Genital Muayene Suçu ve Cezası (TCK-287)

Genital muayene suçu, yetkili hâkim veya savcı kararı olmaksızın bir kişiyi genital muayeneye gönderen ya da bu muayeneyi yapan kişiyi cezalandıran suçtur ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 287’nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu suçun cezası TCK m.287/1 uyarınca 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezasıdır. Suçun faili yalnızca hekim veya kamu görevlisi değildir; Yargıtay, bir kadını rızası dışında bekâret kontrolüne götüren eşi ve eşinin akrabalarının da bu suçun faili olabileceğini kabul etmiştir. Bulaşıcı hastalıklar nedeniyle kamu sağlığını korumak amacıyla kanun ve yönetmeliklere uygun yapılan muayeneler TCK m.287/2 uyarınca suç oluşturmaz. Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma, önödeme ve seri muhakeme kapsamında değildir, ancak basit yargılama usulü uygulanabilir. Davaya asliye ceza mahkemesi bakar, dava zamanaşımı 8 yıldır ve hükmedilen hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.

Bu suç, Türk Ceza Kanunu’nun “Adliyeye Karşı Suçlar” bölümünde yer alır ve uygulamada “bekâret kontrolü suçu”, “bekâret testi” veya “kızlık zarı muayenesi” olarak da anılır. Dosyalar çoğu zaman bir kadının aile bireyleri tarafından bekâret kontrolüne götürülmesi, bir hekimin adli bir karar olmadan “cinsel ilişki muayenesi” yapması veya kolluk görevlilerinin şüphelinin cinsel organında karar olmadan arama yapması gibi olaylardan doğar. Kanun koyucu, kişinin en mahrem bölgesine yönelik adli amaçlı muayeneyi hâkim veya savcının denetimine bağlamış; bu güvenceyi aşan herkesi cezalandırmıştır. Buna karşılık hastanın kendi isteğiyle hekime başvurması üzerine tıbbi teşhis ve tedavi amacıyla yapılan olağan jinekolojik veya ürolojik muayeneler, kişinin geçerli rızası bulunduğu sürece bu suçu oluşturmaz.

Kanun metninin resmi kaynağı: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, mevzuat.gov.tr

Yargıtay Kararları Işığında Genital Muayene Suçunun Oluşması İçin Gerekli Şartlar

Genital muayene suçunun oluşması için içtihatlarla Yargıtay tarafından bazı kriterler ortaya konulmuştur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17465 E., 2022/12547 K. sayılı ve 21.09.2022 tarihli kararı, Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2016/8402 E., 2021/3450 K. sayılı ve 17.05.2021 tarihli kararı ile Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı ve 20.09.2023 tarihli kararı esas alındığında, maddeler hâlinde saymak gerekirse bu suçun oluşması için:

1. Kişinin genital bölgesine, yani cinsel organlarına veya anüs bölgesine yönelik bir muayenenin söz konusu olması,
2. Failin kişiyi bu muayeneye göndermesi veya muayeneyi bizzat yapması,
3. Muayene için yetkili hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından verilmiş bir kararın bulunmaması,
4. Muayenenin kişinin hukuken geçerli rızasına dayanmaması,
5. Muayenenin bulaşıcı hastalıklar nedeniyle kanun ve yönetmeliklere uygun yapılan bir kamu sağlığı muayenesi olmaması,
6. Failin bu hususları bilerek ve isteyerek, yani kasten hareket etmesi

gerekmektedir. Failin kamu görevlisi olması gerekmez. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17465 E., 2022/12547 K. sayılı kararında, TCK m.287’de suçun yalnızca kamu görevlilerince işlenebileceğine dair açık bir hüküm bulunmadığı belirtilerek, kamu görevlisi olmayan sanıkların bu suçun faili olamayacağı gerekçesiyle verilen beraat kararı bozulmuştur.

A- TCK 287 Madde Metninin İncelenmesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 287’nci maddesi yürürlükteki hâliyle aşağıdaki gibidir:

Genital muayene

Madde 287- (1) Yetkili hakim ve savcı kararı olmaksızın, kişiyi genital muayeneye gönderen veya bu muayeneyi yapan fail hakkında üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Bulaşıcı hastalıklar dolayısıyla kamu sağlığını korumak amacıyla kanun ve yönetmeliklerde öngörülen hükümlere uygun olarak yapılan muayeneler açısından yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz.

TCK m.287, 5237 sayılı Kanun’la getirilmiş yeni bir suç tipidir. Maddenin birinci fıkrası 01.06.2005’te yürürlüğe girdiğinden bu yana değişmemiştir. İkinci fıkrada yer alan “tüzüklerde” ibaresi, 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 156’ncı maddesiyle “yönetmeliklerde” şeklinde değiştirilmiş ve bu değişiklik 09.07.2018’de yürürlüğe girmiştir. Değişiklik, tüzük kavramının Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişle kaldırılmasına bağlı teknik bir uyarlamadır; suçun unsurlarını veya cezasını değiştirmemiştir.

B- Suçun Unsurları

1- Korunan Hukuki Değer

TCK m.287 ile öncelikle kişinin vücut dokunulmazlığı, cinsel dokunulmazlığı ve özel hayatı korunur. Kişinin cinsel organlarının muayene edilmesi, bedenine yönelik en ağır müdahalelerden biridir. Suçun “Adliyeye Karşı Suçlar” arasında düzenlenmesinin nedeni ise genital muayenenin adli bir delil toplama işlemi olarak yalnızca yargı makamlarının denetimi altında yapılabilmesidir. Kanun koyucu, bir kişinin bekâret durumu veya cinsel ilişkiye girip girmediği gibi adli sonuç doğurabilecek konularda, yargı makamı dışında kimsenin muayene kararı veremeyeceğini kabul etmiştir.

Anayasa’nın 17’nci maddesi, tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamayacağını düzenler. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Y.F./Türkiye kararında (Başvuru No: 24209/94, 22.07.2003) ve Juhnke/Türkiye kararında (Başvuru No: 52515/99, 13.05.2008), gözaltındaki kadınların rızaları olmadan jinekolojik muayeneye tabi tutulmasını Sözleşme’nin 8’inci maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlali saymıştır.

2- Fail: Herkes Olabilir

Genital muayene suçu herkes tarafından işlenebilen bir suçtur; özgü suç değildir. Kanun, faili hekim, sağlık çalışanı veya kamu görevlisiyle sınırlamamıştır. Uygulamada fail olarak karşılaşılan başlıca kişiler şunlardır:

• Kişiyi bekâret kontrolüne götüren eş, anne, baba, kardeş veya diğer aile bireyleri,
• Öğrenciyi, çalışanı veya kurumda kalan kişiyi muayeneye sevk eden okul, yurt, işyeri veya kurum yöneticileri,
• Adli bir karar olmadan muayeneyi yapan hekim, ebe veya diğer sağlık çalışanları,
• Şüpheliyi veya mağduru karar almadan muayeneye gönderen ya da cinsel organında arama yapan kolluk görevlileri.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17465 E., 2022/12547 K. sayılı kararına konu olayda, gerdek gecesinde kanaması olmadığı gerekçesiyle eşi ve eşinin akrabaları tarafından birlikte, rızası dışında bekâret kontrolü ve genital muayene için hastaneye götürülen bir kadın söz konusudur. İlk derece mahkemesi, sanıkların kamu görevlisi olmadığı gerekçesiyle tensiple beraat kararı vermiş; Yargıtay ise maddede böyle bir sınırlama bulunmadığını belirterek sanıkların savunmalarının alınıp delillerin toplanması gerektiğine hükmetmiştir. Aynı dosyada muayeneyi yapan doktor hakkındaki dava ayrılarak ayrıca yürütülmüştür.

3- Mağdur

Suçun mağduru, genital muayeneye gönderilen veya muayenesi yapılan kişidir. Kanun mağduru kadınlarla sınırlamamıştır; erkekler ve çocuklar da bu suçun mağduru olabilir. Uygulamada dosyaların büyük bölümü kadınlara yönelik bekâret kontrollerinden doğsa da, erkeklere yönelik anal muayeneler veya çocukların cinsel organlarının adli bir karar olmadan muayene ettirilmesi de suçun kapsamına girer.

4- Hareket: Muayeneye Göndermek veya Muayeneyi Yapmak

TCK m.287/1 seçimlik hareketli bir suçtur. Fail iki hareketten birini gerçekleştirdiğinde suç oluşur:

• Muayeneye göndermek: Kişiyi sağlık kuruluşuna götürmek, sevk etmek, sevk yazısı düzenlemek veya muayene olması için talimat vermek bu kapsamdadır. Kişinin zorla veya baskıyla hastaneye götürülmesi en tipik örnektir.
• Muayeneyi yapmak: Kişinin cinsel organlarını veya anüs bölgesini gözle ya da elle inceleyen, bekâret durumunu veya cinsel ilişki bulgusunu araştıran kişi muayeneyi yapan faildir. Muayeneyi yapanın hekim olması gerekmez.

Aynı kişi hem muayeneye gönderip hem de muayeneyi yaparsa tek bir suç oluşur; çünkü kanun bu hareketleri aynı suçun seçimlik hareketleri olarak düzenlemiştir.

“Genital muayene” kavramı kanunda tanımlanmamıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75/4’üncü maddesi, cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayeneyi iç beden muayenesi saymaktadır. Bu nedenle bekâret muayenesi, cinsel ilişki muayenesi, anal muayene ve vücut boşluklarında yapılan aramalar genital muayene niteliğindedir.

5- Hukuka Aykırılık: Hâkim veya Savcı Kararının Bulunmaması

Suçun özü, muayenenin yetkili hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararına dayanmamasıdır. Genital muayenenin hukuka uygun şekilde yapılabileceği hâller Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir:

Kişi	Dayanak	Kim karar verir	Rızanın etkisi
Şüpheli veya sanık	CMK m.75	Hâkim veya mahkeme; gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı (24 saat içinde hâkim onayı)	Rıza kararın yerine geçmez
Mağdur	CMK m.76/1	Hâkim veya mahkeme; gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı	CMK m.76/2: mağdur rıza gösterirse karar gerekmez
Bulaşıcı hastalık muayenesi	TCK m.287/2	Kanun ve yönetmelikte yetkili kılınan makam	Kamu sağlığı mevzuatına uygunluk aranır
Tıbbi teşhis ve tedavi	Hasta hakları mevzuatı	Hasta ile hekim	Aydınlatılmış rıza esastır

CMK m.75’e göre şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir ve üst sınırı iki yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz. Savcının gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde verdiği karar hâkim tarafından onaylanmazsa elde edilen deliller kullanılamaz.

Kolluk görevlilerinin bu kuralları aşması hem bu suç hem de anayasal haklar bakımından sonuç doğurur. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, B.P.O. başvurusunda (Başvuru No: 2015/19012, 27.03.2019), uyuşturucu taşıdığından şüphelenilen bir kadının havalimanındaki polis merkezinde, hâkim veya savcı kararı olmadan ve tabip olmayan bir kadın polis memuru tarafından cinsel organında elle arama yapılmasını kanuni dayanaktan yoksun bulmuş ve kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Kararda, vücut boşluğunda uyuşturucu bulunduğuna dair yoğun şüphe hâlinde dahi kolluğun yapması gerekenin Cumhuriyet savcısını aramak ve onun talimatı doğrultusunda hareket etmek olduğu vurgulanmıştır.

6- Rızanın Etkisi

Kanun metni yalnızca hâkim veya savcı kararından söz etmekte, kişinin rızasına yer vermemektedir. Ancak Yargıtay, kişinin hukuken geçerli rızasıyla yapılan muayenede suçun oluşmadığını kabul etmektedir. Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2016/8402 E., 2021/3450 K. sayılı kararında; kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olan sanığın, yanına geldiğinde on altı yaşında bulunan mağdurenin hukuken geçerli rızasına istinaden muayene yaptığı anlaşıldığından genital muayene ve suç delillerini yok etme suçlarının kanuni unsurlarının oluşmadığı belirtilerek mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur. Bozma üzerine verilen beraat kararı, Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı kararında mağdurenin çelişkili ifadeleri ve tanık beyanları gözetilerek onanmıştır.

Bu yaklaşım, TCK m.26/2’deki ilgilinin rızası ve CMK m.76/2’deki mağdurun rızası hükümleriyle uyumludur. Hukuka uygunluk nedenleri arasında yer alan rızanın geçerli olabilmesi için şu koşullar aranır:

• Rıza, muayeneden önce ve özgür iradeyle verilmiş olmalıdır. Aile baskısı, tehdit veya zorla götürme hâlinde geçerli bir rızadan söz edilemez.
• Rıza veren kişi, muayenenin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilecek durumda olmalıdır.
• Kişi, muayenenin niteliği hakkında anlayabileceği bir dille bilgilendirilmiş olmalıdır.

Çocuklar bakımından rızanın geçerliliği ayrıca değerlendirilir. CMK m.76/4 uyarınca çocuğun muayeneden kaçınması konusunda kanuni temsilcisi karar verir ve çocuk durumu algılayabilecek yaştaysa görüşü de alınır. Bununla birlikte ailenin çocuğun bekâretini öğrenmek amacıyla, tıbbi bir gereklilik olmadan muayene yaptırması, çocuğun kendi iradesi yok sayıldığında bu suç bakımından ciddi risk taşır.

Rızanın ceza hukuku bakımından suçu ortadan kaldırması, meslek kuralları bakımından da sorun olmadığı anlamına gelmez. Danıştay 8. Dairesi 2022/5416 E., 2022/5065 K. sayılı ve 22.09.2022 tarihli kararına konu olayda, muayenehanesine başvuran iki kişinin talebi üzerine bir kadına bekâret kontrolü yapan hekime, savcılık veya mahkeme kararı olmadan cinsel ilişki muayenesi yaptığı gerekçesiyle tabip odası onur kurulunca meslekten men cezası verilmiş; bu cezaya karşı açılan dava idare mahkemesince reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir.

7- Manevi Unsur: Kast

Bu suç yalnızca kasten işlenebilir. Fail, kişiyi genital muayeneye gönderdiğini veya bu muayeneyi yaptığını ve bunun için yetkili bir kararın bulunmadığını bilmeli ve istemelidir. Suç taksirle işlenemez. Örneğin hekim, kolluğun getirdiği sevk yazısında usulüne uygun bir savcılık kararı bulunduğunu düşünerek muayene yapmışsa ve bu konuda kaçınılmaz bir yanılgı varsa, TCK m.30’daki hata hükümleri gündeme gelir.

Failin saiki, yani bekâreti kontrol etmek, bir iddiayı doğrulamak, “aile namusunu korumak” veya şüpheliden delil elde etmek gibi amaçları kastı ortadan kaldırmaz. Saik ancak cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir.

C- Suçun Oluşmadığı ve Oluştuğu Hâller

Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararları birlikte değerlendirildiğinde uygulamadaki tipik olaylar şöyle özetlenebilir:

Olay	Sonuç	Karar
Eş ve akrabaların kadını rızası dışında bekâret kontrolüne götürmesi	Kamu görevlisi olmayanlar da fail olabilir	Yargıtay 8. CD 2019/17465 E., 2022/12547 K.
Hekimin, hastanın hukuken geçerli rızasıyla muayene yapması	Suçun unsurları oluşmaz	Yargıtay 14. CD 2016/8402 E., 2021/3450 K.
Rızasızlık iddiasının çelişkili ifadeler nedeniyle ispatlanamaması	Beraat	Yargıtay 8. CD 2022/2429 E., 2023/6390 K.
Suçun sabit olmaması ve unsurların oluşmaması	Beraat	Yargıtay 16. CD 2015/7860 E., 2016/3412 K.
Kolluğun karar almadan ve tabip olmadan cinsel organda arama yapması	Anayasa m.17 ihlali	AYM B.P.O., B. No: 2015/19012
Hekimin talep üzerine, adli karar olmadan bekâret kontrolü yapması	Meslekten men disiplin cezası	Danıştay 8. D 2022/5416 E., 2022/5065 K.
Savcılık veya hâkim kararıyla adli tıpta yapılan muayene	Suç yok	CMK m.75, 76
Bulaşıcı hastalıklarla mücadele mevzuatına uygun muayene	Suç yok	TCK m.287/2
Mağdurun rızasıyla, adli amaçla yapılan muayene	Karar gerekmez	CMK m.76/2

Tıbbi teşhis ve tedavi amacıyla yapılan muayenelerde rıza alınmadan işlem yapılması, bu suç oluşmasa bile başka sorumluluklar doğurabilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2015/810 E., 2015/16523 K. sayılı ve 02.11.2015 tarihli kararında; bakire olup olmadığı sorulmadan ve aydınlatılmış rızası alınmadan spekulumla iç muayeneye devam edilerek kızlık zarının yırtılmasına neden olan hekimin kusursuz kabul edilerek beraat ettirilmesi bozulmuş, eylem taksirle yaralama suçu yönünden değerlendirilmiştir.

D- TCK 287/2: Bulaşıcı Hastalıklar Nedeniyle Yapılan Muayeneler

TCK m.287/2, bulaşıcı hastalıklar dolayısıyla kamu sağlığını korumak amacıyla kanun ve yönetmeliklerde öngörülen hükümlere uygun olarak yapılan muayeneleri suçun kapsamı dışında tutar. Bu istisnanın uygulanabilmesi için üç koşulun birlikte bulunması gerekir:

1. Muayenenin amacı bulaşıcı bir hastalığın tespiti veya önlenmesi olmalıdır.
2. Muayene kamu sağlığını korumaya yönelik olmalıdır.
3. Muayene, kanun ve yönetmeliklerde öngörülen usul ve yetki kurallarına uygun yapılmalıdır.

Bu koşulları taşımayan bir muayene, bulaşıcı hastalık gerekçesine dayanılsa bile istisnadan yararlanamaz. Örneğin bir işverenin veya kurum yöneticisinin “hastalık kontrolü” adı altında, mevzuatta dayanağı olmayan bir genital muayeneye çalışanını göndermesi TCK m.287/1 kapsamında değerlendirilir.

E- Genital Muayene Suçunun Cezası

Hâl	Madde	Ceza
Karar olmadan kişiyi genital muayeneye göndermek	287/1	3 aydan 1 yıla kadar hapis
Karar olmadan genital muayeneyi yapmak	287/1	3 aydan 1 yıla kadar hapis
Bulaşıcı hastalıklar nedeniyle mevzuata uygun muayene	287/2	Ceza verilmez
15-18 yaş arası suça sürüklenen çocuk	287/1 + 31/3	Cezanın üçte biri indirilir
12-15 yaş arası suça sürüklenen çocuk (kusur yeteneği varsa)	287/1 + 31/2	Cezanın yarısı indirilir
Uzlaştırma, önödeme, seri muhakeme	CMK m.253, 250; TCK m.75	Uygulanmaz
Basit yargılama	CMK m.251	Uygulanabilir; sonuç ceza dörtte bir indirilir

TCK m.287’de yalnızca hapis cezası öngörülmüştür. Ancak cezanın üst sınırı 1 yıl olduğundan, hükmedilen her ceza TCK m.50/1 uyarınca kısa süreli hapis cezası niteliğindedir ve adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2015/2498 E., 2015/3740 K. sayılı ve 05.11.2015 tarihli kararında, TCK m.287/1, 62, 50/1-a ve 52 uyarınca hapis cezası adli para cezasına çevrilerek kurulan mahkûmiyet hükmü onanmıştır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı kararına konu dosyada da ilk hükümde sanığa genital muayene suçundan 3.500 TL adli para cezası verilmiştir.

Tek fiille birden fazla kişi muayeneye gönderilmişse TCK m.43/2, aynı kişiye karşı aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda tekrarlanmışsa TCK m.43/1 uyarınca zincirleme suç hükümleri değerlendirilir. Bu konudaki kurallar için suçların içtimaı yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Hesaplaması Örnekleri

Aşağıdaki örnekler genel fikir vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut olayda mahkemenin yapacağı değerlendirme farklı sonuç doğurabilir.

1. Alt sınırdan ceza ve takdiri indirim: Temel ceza 3 ay hapis belirlenip TCK m.62 uyarınca 1/6 indirim yapılırsa sonuç ceza 2 ay 15 gün hapistir. Bu ceza TCK m.50/1-a uyarınca 75 gün adli para cezasına çevrilebilir; gün karşılığı 20 TL’den 1.500 TL eder.
2. Orta düzeyde ceza: Temel ceza 6 ay hapis belirlenip TCK m.62 uyarınca 1/6 indirim yapılırsa sonuç ceza 5 ay hapistir. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûmiyeti yoksa hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme değerlendirilebilir.
3. Basit yargılama: Temel ceza 6 ay hapis belirlenip TCK m.62 ile 5 aya indirilirse, CMK m.251/3 uyarınca dörtte bir indirimle sonuç ceza 3 ay 22 gün hapis olur.
4. 15-18 yaş arası çocuk: Temel ceza 3 ay hapis belirlenip TCK m.31/3 uyarınca üçte bir indirilirse 2 ay olur; TCK m.62 ile 1/6 indirim yapılırsa sonuç ceza 1 ay 20 gün hapistir.

F- Genital Muayene Suçu ile Benzer Suçlar Arasındaki Farklar

Genital muayene suçu; cinsel saldırı, işkence ve eziyet, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, yaralama ve özel hayata karşı suçlarla sık karıştırılır. Temel farklar şöyledir:

Suç	Fiil	Ceza	TCK 287 ile ilişkisi
Genital muayene (TCK m.287)	Karar olmadan genital muayeneye göndermek veya muayeneyi yapmak	3 ay – 1 yıl hapis	—
Cinsel saldırı (TCK m.102)	Cinsel amaçla vücut dokunulmazlığını ihlal	5 – 10 yıl hapis; nitelikli hâllerde artar	Muayene görüntüsü altında cinsel amaç varsa TCK m.102
Eziyet (TCK m.96) ve işkence (TCK m.94)	Kişiye acı veren, aşağılayan davranış	Eziyette 2 – 5 yıl; işkencede 3 – 12 yıl hapis	Kolluk veya görevlinin aşağılayıcı zorla muayenesinde değerlendirilir
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK m.109)	Kişiyi zorla bir yere götürmek veya alıkoymak	1 – 5 yıl hapis	Zorla hastaneye götürmede ayrıca gündeme gelebilir
Kasten veya taksirle yaralama (TCK m.86, 89)	Vücuda acı veren veya sağlığı bozan fiil	Suçun türüne göre değişir	Muayene sırasında kızlık zarının yırtılması gibi sonuçlarda
Verileri hukuka aykırı olarak verme (TCK m.136)	Kişisel veriyi başkasına vermek veya yaymak	2 – 4 yıl hapis; TCK m.137 hâllerinde artar	Muayene sonucunun aileye, okula veya işverene açıklanmasında
Sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi (TCK m.280)	Suç belirtisini yetkili makama bildirmemek	1 yıla kadar hapis	Muayenede cinsel suç belirtisi görüp bildirmeyen hekim bakımından

1- Cinsel Saldırı ile Farkı

Genital muayene suçunda failin amacı muayene etmek, bekâreti veya cinsel ilişkiyi tespit etmektir; cinsel bir amaç yoktur. Muayene görüntüsü altında cinsel arzuların tatmini amaçlanmışsa eylem cinsel saldırı suçunu oluşturur. Mağdur çocuksa çocukların cinsel istismarı suçu gündeme gelir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi 2022/16320 E., 2023/1649 K. sayılı ve 23.03.2023 tarihli kararında, hastanede muayeneye hazırlık sırasında hastanın çıplak göğsünü eliyle sıkan tıbbi sekreterin eyleminin cinsel saldırı suçunun temel şekli kapsamında kaldığı belirtilmiştir. Bu ayrımda belirleyici olan, muayenenin tıbbi veya adli bir gerekliliğe dayanıp dayanmadığı ve failin muayene yapmaya yetkili olup olmadığıdır.

2- İşkence, Eziyet ve Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma ile İlişkisi

Kolluk görevlisinin şüpheliyi aşağılayıcı bir şekilde, zorla genital muayeneye tabi tutması fiilin ağırlığına göre işkence veya eziyet suçu kapsamında da değerlendirilebilir. Kişinin iradesi dışında hastaneye götürülmesi veya muayene bitene kadar bir yerde tutulması ise kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturabilir. Bu suçlar genital muayene suçuyla birlikte işlendiğinde hangi suçtan ceza verileceği içtima kurallarına göre belirlenir.

3- Hekimin Diğer Sorumlulukları

Genital muayene dosyaları çoğu zaman hekim hakkında başka suçlamalarla birlikte görülür. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı kararına konu olayda; kaçırılan ve cinsel ilişkiye giren bir kız çocuğunun genital muayenesini yapan ve ardından resmi kayıt tutmadan kızlık zarını dikmek amacıyla operasyon yaptığı iddia edilen doktor hakkında genital muayene ve suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme suçlarından beraat kararı verilmiş, ancak sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi suçundan kurulan mahkûmiyet kesinleşmiştir. Muayene sonucunun hastanın rızası olmadan aile bireylerine veya üçüncü kişilere açıklanması ise sağlık verisinin özel nitelikli kişisel veri olması nedeniyle verileri hukuka aykırı olarak verme suçunu oluşturabilir.

G- Suçun Özel Görünüş Biçimleri

1- Teşebbüs

Genital muayene suçu, muayenenin yapılmasıyla tamamlanır. Kişinin muayeneye gönderilmesi seçimlik bir hareket olarak ayrıca düzenlendiğinden, gönderme fiilinin tamamlanmasıyla suçun oluşup oluşmayacağı veya muayene yapılmadan önlenen girişimlerin suça teşebbüs olarak mı değerlendirileceği öğretide tartışmalıdır. Kişi hastaneye götürülmüş ancak hekim muayeneyi reddetmişse veya kişi muayene odasından ayrılmışsa, somut olayın özelliklerine göre bu ihtimaller değerlendirilmelidir.

2- İştirak

Kişiyi muayeneye gönderen ile muayeneyi yapan farklı kişilerse her ikisi de ayrı ayrı fail olarak sorumlu olabilir. Aile bireylerinin birlikte hareket ederek bir kişiyi bekâret kontrolüne götürmesi hâlinde her biri müşterek fail sayılabilir. Muayeneyi yapan hekimin, kişinin zorla getirildiğini ve geçerli bir rızanın bulunmadığını bilmesi hâlinde o da fail olarak sorumlu olur. Bu konudaki genel kurallar için şeriklik yazımıza bakabilirsiniz.

H- Soruşturma ve Yargılama Usulü

1- Şikâyet, Uzlaştırma, Önödeme, Seri Muhakeme ve Basit Yargılama

TCK m.287 re’sen soruşturulur; şikâyete bağlı değildir. Mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı veya kovuşturmayı sona erdirmez.

Suç CMK m.253’teki uzlaştırma listesinde yer almaz. TCK m.75 hapis cezasında 6 aylık üst sınır aradığından ve suç m.75/6’daki listede bulunmadığından önödeme de uygulanmaz. Suç CMK m.250’deki seri muhakeme listesinde yoktur. Buna karşılık üst sınırı 2 yılı aşmadığı için CMK m.251’deki basit yargılama usulü uygulanabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/17163 E., 2024/4465 K. sayılı ve 22.05.2024 tarihli kararında, genital muayene suçunun basit yargılama kapsamında olduğu ve CMK m.251/3’ün uygulanması imkânı bakımından mahkemece yeniden değerlendirme yapılması gerektiği belirtilmiştir. Hapis cezasının üst sınırı 3 yılı aşmadığından CMK m.171/2 uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi de değerlendirilebilir.

2- Görevli Mahkeme, Katılan ve Temyiz

Davaya kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar. Genital muayene suçu ağır ceza mahkemesinin görevine giren başka bir suçla, örneğin çocuğun cinsel istismarıyla birlikte yargılanıyorsa dava ağır ceza mahkemesinde görülebilir; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı kararına konu dosya ağır ceza mahkemesinde görülmüştür. Fail 18 yaşından küçükse dava çocuk mahkemesinde görülür.

Muayeneye gönderilen veya muayenesi yapılan kişi suçun mağdurudur ve davaya katılarak kararlara karşı kanun yollarına başvurabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17465 E., 2022/12547 K. sayılı kararı, katılan mağdur vekilinin temyizi üzerine verilmiştir. Yargıtay’da bu suça ilişkin temyiz incelemesi, 2025/1 sayılı Büyük Genel Kurul kararı uyarınca 8. Ceza Dairesi tarafından yapılmaktadır; Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2025/6334 E., 2026/2085 K. sayılı ve 03.03.2026 tarihli kararında bu nedenle görevsizlik kararı verilmiştir.

Fail, görevi sırasında veya görevinden dolayı suç işleyen bir kamu görevlisi ise 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca soruşturma izni gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir. Suça ilişkin bilgi edinen kamu görevlilerinin bildirim yükümlülüğü bakımından kamu görevlisinin suçu bildirmemesi suçu da gündeme gelebilir.

3- Deliller

Genital muayene dosyalarında temel deliller hastane ve muayenehane kayıtları, poliklinik ve sevk evrakı, muayeneyi yapan hekimin düzenlediği rapor, olay günü sağlık kuruluşunda bulunan personelin ve tanıkların beyanları ile mağdurun ifadesidir. Rıza savunmasında mağdurun aşamalardaki beyanlarının tutarlılığı belirleyici olur; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2022/2429 E., 2023/6390 K. sayılı kararında mağdurenin çelişkili ifadeleri ve tanık beyanları gözetilerek rızasızlık iddiası yerinde görülmemiştir. Danıştay 8. Dairesi 2022/5416 E., 2022/5065 K. sayılı kararına konu olayda ise hekimin imzaladığı “kızlık zarı muayenesi” raporu ve muayenehane sekreterinin ifadesi belirleyici olmuştur.

4- Dava Zamanaşımı

Dava zamanaşımı süreleri şöyledir:

Hâl	Olağan zamanaşımı	Kesintiyle en fazla
TCK 287 (18 yaş ve üstü)	8 yıl	12 yıl
TCK 287 (15-18 yaş arası)	5 yıl 4 ay	8 yıl
TCK 287 (12-15 yaş arası)	4 yıl	6 yıl

Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/17163 E., 2024/4465 K. sayılı kararında, sanıklardan birinin mahkemece savunmasının alınmasının zamanaşımını tüm sanıklar yönünden kestiği, bu nedenle olağan sürenin dolmadığı ve düşme kararının hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Aynı dosyada Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2025/8123 E., 2025/9638 K. sayılı ve 01.12.2025 tarihli kararında ise suç tarihinden hüküm tarihine kadar 12 yıllık olağanüstü zamanaşımı dolduğu için davanın düşürülmesi onanmıştır. Bu dosya, bozma sonrası uzayan yargılamalarda mağdurun hakkını etkili şekilde takip etmesinin önemini göstermektedir.

5- HAGB, Erteleme ve Disiplin Sorumluluğu

TCK m.287’de hükmedilecek ceza her durumda 2 yılın altında kalacağından, koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi uygulanabilir. Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2016/8402 E., 2021/3450 K. sayılı kararına konu dosyada bir sanık hakkında genital muayene suçundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş; bu karara karşı temyiz değil itiraz yoluna gidilebileceği belirtilmiştir.

Hekimler ve sağlık çalışanları bakımından ceza davasından bağımsız olarak meslek kuruluşunun disiplin süreci de işler. Danıştay 8. Dairesi 2022/5416 E., 2022/5065 K. sayılı kararında görüldüğü gibi, adli karar olmadan yapılan bekâret kontrolü, ceza yargılamasının sonucundan bağımsız olarak meslekten men cezasına yol açabilir. Kamu görevlisi faillerin ayrıca idari disiplin soruşturmasıyla karşılaşması da mümkündür.

Genital Muayene Suçlamasında Savunma Noktaları

Bu suçlamayla karşılaşan kişi yönünden savunmada şu hususlar öncelikle incelenmelidir:

1. Muayenenin niteliği: Yapılan işlem cinsel organlara veya anüs bölgesine yönelik bir muayene midir? Yalnızca dış görünüşe ilişkin genel bir muayene mi yapılmıştır?
2. Karar: Muayeneye ilişkin hâkim veya savcı kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hâlde verilen savcı kararı ve hâkim onayı var mıdır?
3. Rıza: Kişi muayeneye özgür iradesiyle ve bilgilendirilerek rıza göstermiş midir? Rıza beyanı kayıt altına alınmış mıdır?
4. Tıbbi amaç: Muayene, hastanın kendi başvurusu üzerine teşhis ve tedavi amacıyla mı yapılmıştır?
5. TCK 287/2: Muayene bulaşıcı hastalıklarla mücadele mevzuatına uygun bir kamu sağlığı muayenesi midir?
6. Hareket: Sanık kişiyi gerçekten muayeneye göndermiş veya muayeneyi yapmış mıdır, yoksa yalnızca olay yerinde mi bulunmuştur?
7. Kast ve hata: Hekim, usulüne uygun bir adli karar bulunduğunu düşünerek mi hareket etmiştir?
8. Delil: Mağdurun ifadeleri tutarlı mıdır? Hastane kayıtları, tanık beyanları ve muayene raporu getirtilmiş midir?
9. Suç vasfı: Eylem yanlışlıkla cinsel saldırı veya eziyet olarak mı nitelendirilmiştir ya da tersine bu suçların unsurları mı vardır?
10. Usul: Basit yargılama, kamu davasının açılmasının ertelenmesi, adli para cezasına çevirme, erteleme ve HAGB değerlendirilmiş midir?
11. Zamanaşımı: Suç tarihinden itibaren 8 yıllık, kesintiyle 12 yıllık süre dolmuş mudur? Kesme sebepleri doğru hesaplanmış mıdır?

Genital Muayeneye Zorlanan Kişinin Hakları

Rızası dışında bekâret kontrolüne veya genital muayeneye götürülen kişi şu yollara başvurabilir:

• Olayı Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirerek soruşturma başlatılmasını isteyebilir. Suç şikâyete bağlı olmadığından şikâyet süresi yoktur; ancak dava zamanaşımı işlemektedir.
• Muayenenin yapıldığı sağlık kuruluşundan kayıtların korunmasını ve getirtilmesini talep edebilir.
• Kovuşturma aşamasında davaya katılarak delil sunabilir ve kararlara karşı kanun yollarına başvurabilir.
• Muayeneyi yapan hekim hakkında meslek kuruluşuna, kamu hastanesi söz konusuysa ayrıca idareye başvurabilir.
• Uğradığı zarar için maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Kamu hastanesinde yaşanan olaylarda idari yargıda tam yargı davası, özel kuruluşlarda ise adli yargıda tazminat davası gündeme gelir.

Zorla götürme sırasında darp, tehdit veya alıkoyma yaşanmışsa bu eylemler de ayrıca bildirilmelidir. Mağdur çocuksa ve aile bireyleri sorumlu tutuluyorsa çocuğun korunmasına yönelik tedbirler ayrıca değerlendirilir.

Sonuç

Genital muayene suçu, yetkili hâkim veya savcı kararı olmaksızın bir kişiyi genital muayeneye gönderen ya da bu muayeneyi yapan kişiyi cezalandırır ve cezası TCK m.287/1 uyarınca 3 aydan 1 yıla kadar hapistir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2019/17465 E., 2022/12547 K. sayılı kararına göre suçun faili yalnızca kamu görevlileri değildir; kişiyi rızası dışında bekâret kontrolüne götüren eş ve aile bireyleri de fail olabilir. Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2016/8402 E., 2021/3450 K. sayılı kararına göre kişinin hukuken geçerli rızasıyla yapılan muayenede suçun unsurları oluşmaz; ancak Danıştay 8. Dairesi 2022/5416 E., 2022/5065 K. sayılı kararında görüldüğü gibi, rızaya dayalı bekâret kontrolü hekim için disiplin sorumluluğu doğurabilir. Kolluğun karar almadan cinsel organda arama yapması Anayasa Mahkemesi’nin B.P.O. kararında kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlali sayılmıştır. Bulaşıcı hastalıklar nedeniyle mevzuata uygun yapılan muayeneler TCK m.287/2 uyarınca suç oluşturmaz. Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma, önödeme ve seri muhakeme uygulanmaz, basit yargılama uygulanabilir; adli para cezasına çevirme, erteleme ve HAGB mümkündür ve dava zamanaşımı 8 yıldır.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde, Bakırköy Adliyesi’ne yakın konumda yer alan Avukat Sinan Karabacak dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Genital muayene, bekâret kontrolü veya beden muayenesine ilişkin bir olay nedeniyle şüpheli ya da mağdur sıfatıyla bir soruşturma veya kovuşturmayla karşı karşıyaysanız, süreç hakkında bilgi almak için beden dokunulmazlığı ihlallerinde ceza avukatı desteği sayfasını inceleyebilirsiniz.

Av. Sinan Karabacak Cep Tel: +90 535 671 88 95

Yasal Uyarı: Bu makale Av. Sinan Karabacak tarafından, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her dava kendine özgü koşullar içermektedir. Hukuki danışmanlık için lütfen iletişime geçiniz.