Suçluyu Kayırma Suçu ve Cezası (TCK-283)

Suçluyu kayırma suçu, suç işlemiş bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kişinin cezalandırıldığı suç tipidir ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 283’üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca 6 aydan 5 yıla kadar hapis cezası öngörür; kanunda bu suç için adli para cezası öngörülmemiştir. Suç bir kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenirse ceza yarı oranında artırılır ve 9 aydan 7 yıl 6 aya kadar hapis olur. Suçluyu kayırma fiilini kayırılan kişinin üstsoyu, altsoyu, eşi, kardeşi veya o suçun diğer bir ortağı gerçekleştirirse, TCK m.283/3 uyarınca bu kişiler hakkında cezaya hükmolunmaz. Dava zamanaşımı temel hâlde 8 yıl, kamu görevlisi hâlinde 15 yıldır.

Suçluyu kayırma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun “Adliyeye Karşı Suçlar” bölümünde, suç uydurma, yalan tanıklık ve suçu bildirmeme gibi suçlarla birlikte düzenlenmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı, suçun adli işlemlerin sağlıklı yürütülmesini ve adil yargılanma hakkını koruduğunu, seçimlik ve serbest hareketli olduğunu ve ancak özel kastla işlenebileceğini belirtmiştir.

Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma, önödeme ve seri muhakeme kapsamında değildir. Bu yazıda trafik kazalarında “aracı ben kullandım” demenin suç üstlenme mi suçluyu kayırma mı olduğu, yakın akrabaların cezasızlığı, kayırılan kişinin beraat etmesinin etkisi, suça yardım etme ile ayrım, ceza hesabı ve zamanaşımı güncel Yargıtay kararları ışığında incelenmektedir.

Kanun metninin resmi kaynağı: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, mevzuat.gov.tr

Yargıtay Kararları Işığında Suçluyu Kayırma Suçunun Oluşması İçin Gerekli Şartlar

Suçluyu kayırma suçunun oluşması için içtihatlarla Yargıtay tarafından bazı kriterler ortaya konulmuştur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/1146 E., 2019/206 K. sayılı ve 14.03.2019 tarihli kararı ve Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/10582 E., 2022/15522 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararı esas alındığında, maddeler hâlinde saymak gerekirse suçluyu kayırma suçunun (TCK m.283/1) oluşması için;

1. Daha önce işlenmiş bir suçun ve bu suçun şüphelisi, sanığı veya hükümlüsü olan bir kişinin bulunması (kabahat veya disiplin ihlali yetmez),
2. Kayırılan kişinin o suçu işlediğinin sabit olması; kayırılan kişi asıl suçtan beraat ederse kayırma suçu unsurları itibarıyla oluşmaz,
3. Failin, kayırılan kişinin araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulmasına elverişli bir imkân sağlaması (saklamak, barındırmak, kaçırmak, kimliğini gizlemek, gerçeğe aykırı beyanla soruşturmayı saptırmak gibi),
4. Failin bu imkânı, kayırılan kişinin adaletten kurtulması amacıyla, yani özel kastla sağlaması; yalnızca insani mülahazalarla bazı ihtiyaçların karşılanması yetmez,
5. Failin önceki suça fail veya şerik olarak iştirak etmemiş olması; suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında verilen destek suça yardım etme olarak değerlendirilir,
6. Failin kayırılan kişinin üstsoyu, altsoyu, eşi veya kardeşi olmaması; bu hâlde fiil suç olmaya devam eder, ancak cezaya hükmolunmaz

gerekmektedir. Bu şartlardan biri eksikse eylem 283’üncü maddedeki suçu oluşturmaz; somut olayın özelliğine göre suça yardım etme, suç üstlenme, suç delillerini yok etme, tutuklu veya hükümlüyü bildirmeme ya da kaçmaya imkân sağlama suçu gündeme gelebilir veya beraat kararı verilir. Bu ayrım aşağıda tablolarla gösterilmiştir.

A- TCK 283 Madde Metninin İncelenmesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 283’üncü maddesi üç fıkradan oluşur ve kanunun yürürlüğe girdiği 01.06.2005 tarihinden bu yana değişmemiştir:

Suçluyu kayırma

Madde 283- (1) Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan kimse, altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Bu suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(3) Bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.

1- Madde Fıkralarının Özeti

Fıkra	Düzenleme	Yaptırım
283/1	Suç işleyen kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlamak	6 ay-5 yıl hapis
283/2	Suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi	Ceza yarı oranında artırılır (9 ay-7 yıl 6 ay)
283/3	Fiilin üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi	Cezaya hükmolunmaz (şahsi cezasızlık sebebi)

2- Madde Gerekçesinin Uygulamaya Yön Veren Noktaları

Madde gerekçesi Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararında aynen aktarılmıştır. Gerekçeye göre amaç, suç işlendikten sonra failin herhangi bir şekilde yardım görmesini engellemek ve böylece ceza adaletini gerçekleştirmektir. Gerekçe şu sonuçları açıkça kabul eder:

• Kayırılan kişi önceki suçun faili veya şeriki olabilir; mahkûm olmuş bir kişi olabileceği gibi yalnızca şüpheli veya sanık olduğu için aranan bir kişi de olabilir,
• Sanık veya hükümlünün saklanmasına yönelik her hareket ve onun soruşturmanın veya infazın engellenmesi amacıyla başka bir ülkeye kaçırılması bu suçu oluşturur,
• Hakkında tutuklama veya mahkûmiyet kararı verilen kişinin bir yerde barınmasını temin etmek de suçtur,
• Kayırma amacı güdülmeden, insani mülahazalarla bazı ihtiyaçların karşılanması suç oluşturmaz,
• Önceki suça iştirak etmiş olmak veya kayırılan kişiyle belli akrabalık ilişkisi içinde bulunmak yalnızca şahsi cezasızlık sebebidir; fiil haksızlık niteliğini korur.

B- Suçluyu Kayırma Suçunun Unsurları

1- Korunan Hukuki Değer ve Mağdur

Suçluyu kayırma suçunda korunan hukuki değer, adliyenin ceza muhakemesini düzgün biçimde yürütmesine ilişkin yarar ve adil yargılanma hakkıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/23 E., 2020/227 K. sayılı ve 21.05.2020 tarihli kararı, suçun suçların önlenmesi, adil yargılanma ve ceza adaletinin gerçekleştirilmesi amacıyla bağımsız bir suç olarak düzenlendiğini belirtmiştir. Suçun mağduru toplumu oluşturan herkestir; bu nedenle kişisel bir zarar aranmaz ve şikâyet hakkı doğmaz.

2- Fail: Kimler Suçluyu Kayırma Suçunun Faili Olabilir?

Suçun faili herkes olabilir; kamu görevlisi olmak yalnızca nitelikli hâl sebebidir. Kayırılan suçun faili veya şeriki ise kendisi bakımından bu suçun faili olamaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı failin önceden işlenmiş suçun faili veya şeriki olmamasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır.

Uygulamada en çok tartışılan nokta, suçun failinin başkasını kendisini kayırmaya yönlendirmesidir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/17284 E., 2023/8606 K. sayılı ve 08.11.2023 tarihli kararında 1,53 promil alkollü araç kullanan sanık, alkolsüz arkadaşına aracı onun kullandığını söyletmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, failin yalnızca kendini kurtarmak istediği gerekçesiyle kanun yararına bozma talep etmiş; Daire bu talebi reddederek eylemin azmettirme hükümleri uyarınca suçluyu kayırmaya azmettirme suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3513 E., 2023/10645 K. sayılı ve 26.12.2023 tarihli kararı da 1,77 promil alkollü sürücünün aracı başkasının kullandığını söyletmesini aynı şekilde suçluyu kayırmaya azmettirme olarak değerlendiren bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır.

3- Kayırılan Kişi ve Önceki Suç: Kayırılan Beraat Ederse Ne Olur?

Suçun konusu, daha önce işlenmiş bir suçun faili veya şeriki olan kişidir. Önceki suçun ceza hukuku anlamında bir suç olması gerekir; kabahatler ve yalnızca idari yaptırım gerektiren ihlaller bu kapsamda değildir. Örneğin alkollü araç kullanmak yalnızca idari para cezası gerektiriyorsa kayırılan bir suç yoktur; buna karşılık trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunun şartları oluşmuşsa kayırma gündeme gelir. Bu ayrım için alkollü araç kullanmanın cezası sınırları belirleyicidir.

Kayırılan kişinin asıl suçtan beraat etmesi kayırma suçunu doğrudan etkiler. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/10582 E., 2022/15522 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararında kasten öldürme şüphelisini evlerinde barındıran akrabalar suçluyu kayırmadan mahkûm edilmiştir. Daire, şüphelinin öldürme suçundan beraat ettiğini ve kararın kesinleştiğini, dolayısıyla kayırılan kişi için bir suç isnadı gerçekleşmediğini belirterek kayırma suçunun unsurları itibarıyla oluşmadığına ve sanıkların beraat etmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu nedenle kayırma davasında, kayırılan kişinin yargılamasının sonucu mutlaka takip edilmeli ve dosyaya getirtilmelidir.

4- Hareket: “İmkân Sağlama” Nasıl Gerçekleşir?

Suçluyu kayırma, seçimlik ve serbest hareketli bir suçtur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı kanunun imkân sağlamanın hangi şekilde değil hangi amaçla gerçekleşmesi gerektiğini düzenlediğini, failin kayırılan kişiyi araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtarmaya elverişli her türlü hareketinin madde kapsamında olduğunu belirtmiştir. Yargıtay kararlarına yansıyan örnekler şunlardır:

• Kasten öldürme suçunun faillerini derneğe ait büroda iki gün saklamak; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/21687 E., 2025/3873 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararı bu eylemden verilen mahkûmiyeti onamıştır,
• Kasten öldürme şüphelisini evde barındırmak; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/10582 E., 2022/15522 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararında iddia edilen eylem budur,
• Alkollü sürücünün kazasını üstlenerek aracı kendisinin kullandığını söylemek; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı bunu suçluyu kayırma kabul etmiştir,
• Yakalanan kişinin başkasına ait kimlikle işlem görmesine göz yummak ve kollukta onu başka isimle tanıtmak; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/555 E., 2024/6939 K. sayılı ve 23.09.2024 tarihli kararına konu olayda kayırılan kişinin başkasına ait kimlik bilgilerini kullandığı tespit edilmiştir,
• Uyuşturucu şüphelisini polislerin elinden almak için kolluk görevlilerine taş ve sopayla saldırmak; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3947 E., 2023/10516 K. sayılı ve 25.12.2023 tarihli kararı bu eylemin suçluyu kayırma suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir.

Buna karşılık failin hiçbir aktif davranışta bulunmaması, örneğin aranan kişinin yerini bildiği hâlde susması, TCK m.283’teki “imkân sağlama” hareketini tek başına oluşturmaz. Bu ihmali davranış, kişi hakkında tutuklama kararı verilmiş veya kişi hükümlüyse TCK m.284’teki bildirmeme suçunu oluşturabilir.

5- Manevi Unsur: Özel Kast ve İnsani Yardım Sınırı

Suçluyu kayırma suçu ancak kasten ve özel kastla işlenebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı failin, kayırılan kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağladığını bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerektiğini, bu nedenle suçun genel kastla işlenemeyeceğini belirtmiştir. Aynı kararda aktarılan madde gerekçesine göre kayırma amacı güdülmeden, insani mülahazalarla bazı ihtiyaçların karşılanması suç oluşturmaz. Bu ölçüte göre, örneğin yaralı bir kişiye ilk yardım yapılması veya aç bir kişiye yemek verilmesi, kişinin saklanmasına veya kaçmasına hizmet etmiyorsa kayırma sayılmamalıdır.

C- Trafik Kazalarında “Aracı Ben Kullandım” Demek: Suç Üstlenme mi Suçluyu Kayırma mı?

Uygulamada suçluyu kayırma dosyalarının önemli bir kısmı, alkollü veya ehliyetsiz sürücünün yerine bir başkasının “aracı ben kullandım” demesinden doğar. Bu eylem hem TCK m.270’teki suç üstlenmeye hem de TCK m.283’teki suçluyu kayırmaya benzediği için uzun süre tartışılmış, Yargıtay Ceza Genel Kurulu konuyu üç kararla netleştirmiştir.

1- Kural: Fikri İçtima ve Daha Ağır Olan Suçluyu Kayırma

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararında 1,80 promil alkollü arkadaşının yaptığı kazayı üstlenen sanığın durumu incelenmiştir. Genel Kurul, suç üstlenmenin oluştuğu her durumda suçluyu kayırmanın da oluşmadığını, bu nedenle iki suç arasında özel norm-genel norm ilişkisi bulunmadığını belirtmiştir. Sanığın tek fiiliyle hem suç üstlenme (taksirle yaralama yönünden) hem de suçluyu kayırma (trafik güvenliğini tehlikeye sokma yönünden) suçları oluştuğundan, TCK m.44’teki fikri içtima kuralı uyarınca daha ağır cezayı gerektiren suçluyu kayırma suçundan TCK m.283/1 uyarınca cezalandırılması gerektiğine karar verilmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oydaki üyeler suç üstlenmenin özel norm olduğunu savunmuştur.

2- İstisna: Kayıran Kişi Yakın Akrabaysa Suç Üstlenme Uygulanır

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/23 E., 2020/227 K. sayılı ve 21.05.2020 tarihli kararında 0,73 promil alkollü oğlunun kazasını üstlenen babanın durumu değerlendirilmiştir. Genel Kurul, kural olarak daha ağır olan suçluyu kayırma suçunun uygulanması gerektiğini, ancak kayırılan kişi sanığın oğlu olduğundan TCK m.283/3 uyarınca bu suçtan cezaya hükmedilemeyeceğini belirtmiştir. Bu durumda babanın eylemi suç üstlenme suçunu oluşturur ve TCK m.270/1’in ikinci cümlesi gözetilir: Suç üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmişse verilecek cezanın dörtte üçü indirilebileceği gibi ceza tamamen de kaldırılabilir. Yerel mahkemenin beraat kararı bu gerekçeyle bozulmuştur.

3- Kazada Bulunan Diğer Kişilerin Durumu

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/489 E., 2019/682 K. sayılı ve 28.11.2019 tarihli kararında 2,30 promil alkollü sürücünün kazasından sonra olay yerine gelen bir kişi aracı kendisinin kullandığını söylemiş, kazada yaralanan yolcu da bu beyanı doğrulamıştır. Genel Kurul, kolluk görevlileri beyanlara itibar etmeyip trafik kazası tespit tutanağının sürücü hanesini boş bıraktığından resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunun oluşmadığını, yolcunun ise sürücüyle fikir ve eylem birliği içinde soruşturmayı engellemeye yönelik hareket ettiği için müşterek faillik kapsamında suçluyu kayırma suçunu işlediğini kabul etmiştir. Aynı kararda alkolsüz bir kişinin, kendisi bakımından suç oluşturmayan alkollü araç kullanma fiilini üstlenmesinin suç üstlenme suçunu oluşturmayacağı da belirtilmiştir.

4- Trafik Kazası Senaryolarının Özeti

Olay	Kayıran kişinin sorumluluğu	Dayanak
Arkadaşı, alkollü sürücünün kazasını üstleniyor	Suçluyu kayırma (TCK m.283/1, fikri içtima)	Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı
Babası, alkollü oğlunun kazasını üstleniyor	Suç üstlenme; ceza dörtte üç indirilebilir veya kaldırılabilir (TCK m.270/1)	Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/23 E., 2020/227 K. sayılı ve 21.05.2020 tarihli kararı
Kazada yaralanan yolcu, gerçeğe aykırı sürücü beyanını doğruluyor	Suçluyu kayırma (müşterek faillik)	Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/489 E., 2019/682 K. sayılı ve 28.11.2019 tarihli kararı
Alkollü sürücü, arkadaşına “aracı sen kullandın” dedirtiyor	Suçluyu kayırmaya azmettirme (TCK m.38 ve 283/1)	Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/17284 E., 2023/8606 K. sayılı ve 08.11.2023 tarihli kararı

Sürücü olarak gösterilen kişinin kendi alkol durumu, kazada yaralanma olup olmadığı ve taksirle yaralama suçunun şikâyete bağlı hâli de sonucu etkiler. Bu nedenle kolluk ifadesi verilmeden önce olayın hukuki niteliğinin doğru değerlendirilmesi önem taşır.

D- Yakın Akrabalar ve Suç Ortakları: TCK 283/3 Şahsi Cezasızlık Sebebi

TCK m.283/3 uyarınca suçluyu kayırma suçunun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde cezaya hükmolunmaz. Bu düzenleme fiili hukuka uygun hâle getirmez; madde gerekçesine göre fiil suç ve haksızlık niteliğini korur, yalnızca belirtilen kişiler cezalandırılmaz. Bu, bir şahsi cezasızlık sebebi olup aynı fiile katılan ve akraba olmayan kişilere sirayet etmez.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/555 E., 2024/6939 K. sayılı ve 23.09.2024 tarihli kararında, uyuşturucu maddeyle yakalanan oğlunun başkasına ait kimlik bilgileriyle işlem görmesine ses çıkarmayan ve kollukta onu ikinci eşinin oğlunun ismiyle tanıtan babaya verilen mahkûmiyet, kanun yararına bozulmuştur. Daire, babanın TCK m.283/3 ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223’üncü maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yani yakın akraba bakımından doğru karar beraat değil, “ceza verilmesine yer olmadığı” kararıdır.

Adliyeye karşı suçlarda yakınlık ilişkisinin etkisi her maddede farklı düzenlenmiştir. Aşağıdaki tablo bu farkları göstermektedir:

Madde	Suç	Kapsanan kişiler	Sonuç
TCK m.283/3	Suçluyu kayırma	Üstsoy, altsoy, eş, kardeş ve diğer suç ortağı	Cezaya hükmolunmaz
TCK m.284/4	Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme	Üstsoy, altsoy, eş veya kardeş (suç ortağı sayılmamış)	Cezaya hükmolunmaz
TCK m.270/1	Suç üstlenme	Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacı	Ceza dörtte üç indirilebilir veya tamamen kaldırılabilir
TCK m.294/6	Kaçmaya imkân sağlama	Üstsoy, altsoy, eş veya kardeş	Ceza yalnızca üçte bir oranında indirilir
TCK m.281/1	Suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme	Kendi işlediği veya iştirak ettiği suç	Ceza verilmez (akraba istisnası yok)

Uygulamada dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır:

1. TCK m.283/3’te kayın hısımları sayılmamıştır; gelin, damat, kayınbirader, baldız, kayınvalide veya kayınpeder kayırma fiilini gerçekleştirirse bu fıkradan yararlanamaz,
2. “Eş” ifadesi kanuni evliliği ifade eder; resmî nikâh bulunmayan birliktelikler ve nişanlılık metinde sayılmamıştır,
3. “Diğer suç ortağı” ifadesi, kayırılan suça iştirak eden kişiyi kapsar; bu kişi kendi suç ortağını saklasa bile kayırmadan cezalandırılmaz, ancak önceki suçtan sorumluluğu devam eder.

E- Kamu Görevlisi Tarafından İşlenmesi (TCK 283/2)

TCK m.283/2 uyarınca suçluyu kayırma suçunun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır; bu durumda ceza 9 aydan 7 yıl 6 aya kadar hapistir. Artırım için failin yalnızca kamu görevlisi olması yetmez, kayırma fiilinin görevin sağladığı imkânlarla veya görevle bağlantılı olarak işlenmesi gerekir. Aranan kişi hakkında yakalama kararı bulunduğunu sistemden öğrenip ona haber veren, yakalama işlemini kasten gerçekleştirmeyen veya kayıtları kayırılan kişinin lehine değiştiren görevlinin durumu bu kapsamda değerlendirilebilir.

Görevi kötüye kullanma suçunu düzenleyen TCK m.257, “kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında” uygulanır. Bu nedenle kamu görevlisinin kayırma amacıyla görevini kötüye kullanması hâlinde görevi kötüye kullanma değil, TCK m.283/2 uygulanır. Tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kişinin onun kaçmasını sağlaması ise TCK m.294/5’te ayrıca düzenlenmiştir.

F- Suçluyu Kayırma Suçunun Yakın Suçlardan Farkı

Suçluyu kayırma, adliyeye karşı suçlar içinde birçok suçla karıştırılır. Aşağıdaki tablo bu farkları özetlemektedir:

Suç	Madde	Ceza	Ayırt edici nokta
Suçluyu kayırma	TCK m.283/1	6 ay-5 yıl hapis	Suç işlendikten sonra, kayırılan kişinin adaletten kurtulması için imkân sağlanır
Suça yardım etme	TCK m.39	Asıl suçun cezası indirilerek	Yardım suçtan önce veya suç sırasında yapılır ya da suçtan sonra yardım önceden vaat edilmiştir
Suç üstlenme	TCK m.270	2 yıla kadar hapis	Kişi başkasının suçunu yetkili makamlara kendisi işlemiş gibi bildirir; kayırma amacıyla yapılırsa fikri içtima ile 283 uygulanır
Suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme	TCK m.281	6 ay-5 yıl hapis	Fiil kişiye değil delile yöneliktir; amaç gerçeğin ortaya çıkmasını engellemektir
Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme	TCK m.284	1 yıla kadar hapis	Aktif yardım yoktur; tutuklu veya hükümlünün yerini bildiği hâlde bildirmeme vardır
Kaçmaya imkân sağlama	TCK m.294	1-3 yıl (gözaltı, tutuklu); 2-5 yıl (hükümlü)	Özgürlüğü fiilen kısıtlanmış kişinin kaçması sağlanır
Suçu bildirmeme	TCK m.278	1 yıla kadar hapis	İşlenmekte olan veya etkileri devam eden suçun yetkili makamlara bildirilmemesi
Görevi yaptırmamak için direnme	TCK m.265	6 ay-3 yıl hapis	Kolluğa direnme kayırma amacıyla yapılırsa yalnızca 283 uygulanır

Bu tablodaki en kritik ayrım suça yardım etme ile suçluyu kayırma arasındadır. Yargıtay, bu ayrımda şu ölçütleri esas almaktadır:

1. Destek suç işlenmeden önce veya işlenirken verilmişse suça yardım etme söz konusudur,
2. Suç işlendikten sonra yardım edileceği önceden vaat edilmişse, sonradan yapılan yardım da TCK m.39/2-a uyarınca suça yardım etmedir,
3. Önceden bir mutabakat olmadan, suç tamamlandıktan sonra faile kaçma veya saklanma imkânı sağlanmışsa suçluyu kayırma söz konusudur,
4. Olay yerinde baştan sona bulunup faillere cesaret veren ve onları olaydan sonra kaçıran kişinin durumu bütün olarak değerlendirilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/1146 E., 2019/206 K. sayılı ve 14.03.2019 tarihli kararında, kasten öldürme olayını başından sonuna kadar izleyen, olay yerinden ayrılmayarak faillere cesaret veren ve olaydan sonra onları araçla kaçıran sanığın eyleminin suçluyu kayırma değil, kasten öldürme suçuna yardım etme olduğu kabul edilmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oydaki üyeler önceden mutabakat bulunmadığı için eylemin suçluyu kayırma olduğunu savunmuştur. Direnme ile ilişki bakımından ise Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3947 E., 2023/10516 K. sayılı ve 25.12.2023 tarihli kararı TCK m.265’in genel hüküm niteliğinde olduğunu, kayırma amacıyla kolluğa direnen kişinin hem özel hüküm olan hem de TCK m.44 uyarınca daha ağır cezayı gerektiren suçluyu kayırma suçundan cezalandırılacağını belirtmiştir.

Kayıran kişi kayırılan kişi hakkında yetkililere asılsız bir başka kişiyi suçlu gösteriyorsa ayrıca iftira suçu da gündeme gelebilir. Suç gelirinin gizlenmesine yönelik işlemler ise suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu kapsamında değerlendirilir.

G- Suçluyu Kayırma Suçunun Cezası

1- Temel Ceza ve Artırım

TCK m.283/1 uyarınca ceza 6 aydan 5 yıla kadar hapistir; kanunda adli para cezası öngörülmemiştir. Hâkim, TCK m.61 uyarınca alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirler. Kamu görevlisi hâlinde TCK m.283/2 uyarınca ceza yarı oranında artırılır.

2- Ceza Hesaplama Örnekleri

Hapis cezası TCK m.61/6 uyarınca gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir ay otuz gündür. Aşağıdaki tablo, azami takdiri indirim (TCK m.62, altıda bir) uygulandığında alt ve üst sınırlardaki sonuçları göstermektedir:

Hâl	Alt sınır	Üst sınır	Alt sınıra 1/6 indirim	Üst sınıra 1/6 indirim
283/1 temel hâl	6 ay	5 yıl	5 ay	4 yıl 2 ay
283/2 kamu görevlisi (yarı artırım)	9 ay	7 yıl 6 ay	7 ay 15 gün	6 yıl 3 ay
283/1 ve azmettirme (TCK m.38)	6 ay	5 yıl	5 ay	4 yıl 2 ay

Yargıtay önüne gelen dosyalarda bu cezaların örnekleri görülür. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/21687 E., 2025/3873 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararında suçluyu kayırma suçundan 10 ay hapis cezası, Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/17284 E., 2023/8606 K. sayılı ve 08.11.2023 tarihli kararında suçluyu kayırmaya azmettirme suçundan 10 ay hapis cezası, Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3947 E., 2023/10516 K. sayılı ve 25.12.2023 tarihli kararında ise 1 yıl hapis cezası verilmiştir.

3- Birden Fazla Kişinin Kayırılması

Suçluyu kayırma suçu, kayırılan kişi sayısınca oluşur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/21687 E., 2025/3873 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararında birden fazla failin birlikte saklandığı olayda tek suç kabul edilmesini eksik ceza tayini olarak nitelendirmiş, ancak aleyhe temyiz bulunmadığından bunu bozma nedeni yapmamıştır. Bu nedenle birden fazla kişinin saklandığı dosyalarda suçların içtimaı hükümlerine göre ayrı ayrı ceza verilmesi riski bulunmaktadır.

4- HAGB, Erteleme, Seçenek Yaptırımlar ve Hak Yoksunluğu

Suçluyu kayırma suçunun alt sınırı 6 ay olduğundan, sonuç cezanın 2 yıl veya daha az olduğu hâllerde hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi gündeme gelebilir. Suç mağduru belirli bir kişi olmadığından HAGB için zararın giderilmesi şartı kural olarak aranmaz. Sonuç ceza 1 yıl veya daha azsa hapis cezası TCK m.50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3513 E., 2023/10645 K. sayılı ve 26.12.2023 tarihli kararıyla onanan bölge adliye mahkemesi hükmünde suçluyu kayırmaya azmettirme suçundan 3.000 Türk lirası adli para cezası verilmiştir.

HAGB kararının denetim süresinde yeni bir kasıtlı suç işlenirse hüküm açıklanır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/21687 E., 2025/3873 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararına konu dosyada da HAGB kararı açıklanarak 10 ay hapis cezası verilmiştir. Hapis cezasına mahkûmiyet TCK m.53 uyarınca belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sonucunu doğurur.

H- Suçun Özel Görünüş Biçimleri

1- Teşebbüs

Suçluyu kayırma, imkânın sağlanmasıyla tamamlanır; kayırılan kişinin fiilen yakalanmaktan kurtulması gerekmez. Bununla birlikte imkân sağlama hareketi bölünebildiği hâllerde, örneğin kayırılan kişiyi yurt dışına çıkarma girişimi sınırda durdurulursa, suça teşebbüs hükümleri uygulanabilir.

2- İştirak

Suçluyu kayırma suçuna iştirak mümkündür. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/489 E., 2019/682 K. sayılı ve 28.11.2019 tarihli kararı, kayırılan sürücüyle fikir ve eylem birliği içinde hareket eden yolcunun müşterek faillik kapsamında suçluyu kayırma suçunu işlediğini kabul etmiştir. Kayırılan kişinin kendisi ise başkasını kendisini kayırmaya yönlendirirse azmettiren olarak sorumlu tutulur; bu sonucu Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021/17284 E., 2023/8606 K. sayılı ve 08.11.2023 tarihli kararı kabul etmiştir.

3- İçtima

Kayırma fiili aynı zamanda başka bir suçu da oluşturuyorsa TCK m.44 uyarınca fikri içtima kuralı uygulanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı suç üstlenme ile suçluyu kayırma arasında, Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/3947 E., 2023/10516 K. sayılı ve 25.12.2023 tarihli kararı ise görevi yaptırmamak için direnme ile suçluyu kayırma arasında bu sonuca ulaşmıştır. Kayırma sırasında kolluk görevlileri yaralanır veya kamu malına zarar verilirse bu suçlardan ayrıca sorumluluk doğabilir.

I- Soruşturma ve Yargılama Usulü

1- Şikâyet, Uzlaştırma, Önödeme, Seri Muhakeme ve Basit Yargılama

Suçluyu kayırma suçu şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet başsavcılığı re’sen soruşturma yürütür. Suç, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253’üncü maddesindeki uzlaştırma kapsamında değildir. Önödeme hükümleri TCK m.75 uyarınca yalnızca uzlaşma kapsamı dışında kalan, adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçlar ile kanunda sayılan suçlar için geçerli olduğundan üst sınırı 5 yıl olan bu suçta uygulanmaz. Suç, CMK m.250’de sayılan seri muhakeme usulü suçları arasında da değildir. CMK m.251 uyarınca basit yargılama usulü ise yalnızca üst sınırı iki yıl veya daha az olan suçlarda uygulanabildiğinden bu suç bakımından mümkün değildir.

2- Görevli Mahkeme ve Bağlantılı Dava

Suçluyu kayırma suçunun üst sınırı 5 yıl olduğundan yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır. Ancak CMK m.8/2 uyarınca suçun işlenmesinden sonra suçluyu kayırma fiili, kayırılan kişinin suçuyla bağlantılı suç sayılır. Bu nedenle kayırma davası, kayırılan kişinin yargılandığı davayla birleştirilerek ağır ceza mahkemesinde görülebilir; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/21687 E., 2025/3873 K. sayılı ve 14.05.2025 tarihli kararına konu suçluyu kayırma hükmü ağır ceza mahkemesince kurulmuştur. Fail 18 yaşını doldurmamışsa çocuk mahkemesi görevlidir.

3- Tanıklık: Kayırma Şüphelisi Yeminsiz Dinlenir

CMK m.50/1-c uyarınca soruşturma veya kovuşturma konusu suçlar nedeniyle suçluyu kayırmaktan şüpheli, sanık veya hükümlü olan kişiler tanık olarak yeminsiz dinlenir. Bu kişinin kayırılan kişi lehine verdiği tanık beyanı mahkemece bu durum göz önünde tutularak değerlendirilir. Kayıran kişinin mahkemede gerçeğe aykırı tanıklık yapması ayrıca yalan tanıklık sorununu doğurabilir.

4- İddianame ve Ek Savunma Sorunu

Kayırma eylemi, kayırılan kişinin yargılandığı dosyada fark edilse bile bu suçtan hüküm kurulabilmesi için usulüne uygun açılmış bir dava gerekir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/338 E., 2025/6294 K. sayılı ve 04.09.2025 tarihli kararında aktarıldığı üzere, yalnızca trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan dava açılmışken suçluyu kayırmaya azmettirme suçundan hüküm kurulması, Daire’nin 2021/1084 E., 2021/11517 K. sayılı kararıyla CMK m.225/1’e aykırı bulunarak bozulmuştur. Aynı kararda, birleşen davada sanığa CMK m.147’deki hakları hatırlatılmadan sorgu yapılması ve hükme esas alınan delillerin gösterilmemesi de bozma nedeni sayılmıştır.

5- Dava Zamanaşımı

Dava zamanaşımı TCK m.66 uyarınca kanundaki cezanın yukarı sınırına göre belirlenir; nitelikli hâller de dikkate alınır (TCK m.66/3). Kesilme hâlinde süre TCK m.67/4 uyarınca en fazla yarısı kadar uzar.

Hâl	Üst sınır	Olağan dava zamanaşımı	Olağanüstü dava zamanaşımı
283/1 temel hâl	5 yıl	8 yıl (TCK m.66/1-e)	12 yıl
283/2 kamu görevlisi	7 yıl 6 ay	15 yıl (TCK m.66/1-d)	22 yıl 6 ay
12-15 yaş arası çocuk, 283/1	5 yıl	4 yıl	6 yıl
15-18 yaş arası çocuk, 283/1	5 yıl	5 yıl 4 ay	8 yıl

J- Suçluyu Kayırma Suçlamasıyla Karşılaşan Kişinin Savunma Noktaları

Suçluyu kayırma suçlamasıyla karşılaşan kişi yönünden savunmada şu hususlar öncelikle incelenmelidir:

1. Kayırılan kişi gerçekten suç işledi mi: Kayırılan kişi asıl suçtan beraat etmişse kayırma suçu oluşmaz; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/10582 E., 2022/15522 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararı bu gerekçeyle mahkûmiyeti bozmuştur,
2. Kayırılan fiil suç mu, kabahat mi: Alkol oranı yalnızca idari yaptırım gerektiriyorsa kayırılacak bir suç yoktur,
3. Akrabalık veya suç ortaklığı var mı: Üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya suç ortağı hakkında TCK m.283/3 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilir; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023/555 E., 2024/6939 K. sayılı ve 23.09.2024 tarihli kararı bu nedenle mahkûmiyeti kanun yararına bozmuştur,
4. Doğru suç hangisi: Yakın akraba suçu üstlenmişse TCK m.270/1’in ikinci cümlesi uygulanır; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/23 E., 2020/227 K. sayılı ve 21.05.2020 tarihli kararı bu sonuca ulaşmıştır,
5. Yardım mı, kayırma mı: Önceden vaat veya suç sırasında katkı varsa suça yardım, yoksa kayırma tartışılır; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2015/1146 E., 2019/206 K. sayılı ve 14.03.2019 tarihli kararı bu ayrımı yapmıştır,
6. Özel kast var mı: İnsani mülahazalarla yapılan yardım suç değildir,
7. Aktif davranış var mı: Yalnızca susmak TCK m.283’ü oluşturmaz; tutuklu veya hükümlü bakımından TCK m.284 ayrıca incelenmelidir,
8. Usulüne uygun dava açıldı mı: İddianamede bulunmayan bir suçtan hüküm kurulamaz; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/338 E., 2025/6294 K. sayılı ve 04.09.2025 tarihli kararı bu nedenle verilen bozma kararını aktarmıştır,
9. Kamu görevlisi artırımı doğru mu: Artırım için fiilin görevle bağlantılı olması gerekir,
10. Zamanaşımı: Temel hâlde 8 yıllık olağan, 12 yıllık olağanüstü süre dolmuş olabilir,
11. HAGB ve çevirme: Sonuç cezaya göre HAGB, erteleme veya adli para cezasına çevirme talep edilebilir.

Bu noktaların doğru incelenmesi, suçluyu kayırma suçunun gerçekten oluşup oluşmadığı ve eylemin doğru nitelendirilmesi bakımından belirleyicidir. Özellikle trafik kazası sonrası kolluk ifadesi ve kayırılan kişinin dosyasındaki deliller, savunmanın yönünü doğrudan etkiler.

Sonuç

Suçluyu kayırma suçu, suç işlemiş bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kişiyi TCK m.283/1 uyarınca 6 aydan 5 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; suç kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenirse ceza yarı oranında artırılarak 9 aydan 7 yıl 6 aya kadar hapis olur. Üstsoy, altsoy, eş, kardeş ve diğer suç ortağı hakkında cezaya hükmolunmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2018/250 E., 2020/520 K. sayılı ve 15.12.2020 tarihli kararı alkollü sürücünün kazasını üstlenen kişinin fikri içtima uyarınca suçluyu kayırmadan cezalandırılacağını, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/23 E., 2020/227 K. sayılı ve 21.05.2020 tarihli kararı ise kayıran kişi yakın akrabaysa suç üstlenme hükmünün uygulanacağını belirtmiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020/10582 E., 2022/15522 K. sayılı ve 27.10.2022 tarihli kararına göre kayırılan kişi asıl suçtan beraat ederse kayırma suçu oluşmaz. Suç şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma ve önödeme kapsamında değildir; dava zamanaşımı temel hâlde 8 yıl, kamu görevlisi hâlinde 15 yıldır.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Hakkınızda suçluyu kayırma veya trafik kazası sonrası suç üstlenme iddiasıyla soruşturma başlatıldıysa ya da ifadeye çağrıldıysanız, süreç hakkında bilgi almak için soruşturma ve kovuşturma aşamasında ceza avukatı desteği sayfasını inceleyebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale Av. Sinan Karabacak tarafından, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.