Ayrıntılar için dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı yazılarına bakılabilir.

H- Suçun Aile Hukuku ve Miras Hukuku Bakımından Sonuçları

TCK 82/1-d’deki suçun ceza davası dışında da önemli sonuçları vardır:

• Mirastan yoksunluk: Türk Medeni Kanunu’nun 578’inci maddesine göre mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kişi mirasçı olamaz. Eşini veya anne-babasını öldüren fail, öldürdüğü kişinin mirasından pay alamaz. Miras uyuşmazlıkları için İstanbul miras avukatı sayfasına bakılabilir.
• Boşanma ve velayet: Eşini öldürmeye teşebbüs eden kişinin eşi, hayata kast nedeniyle boşanma (TMK 162) davası açabilir. Ortak çocuğun velayeti, şiddet uygulayan ebeveynden kaldırılabilir.
• Koruma kararının ihlali: 6284 sayılı Kanun uyarınca verilen uzaklaştırma kararına rağmen eşini veya boşandığı eşini öldüren fail hakkında koruma kararının ihlali nedeniyle verilen zorlama hapsi, kasten öldürme suçundan ayrıca yargılanmasını engellemez.
• Tazminat: Öldürülen kişinin destekten yoksun kalan yakınları, faile karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

I- TCK 82/1-d’nin Uygulanmadığı ve TCK 81’e Dönülen Durumlar

Aşağıdaki durumlarda başka bir nitelikli hâl yoksa fail TCK 82/1-d’den değil, TCK 81’deki temel kasten öldürme suçundan müebbet hapis cezasıyla cezalandırılır:

1. Öldürülen kişinin failin imam nikâhlı eşi, nişanlısı veya birlikte yaşadığı kişi olması (mağdur kadınsa 82/1-f uygulanır),
2. Öldürülen boşandığı eş olmakla birlikte fiilin 14.07.2021 tarihinden önce işlenmesi,
3. Öldürülen kişinin üvey anne, üvey baba, üvey çocuk veya halk arasında üvey kardeş denilen kan bağı olmayan kişi olması,
4. Öldürülen kişinin kayınpeder, kayınvalide, gelin, damat, kayınbirader gibi kayın hısımı olması,
5. Akrabalık ilişkisinin nüfus kaydı veya DNA incelemesiyle ispatlanamaması,
6. Failin, öldürdüğü kişinin yakını olduğunu bilmemesi (TCK 30/2),
7. Aile bireyinin, akrabalığı olmayan kişileri öldürmeye azmettirmesi veya onlara yardım etmesi (asıl failin fiiline bağlılık),
8. Failin öldürme kastının ispatlanamaması ve eylemin yaralama kastıyla işlenmiş kabul edilmesi (bu durumda TCK 86/3-a ve 87 uygulanır).

J- Eşini veya Aile Bireyini Öldürme Suçlamasında Savunmada Dikkat Edilecek Noktalar

Bu tür dosyalarda savunma ve katılan vekilliği bakımından şu noktalar dosyanın sonucunu doğrudan etkiler:

1. Nüfus kayıtları ve gerekirse DNA raporuyla akrabalık ilişkisinin ve resmî evliliğin varlığının denetlenmesi,
2. Boşanma kararının kesinleşme tarihinin olay tarihiyle karşılaştırılması,
3. Öldürme kastı ile yaralama kastının ayrımında otopsi raporu, darbe sayısı ve olay yeri incelemesinin değerlendirilmesi,
4. Haksız tahrik iddiasında sadakatsizlik veya şiddet geçmişine ilişkin delillerin (boşanma dosyası, mesajlar, önceki şikâyetler) dosyaya kazandırılması,
5. Tasarlama iddiasında suç kararı ile eylem arasındaki sürenin ve failin ruh hâlinin araştırılması,
6. Failin akıl sağlığı konusunda Adli Tıp Kurumundan rapor alınması,
7. 6284 sayılı Kanun kapsamında Bakanlığa katılma imkânı tanınıp tanınmadığının denetlenmesi.

Sonuç

Eşi, çocuğu, anne-babayı veya kardeşi öldürme suçu, TCK 82/1-d uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli bir kasten öldürme hâlidir ve koşullu salıverilme için 30 yılın infazı gerekir. Bent yalnızca kan bağına dayalı üstsoy, altsoy ve kardeşleri, resmî nikâhlı eşi ve 14.07.2021’den itibaren boşandığı eşi kapsar; imam nikâhlı eş, nişanlı, üvey ve kayın hısımları kapsam dışındadır. Yargıtay, boşanma kararı kesinleşmedikçe tarafları eş saymakta, kadın eşin öldürülmesinde 82/1-d ile 82/1-f’nin birlikte uygulanmasını aramakta, aile içi sıradan tartışmaları ve boşanmadan sonraki eski sadakat ihlallerini haksız tahrik saymamaktadır. Haksız tahrik hâlinde ceza 18-24 yıl hapse, takdiri indirimde müebbet hapse iner; teşebbüste ise 14-21 yıl hapis cezası verilir.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Eşini, anne-babasını, çocuğunu veya kardeşini öldürme ya da öldürmeye teşebbüs isnadıyla yürütülen bir soruşturma veya kovuşturmada şüpheli, sanık ya da maktul yakını olarak yer alıyorsanız, süreç hakkında bilgi almak için ağır ceza mahkemesindeki davalarda avukatlık hizmeti sayfasını inceleyebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale Av. Sinan Karabacak tarafından, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.